Poszukiwaniem nowych biomarkerów, które pozwolą ocenić ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, zajmują się naukowcy z Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Nowotwór ten jest wykrywany w Polsce zbyt późno i mimo postępu medycyny wciąż zbiera śmiertelne żniwo.
Jedni pacjenci z nieswoistym zapaleniem jelit (NZJ) latami cierpią tylko na tę chorobę, u innych rozwija się rak jelita grubego. Dlaczego tak się dzieje; jakie czynniki o tym decydują; na jakiej podstawie można to przewidzieć? Odpowiedzi na te pytania szukają naukowcy z Uniwersyteckiego Centrum Badań Omicznych. To pierwszy projekt nowo powstałej jednostki Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Szukamy nowych biomarkerów, które pozwolą ocenić ryzyko zachorowania na raka jelita grubego u chorych na NZJ – wyjaśnia dr Mariusz Fleszar, kierownik Uniwersyteckiego Centrum Badań Omicznych. – Naszym celem jest opracowanie multiomicznego algorytmu, opartego na kilku, kilkunastu parametrach. Dzięki takiemu modelowi będzie można precyzyjnie ocenić prawdopodobieństwo rozwoju choroby onkologicznej i ją monitorować. Dla pacjenta taka informacja jest niezmiernie istotna, wręcz na wagę życia. Wiedząc o wysokim ryzyku zachorowania na raka jelita grubego, można wdrożyć działania zapobiegawcze. Ważną kwestią jest też fakt, że objawy NZJ mogą maskować pierwsze symptomy raka, usypiać czujność chorego, a w konsekwencji opóźniać rozpoznanie – dodaje lider projektu.
Nieswoiste zapalenie jelit, obejmujące głównie chorobę Leśniowskiego-Crohn’a i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, to jedno z tych przewlekłych i nieuleczalnych schorzeń, w których nauka ma wciąż wiele do odkrycia. Należy do chorób układowych, bo wiąże się także z występowaniem objawów pozajelitowych. Patomechanizmy prowadzące do rozwoju NZJ nie są do końca wyjaśnione. Wprawdzie statystycznie spada liczba zachorowań na raka jelita grubego, związana z NZJ, to jednak rokowania w takich przypadkach pozostają gorsze niż gdy rak rozwija się bez związku z NZJ. Znane są czynniki ryzyka raka jelita grubego, którego nie poprzedza NZJ. Należą do nich: płeć męska, zaawansowany wiek, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, czerwonego lub przetworzonego mięsa, mała ilość warzyw i owoców w diecie, otyłość, cukrzyca typu oraz genetyczne zespoły związane z razem jelita grubego. W badaniu UMW naukowcy sięgną głębiej, by poznać czynniki ryzyka na poziomie molekularnym.
Będziemy porównywać dane uzyskane z analiz próbek tkanek pacjentów z trzech grup – tłumaczy dr Mariusz Fleszar. – Będą to chorzy z NZJ, u których nie rozwinął się rak, pacjenci z rakiem jelita grubego, poprzedzonego NZJ oraz tacy, którzy zachorowali na raka jelita grubego bez związku z NZJ. Analizy będą dotyczyły tysięcy parametrów, po to, by ostatecznie wyselekcjonować kilkanaście istotnych z punktu widzenia diagnostycznego i w oparciu o nie opracować optymalny algorytm.
Analizie poddane zostaną tkanki z guzów nowotworowych i okoliczne oraz próbki krwi od ok. 400 pacjentów Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Chorób Wewnętrznych oraz Chirurgii Ogólnej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.
Projekt jest jednym z 57, które sfinansuje Agencja Badań Medycznych w ramach konkursu na realizację badań o charakterze aplikacyjnym w obszarze biomedycznym. Jego wartość to blisko 15 mln zł. Realizowany będzie w Uniwersyteckim Centrum Badań Omicznych. Nowa jednostka Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, dzięki zakupionemu sprzętowi, pozwala na wykonywanie na miejscu analiz obejmujących pięć dziedzin badań: metabolomicznych, lipidomicznych, proteomicznych, glikoproteomicznych i transkryptomicznych.
Alicja Giedroyć-Skiba, źródło: UMW