Niskie poczucie własnej wartości u młodych dorosłych może prowadzić do samotności, która z kolei może sprzyjać zachowaniom agresywnym oraz zwiększać podatność na radykalne ideologie usprawiedliwiające agresję – wynika z analiz badaczek Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Badania pokazują, że zdrowy i stabilny poziom samooceny jest istotny dla zachowania równowagi emocjonalnej i efektywnego funkcjonowania społecznego. Osoby o niskiej samoocenie są bardziej narażone na trudności w interakcjach międzyludzkich, zwiększoną wrażliwość na odrzucenie oraz tendencję do negatywnej interpretacji niejednoznacznych sygnałów społecznych. Te tendencje mogą z kolei wzmacniać poczucie izolacji i przyczyniać się do chronicznej samotności. Z czasem czynniki te mogą prowadzić do nieadaptacyjnych zachowań, w tym agresji, jako mechanizmu radzenia sobie z potencjalnym wykluczeniem.
Dotychczasowe badania podkreślały rolę niskiej samooceny, samotności oraz podatności na radykalne ideologie w kształtowaniu agresji. Jednak złożone powiązania łączące te czynniki pozostają słabo zbadane, zwłaszcza w kontekście młodych dorosłych. Lukę tę uzupełniła analiza przeprowadzona przez badaczki z Instytutu Pedagogiki Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego na próbie 767 studentów w wieku 18–28 lat. Dane zebrano za pomocą internetowej ankiety zawierającej samoopisowe skale dotyczące poczucia własnej wartości, samotności, radykalizacji przemocy oraz zachowań agresywnych.
– Celem naszego badania była empiryczna weryfikacja zintegrowanego modelu, który pozwala lepiej zrozumieć, w jaki sposób samoocena, samotność i podatność na ideologie radykalne wspólnie przyczyniają się do zachowań agresywnych. Choć większość wcześniejszych badań sugerowała, że samoocena bezpośrednio sprzyja zachowaniom agresywnym, wyniki analizowanego modelu ścieżkowego wskazują, że relacja ta ma bardziej złożony charakter i przebiega poprzez efekty pośrednie – wyjaśnia dr Sylwia Opozda-Suder.
Uzyskane dane nie potwierdziły bezpośredniego związku między samooceną a agresją. Samoocena okazała się jednak wpływać na agresję przede wszystkim za pośrednictwem poczucia osamotnienia. Podobnie samoocena była pośrednio powiązana z agresją poprzez aprobatę dla postaw radykalnych. Taki układ zależności pozwolił również potwierdzić złożoną, sekwencyjną ścieżkę wpływu samooceny na zachowania agresywne, przez samotność, a następnie radykalizację.
– Stwierdzony efekt kaskadowy sugeruje, że procesy społeczne i psychologiczne pośredniczą w relacji między samooceną a agresją, co wzmacnia potrzebę analizowania tych czynników w ramach zintegrowanego ujęcia teoretycznego – dodaje dr Sylwia Opozda-Suder.
Co istotne, wyniki badania potwierdziły również bezpośredni związek między radykalizacją a agresją. Jak tłumaczą autorki analizy, choć uczestnictwo w grupach radykalnych może tymczasowo łagodzić poczucie samotności i wzmacniać samoocenę, w dłuższej perspektywie może ono zwiększać skłonność do zachowań agresywnych.
– Grupy radykalne często nie tylko usprawiedliwiają agresję, ale również ją normalizują. Dzieje się tak, ponieważ często dostarczają narracji przekształcających przemoc w uzasadnioną reakcję na domniemaną niesprawiedliwość, wzmacniając tym samym związek między wykluczeniem społecznym a agresją – wyjaśnia dr Agata Łopatkiewicz.
Zdaniem badaczek, uzyskane wyniki wskazują, że skuteczne działania prewencyjne i edukacyjne podejmowane przez różne instytucje powinny obejmować przeciwdziałanie izolacji społecznej i wykluczeniu jako czynnikom ryzyka samotności, zwłaszcza w przypadku młodych osób, które mogą poszukiwać przynależności w grupach radykalnych. Ponadto inicjatywy edukacyjne promujące myślenie krytyczne, odporność psychiczną oraz alternatywne sposoby nawiązywania relacji społecznych mogą skutecznie zmniejszać podatność na radykalizację, a co za tym idzie na zachowania agresywne.
Wyniki analizy opublikowano w czasopiśmie „Psychology of Violence”.
Łukasz Wspaniały, źródło: UJ