Cztery granty ERC Consolidator trafiły do naukowców pracujących w naszym kraju. Otrzymali je badacze z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Wrocławskiej. W tej edycji konkursu złożono 58 wniosków z Polski.
European Research Council ogłosiła dziś laureatów grantów Consolidator. Mogą się o nie ubiegać naukowcy u progu samodzielności badawczej (od 7 do 12 lat po doktoracie), którzy posiadają co najmniej kilka ważnych publikacji napisanych bez udziału promotora, a także wykazują się wyjątkowymi osiągnięciami naukowymi, m.in. publikacjami w znaczących recenzowanych i międzynarodowych czasopismach, wygłoszonymi na zaproszenie prezentacjami na uznanych, międzynarodowych konferencjach, a także otrzymanymi patentami, nagrodami i wyróżnieniami. Do tej pory do polskich instytucji trafiło 19 tego typu grantów.
Cztery kolejne zostały wyłonione w rozstrzygniętym właśnie konkursie. W tej edycji badacze i badaczki z Polski złożyli 58 wniosków, z których 13 przeszło do II etapu. W gronie laureatów jest troje naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego: dr hab. Maria Nowak z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego oraz dr hab. Wojciech Czerwiński i dr hab. Michał Pilipczuk z Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki, a także dr hab. inż. Sławomir Porada z Wydziału Chemicznego Politechniki Wrocławskiej.
Dr hab. Maria Nowak otrzymała ERC CoG o wartości 1,9 mln euro na realizację projektu A provincial capital polis at the end of the Roman era. Periphery or a center of power? (PeriPolis). Jego celem jest ukazanie późnego Cesarstwa Rzymskiego jako państwa zmagającego się z problemami zaskakująco podobnymi do tych, które dotykają współczesne społeczeństwa.
Moim celem jest sprawdzenie, czy kryzys jest nieodłącznym elementem upadku imperiów, czy też oba zjawiska mogą występować niezależnie. Chcę również lepiej zrozumieć codzienne życie w czasach końca – zarówno zwykłych mieszkańców, jak i elit politycznych. Interesuje mnie, czy elity zdawały sobie sprawę z nadchodzącego upadku i próbowały mu przeciwdziałać, czy też koniec przyszedł jako nieunikniony szok – mówi kierowniczka Zakładu Dziedzictwa Tekstowego w Dolinie Nilu w CAŚ UW.
Późne Imperium Rzymskie doświadczało narastającej nierówności ekonomicznej, pauperyzacji miejskich elit, nadużyć podatkowych, korupcji oraz wzrostu potęgi instytucji quasi-korporacyjnych. Państwo próbowało reagować przede wszystkim za pomocą prawa, ale kluczowe pytanie brzmi: czy było wystarczająco silne, by to prawo egzekwować? Projekt łączy perspektywę „makro” – analizę prawa cesarskiego – z „mikro”, czyli badaniem trzech dobrze udokumentowanych źródłowo stolic prowincji: Antinoopolis w Egipcie, Petry w Jordanii oraz Ravenny w północnej Italii. Rezultaty badań mogą nie tylko dostarczyć nowej interpretacji wydarzeń sprzed 1500 lat, lecz także pomóc lepiej zrozumieć, jak funkcjonują duże struktury polityczne w momentach przełomu i jak społeczeństwa radzą sobie „w czasach końca”.
Dla dr. hab. Wojciecha Czerwińskiego to drugi grant ERC. Przed pięcioma laty zdobył ERC Starting Grant. Najnowszy projekt – Reachability in Infinite Systems at High Resolution (POLARIS) – ma go przybliżyć do rozwiązania jednego z kluczowych dylematów w informatyce, jakim są granice osiągalności w systemach z nieskończoną liczbą stanów. Naukowiec pracuje na modelach obliczeń zwanych systemami stanowymi – zwłaszcza nieskończenie stanowymi. Lwia część jego projektu dotyczy sprawdzenia, czy da się opracować szybszy niż dotychczasowe algorytm pozwalający przejść z sytuacji początkowej do końcowej danego programu. O jakie systemy chodzi?
Mówiąc o systemie, mam na myśli model obliczeniowy zdolny do obrazowania wielu rodzajów zasobów. Wśród nich są np. sieć Petriego czy VAS, czyli Vector Addition Systems. Dla uproszczenia można sobie wyobrazić, że wspomnianymi zasobami są jabłka, gruszki i śliwki. W praktyce mogą to być substancje chemiczne albo, jeśli chodzi o informatykę, rozmaite programy komputerowe. Wracając jednak do uproszczenia, wyobraźmy sobie, że na początku mamy w systemie pięć jabłek, pięć śliwek i pięć gruszek. Możemy wykonywać różnego typu ruchy: dodać dwa jabłka czy zabrać jedno jabłko, jedną gruszkę i jedną śliwkę. Albo zamienić trzy jabłka na trzy śliwki. Mamy do dyspozycji kilka tego typu ruchów. Pytanie, czy możemy z tych pięciu jabłek, pięciu śliwek i pięciu gruszek przejść ostatecznie do 11 jabłek, 11 gruszek i 11 śliwek – tłumaczy laureat grantu o wartości blisko 2 mln euro.
Również dla dr. hab. Michała Pilipczuka grant ERC to nie pierwszyzna. W 2020 roku sięgnął po ERC Starting. Teraz w wartym blisko 2 mln euro projekcie Towards a unified structure theory for dense graphs (WYDRA) spróbuje odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób matematyka może opisywać strukturę grafu. Od dawna wiadomo, że badania nad algorytmami grafowymi i matematyczną teorią ich struktury wzajemnie się przenikają i dopełniają. Jeśli chodzi o tzw. grafy rzadkie (czyli takie, w których liczba połączeń między elementami jest stosunkowo niewielka), można je analizować z wykorzystaniem dobrze rozwiniętego zestawu narzędzi i metod. Zupełnie inaczej jest w przypadku badań grafów gęstych (z wieloma krawędziami) – wiedza na ich temat pozostaje niepełna.
Chcemy stworzyć spójną i solidną teorię opisującą strukturę grafów gęstych. W opisywaniu struktury w grafach myślimy zazwyczaj poprzez różnego rodzaju dekompozycje. Widzimy np. dwa klastry w wielkiej sieci, rozłączamy je i dostrzegamy, że między nimi jest niewiele połączeń, co pozwala nam je „rozwiązać” osobno. Do tego potrzebny jest nam język matematyki, czyli strukturalna teoria grafów zajmująca się dowodzeniem twierdzeń o dekompozycjach sieci – wyjaśnia i dodaje: – Spodziewamy się, że wyniki naszych badań otworzą drogę do wielu nowych zastosowań – zarówno w kombinatoryce, jak i w projektowaniu algorytmów. Mamy nadzieję, że wskaże to też interesujące kierunki dalszych badań na styku teorii grafów i informatyki teoretycznej.
Dodajmy, że badacze i badaczki z Uniwersytetu Warszawskiego sięgają po „konsolidatory” w każdej edycji nieprzerwanie od 2019 roku (kolejno: prof. Anna Matysiak – składała jeszcze z afiliacją Wiedeńskiego Instytutu Demografii Austriackiej Akademii Nauk, ale już z myślą o przeniesieniu do Polski; prof. Justyna Olko, prof. Marta Bucholc, dr hab. Artur Obłuski, prof. Magdalena Wojcieszak, dr hab. Małgorzata Kot). W sumie naukowcy tej uczelni sięgnęli, łącznie z dzisiejszymi, po 12 ERC CoG.
Czwartym tegorocznym laureatem został dr hab. inż. Sławomir Porada z Politechniki Wrocławskiej. To już nie przypadek, że od kiedy zadebiutowała w 2023 roku, na uczelnię tę trafiają najbardziej prestiżowe europejskie granty. Najpierw Starting (dr inż. Łukasz Sterczewski), później kolejny tej kategorii (dr hab. Anna Siekierka), a dziś po raz pierwszy Consolidator. Projekt Small Differences, Big Impact: Achieving Effective Selective Separations from Water by Tuning Ion Transport Processes (ION-TRACE) dotyczy zrozumienia i kontrolowania procesów transportu jonów, a szczególnie tego, jak jony są adsorbowane i desorbowane w czasie w materiałach elektrodowych. Naukowiec chce znaleźć sposób na to, by sterować kinetyką tych procesów nawet wtedy, gdy jony mają bardzo podobne właściwości. Będzie to podstawa do opracowania nowej klasy procesów separacyjnych, które wykorzystują nie tylko właściwości materiałów, ale także inteligentne sterowanie czasem i cyklem pracy procesu.
Pozwoli to na zmniejszenie zużycia świeżej wody w rolnictwie. Przykładem jest tutaj możliwość ponownego użycia wody szklarniowej, po selektywnym usunięciu z niej sodu, co zmniejszy zużycie wody słodkiej o około 1000 metrów sześciennych na hektar rocznie. W efekcie ograniczyłoby to europejskie zapotrzebowanie na wodę słodką o 210 milionów metrów sześciennych rocznie, a to już odpowiada rocznemu zużyciu wody przez cztery miliony osób – podkreśla.
Jego pomysł pomoże też opracować zupełnie nowe techniki usuwania i odzysku jonów z wód. To z kolei sprawi, że kraje europejskie będą bardziej niezależne surowcowo, wykorzystując solankę z odsalania i odpady po zużytych bateriach jako nowe źródła cennych jonów, przede wszystkim magnezu, sodu i litu. Odzyskane surowce mogą być wykorzystywane w produkcji chemikaliów, materiałów bateryjnych oraz w procesach recyklingu akumulatorów, ograniczając import metali krytycznych i wspierając gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Realizację wszystkich projektów zaplanowano na 5 lat, a rozpoczną się w przyszłym roku. W tej edycji granty ERC CoG o wartości w sumie 728 mln euro trafiły do 349 badaczy spośród 3121, którzy złożyli wnioski (+35% w stosunku do poprzedniej edycji). Współczynnik sukcesu wyniósł 11,2%. Najwięcej projektów będzie realizowanych w Wielkiej Brytanii (66), Niemczech (58) i Holandii (40). Laureaci to obywatele 44 krajów, głównie Niemcy (48), Włosi (37) i Brytyjczycy (33).
Do naszego kraju (łącznie z dzisiejszymi) trafiło już 105 grantów ERC wszystkich kategorii, w tym 55 Starting Grants, 23 Consolidator Grants, 17 Advanced Grants, 8 Proof of Concept Grants i 2 Synergy Grants.
MK, źródło: UW, PWr
Wydaje się, że granty ERC to taki papierek lakmusowy poziomu nauki w danym kraju. Jakkolwiek granty ERC w danym zespole naukowym pozwalają na prowadzenie badań na naprawdę dobrym poziomie, globalnie nie przynoszą one gigantycznych pieniędzy nauce polskiej, ale jednocześnie właśnie pokazują, gdzie dane środowisko znajduje się w porównaniu z innymi krajami europejskimi.
Pomijając Oxbridge, bo te uczelnie są dosyć szczególne (16 grantów consolidator w tym rozdaniu), jedna uczelnia w Anglii, Queen Mary University of London, ma tylu grantobiorców, co cała Polska. Kopiuję poniżej ich nazwiska, bo to pokazuje, jak bardzo międzynarodowe jest to środowisko, jak również podaję ich pozycje i afiliacje na uczelni, bo nazwy tych pozycji dobrze opisują, czym ci naukowcy się zajmują:
- Dr Stefaan Verbruggen, Lecturer in Medical Technology, School of Engineering and Materials Sciences
- Professor Claudia Langenberg, Director of the Precision Healthcare University Research Institute (PHURI) and Professor of computational medicine at Berlin Institute of Health
- Dr Xuekun Lu, Senior Lecturer in Green Energy, School of Engineering and Materials Sciences
- Dr Alexandre De Mendoza Soler, Reader in Evolutionary Epigenomics, School of Biological and Behavioural Sciences
I oczywiście serdeczne gratulacje dla naukowców z Polski, którym przyznano te granty.
Gratulacje!