)
18 stycznia roku 2000 podczas konferencji w Lizbonie uznano dziaalno naukow i naukowo-techniczn za jeden z podstawowych czynnikw rozwoju Unii Europejskiej. Wwczas te wprowadzono pojcie European Research Area (ERA). Relacjonujc Konferencj Lizbosk, zwrciem uwag na konieczno radykalnej zmiany polityki naukowej w Polsce (Miejsce Polski w europejskim obszarze naukowym w perspektywie przyszoci, Polska 2000 Plus, 2, 57-64.), ktra, niestety, nie nastpia.
W tworzeniu Europejskiej Przestrzeni Badawczej i realizacji polityki naukowej szczeglna rola przypada Joint Research Centre (JRC). Do JRC naley siedem instytutw (tabela 1), ktrych lokalizacj ilustruje zamieszczona mapa. Ich dziaalno jest koordynowana przez Brussels Support Services, w ktrym szczeglnie odpowiedzialne funkcje peni: Barry McSweeney, dyrektor generalny i David Wilkinson, dyrektor ds. strategii naukowej. Za cao polityki naukowej UE odpowiedzialny jest Philippe Busquin, komisarz europejski ds. bada.
Misj Joint Research Centre jest prowadzenie bada naukowych i technicznych, ktre wspieraj dziaania Komisji Europejskiej na rzecz rozwoju caej spoecznoci europejskiej i kadego obywatela. Zdobywana i gromadzona wiedza winna bowiem bezporednio suy tworzeniu Europy bezpieczniejszej, o niezniszczonym rodowisku i coraz silniejszej gospodarce.
JRC cele te realizuje w siedmiu swoich instytutach, jednoczenie wspdziaajc i koordynujc wspprac z licznymi uczelniami i instytutami krajw czonkowskich oraz wsppracujc ze wiatowymi organizacjami naukowymi.
Obszar zainteresowa Centrum Badawczego UE (JRC) dotyczy szerokiego wachlarza spraw. Na przykad okrelenia standardw opieki zdrowotnej; badania czystoci wody, powietrza i degradacji gleb; badania globalnych zmian klimatycznych; zapobiegania poarom lasw; przewidywania miejsc wystpowania powodzi; identyfikacji rde nielegalnych materiaw rozszczepialnych; kontroli organizmw modyfikowanych genetycznie wprowadzanych do produkcji ywnoci, lekw; zwikszania odpornoci budynkw na trzsienia ziemi; poszukiwania skutecznych metod zwalczania oszustw.
Te, jak i inne liczne zadania maj zdecydowanie charakter praktyczny. Z tych wzgldw JRC, bdc struktur Komisji Europejskiej, pozostaje jednoczenie jednostk niezalen przede wszystkim wobec bankw, wielkich korporacji gospodarczych, handlowych, jak i partykularnych interesw pastwowych krajw czonkowskich.
W roku 2002 w instytutach JRC zatrudnionych byo 2180 osb. W tej grupie byo 1642 pracownikw staych i 538 osb o statusie pracownikw wizytujcych. Budet JRC w roku 2002 wynis 250 mln euro, w tej kwocie pace stanowiy zaledwie 38 mln euro.
)
Rok 2002 by ostatnim rokiem 5. Programu Ramowego. Obecnie realizowany jest 6. Program Ramowy, ktry obejmowa bdzie okres 2003-06. rodki przeznaczone na JRC w 6. PR wynosi maj 1050 mln euro. W stosunku do okresu poprzedniego 1999-2002 wzrost nakadw jest nieznaczny, natomiast istotnej zmianie ulega strategia bada. 6. PR koncentruje si na kilku kluczowych domenach, uznanych przez UE za najistotniejsze z punktu widzenia odbiorcy, to jest spoeczestwa, rozpatrywanego zarwno pod ktem potrzeb zbiorowych, jak i indywidualnych.
Struktura 6. PR to trzy domeny wertykalne i trzy komplementarne wobec nich domeny horyzontalne.
Wedug przyjtej nomenklatury, Vertical core areas to: ywno, produkty chemiczne i zdrowie; rodowisko i zrwnowaony rozwj; Bezpieczna energetyka jdrowa i ochrona radiologiczna.
Komplementarne domeny horyzontalne (Core area 4) to: Metrologia chemiczna i materiaowa oraz ustalanie kodw bezpieczestwa produktw przemysowych, ywnoci, lekw itp.; Prognozowanie technologiczne (techniki przyszociowe); Bezpieczestwo publiczne i zwalczanie oszustw.
Szczegow list 8 priorytetw wertykalnych i 3 horyzontalnych oraz udzia siedmiu instytutw JRC w ich realizacji przedstawia tabela 2.
W zwizku z rozszerzeniem Unii Europejskiej 1 maja 2004 jednym z dodatkowych zada JRC byo przeprowadzenie w 10 krajach kandydujcych licznych konferencji w ramach programu Enlargement process. Jedn z nich bya dwudniowa konferencja, ktra odbya si wiosn ubiegego roku w Hotelu Hyatt w Warszawie. Podczas jej trwania wyraziem pogld, e oboplnie korzystne, tak dla naszego krajowego rodowiska badawczego, jak i dla realizacji polityki naukowo-technicznej UE, byoby zaoenie w Polsce nowego instytutu JRC. Obecnie, po bliszym zapoznaniu si z dziaalnoci JRC, jestem gboko przekonany, e w tym kierunku winny skierowa si nasze starania. Polityka naukowa UE, nastawiona przede wszystkim na rozwizywanie biecych potrzeb rodowiskowych i spoecznych, w istocie zgubia najwaniejszy podmiot bada czowieka. Powinnimy wic wystpi z inicjatyw powoania w Polsce instytutu JRC pod nazw Institute for Humane Studies. Placwka taka winna w zintegrowany, holistyczny sposb bada problemy wspczesnego czowieka w aspekcie biologicznym, zdrowotnym, psychologicznym, socjologicznym, demograficznym i kulturowym. Takiego instytutu, spinajcego dotychczasow dziaalno badawcz w UE, brakuje.
Podjcie oficjalnej inicjatywy w kierunku utworzenia nowej placwki JRC ma charakter polityczny i naley do rzdu. Wie si z ni przyjcie pewnych zobowiza i przede wszystkim przekazanie na rzecz UE wkadu w postaci terenu i budynkw. Korzyci wynikajce z powoania instytutu JRC w Polsce wydaj si na tyle znaczce, e taki aport nie powinien stanowi adnej istotnej przeszkody.
Prof. dr hab. Leszek Kunicki, biolog, pracownik naukowy Instytutu Biologii Dowiadczalnej im. M. Nenckiego, prezes Polskiej Akademii Nauk w latach 1993-98.
Institute for Reference Materials and Measurments IRMM Belgia Geel
Institute for Prospective Technological Studies IPTS Hiszpania Sevilla
Institute for Energy IE Niemcy Karlsruhe
Institute for Transuranium Elements ITU Holandia Petten
Institute for the Protection and Security of the Citizen IPSC
Institute for Environment and Sustainability IES
Institute for Health and Consumer Protection IHCP Wochy Ispra