Brakujące puzzle

17 lutego Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski spotkał się z przedstawicielami najważniejszych organizacji i instytucji naukowych w Polsce. Omawiano konieczność udoskonalenia prawa regulującego funkcjonowanie polskiej nauki.

Na spotkanie z prezydentem, które odbyło się z inicjatywy Polskiej Akademii Nauk w Jabłonnie, przybyli m.in.: Krystyna Łybacka, minister edukacji narodowej i sportu, prof. Michał Kleiber, minister nauki i informatyzacji, Barbara Labuda, sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, kierownictwo PAN, przewodniczący KRASP oraz kilku innych konferencji rektorów szkół wyższych, przedstawiciele PAU, Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego, JBR oraz komisji sejmowych i senackich.

Prof. Andrzej Legocki, prezes PAN, podkreślił konieczność poprawy funkcjonowania środowiska naukowego w Polsce, jego integracji i bardziej efektywnej współpracy, zarówno w Polsce, jak i z Europejskim Obszarem Badań i Innowacji oraz Europejskim Obszarem Wyższej Edukacji. Jednym z kroków prowadzących do osiągnięcia tych celów powinno być powołanie zespołu ekspertów, który dokonałby analizy aktualnych regulacji prawych dotyczących nauki i zaproponował konieczne modyfikacje.

Efektywność nauki w Polsce zależy oczywiście od finansów, ale przy ich braku część problemów można złagodzić odpowiednim prawem - powiedział w swoim wystąpieniu prof. Samsonowicz, przewodniczący Wydziału Nauk Społecznych PAN. Wyraził uznanie dla prac nad projektami ustaw o szkolnictwie wyższym i finansowaniu nauki. Zwrócił jednak uwagę, że nadal brakuje regulacji pozwalających na efektywne „odmłodzenie” kadry naukowej czy przepływ uczonych między placówkami badawczymi. Podkreślił też konieczność likwidacji pewnych patologii, np. zbyt rozpowszechnionego zatrudniania na czas nieokreślony czy nierówności w systemie wynagrodzeń uczonych pracujących w różnych pionach nauki.

W drugim referacie wprowadzającym prof. Jerzy Woźnicki, przewodniczący Komisji Prezydenckiej zajmującej się opracowaniem projektu ustawy o szkolnictwie wyższym, wyraził opinię, że potrzebna jest nie konsolidacja prawa dotyczącego nauki i szkolnictwa wyższego w jeden akt prawny, ale harmonizacja kompleksu ustaw regulujących te zagadnienia. Środowiska naukowe powinny wesprzeć działania legislacyjne w Parlamencie dotyczące dwóch opracowanych niedawno projektów ustaw - powiedział profesor. Następnie trzeba zadbać o harmonizację tych aktów prawnych z przyszłymi, w tym z ustawami o PAN i JBR, które należałoby chyba napisać od nowa.

Po referatach rozpoczęła się burzliwa wymiana opinii między uczestnikami spotkania. Mówiono m.in. o potrzebie zdefiniowania słabości środowiska naukowego i uporania się z nimi we własnym zakresie oraz o konieczności tworzenia szkół doktoranckich i podoktorskich. Mogłyby one w pewnym stopniu równoważyć odpływ młodych badaczy za granicę, poprzez wykorzystanie zdolności i kwalifikacji zapraszanych do nich badaczy z innych krajów. Dyskutowano także o zdecydowanym przeroście podaży innowacyjnych rozwiązań proponowanych przez naukę nad krajowym na nie popytem oraz o rozproszeniu tematycznym badań.

Prezydent Kwaśniewski zadeklarował swoje wsparcie i objęcie patronatem prac zespołu, mającego dokonać analizy „prawa naukowego”. Prezydent apelował, by nadać tym działaniom najwyższy priorytet, ponieważ dążą one do zaprowadzenia w Polsce spójnego i nowoczesnego systemu legislacji. Podkreślił, że cieszy się, iż wejście Polski do Unii Europejskiej nie jest tylko faktem politycznym, ale także inspiracją do zmiany działań mających prowadzić do usprawnienia funkcjonowania kraju.

W pierwszych dniach marca przygotowano listę proponowanych kandydatów na członków zespołu, w skład którego weszliby m.in.: przedstawiciele ministerstw Nauki i Informatyzacji oraz Edukacji Narodowej i Sportu, PAN, KRASP, Rady JBR oraz RGSzW. Prof. Andrzej Legocki podkreśla konieczność intensywnych i szybkich prac nad usprawnieniem „prawa naukowego” w Polsce. Raport zespołu roboczego powinien być gotowy w ciągu kilku najbliższych miesięcy - uważa.

Ponieważ jednym z aktów prawnych wymagających najpilniejszej nowelizacji jest ustawa o PAN, powołany zostanie odrębny, wewnętrzny zespół Akademii do przygotowania projektu zmian. Jego przewodniczącym zostanie prof. Jan Strelau, wiceprezes PAN. Jakie zmiany w ustawie uważane są za najistotniejsze? Znowelizowana ustawa musi ułatwić procedurę modernizacji placówek - ich łączenia czy przekształcania w placówki innej rangi. Obecnie wiąże się to z koniecznością likwidacji dotychczasowego zakładu czy instytutu, a to oznacza niepotrzebne, wysokie koszty i wiele zbędnych zabiegów formalnych. Kolejna kwestia to otwarcie drogi do tworzenia wspólnych placówek badawczych PAN i np. wyższych uczelni. Warto by także umieścić w treści ustawy zapis sankcjonujący zamiar prowadzenia studiów doktoranckich w każdym z instytutów Akademii. Oczywiście, rozwój młodego uczonego nie kończy się na doktoracie, dlatego znowelizowana ustawa o PAN powinna regulować także kwestię staży podoktorskich. Prace nad zmianami pomogą z pewnością uprościć ten najważniejszy dla Akademii akt prawny. Wiele zapisów można by z powodzeniem przenieść np. do statutów.

Prace obu zespołów przyczynią się z pewnością do powstania nowoczesnego, spójnego i efektywnego prawa regulującego funkcjonowanie nauki w Polsce. Obecnie dysponujemy dopiero kilkoma elementami tej prawnej układanki. Trzeba jak najszybciej przygotować brakujące puzzle i ułożyć z nich jeden obraz.

Więcej aktualności z życia Akademii na stronach: www.pan.pl