Czytelnia czasopism

Uniwersytet wieku wiedzy

Do podstawowego czynnika wzrostu społeczno-ekonomicznego i kulturalnego w XXI wieku urasta wiedza zwłaszcza na poziomie szkoły wyższej, z uniwersytetem na czele. Stąd wiek ten określa się stuleciem wiedzy - uważa prof. Kazimierz Denek, którego tekst publikuje styczniowy numer (1/04) „Życia Uniwersyteckiego”, pisma Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Podjęte przez autora zagadnienia dotyczą m.in.: kryzysu tożsamości uniwersytetu i dalszych tendencji jego przemian, a także istoty jedności badań naukowych i dydaktyki w uniwersytecie. Jego zdaniem, pilnym elementem przeprowadzenia w Polsce reformy szkolnictwa wyższego jest oddzielenie spraw z tym związanych od wszelkiego rodzaju rozgrywek politycznych. Trzeba zadbać o to, żeby reforma ta stała się wynikiem konsolidacji społecznej, harmonijnej współpracy ponad podziałami: ugrupowań politycznych w Sejmie i Senacie, rządu, prezydenta, Kościoła i związków zawodowych. Zapewni to nie tylko pomyślną realizację reformy systemu edukacji na poziomie akademickim, lecz stworzy podstawy oczekiwania, że nie będzie się manipulować nią po kolejnych zmianach na scenie politycznej Polski, „odbijania się od ściany do ściany co cztery lata”.

W cieniu Humboldta

Czy w cieniu Humboldta kształcimy lumpeninteligentów? - taki tytuł nosiła dyskusja, prowadzona przez prof. Andrzeja Wiszniewskiego podczas VI Dolnośląskiego Festiwalu Nauki. Relację z niej zamieszcza na swych łamach „Pryzmat”, pismo Politechniki Wrocławskiej (nr 172/03).

Temat dyskusji nawiązuje do sylwetki Wilhelma von Humboldta, filozofa i językoznawcy, reformatora systemu edukacyjnego, a w szczególności uniwersytetów. Przyjął on za podstawę następujące zasady: autonomię uniwersytetu, wolność uczących się i nauczających, kształcenie przez naukę, jedność nauczania i badań naukowych oraz wspólnotę nauczających i nauczanych. Jego humanistyczny model nadal, przynajmniej w deklaracjach, przyjmują nasze uczelnie wyższe.

Z kolei termin „lumpeninteligent” został zapożyczony od felietonisty tygodnika „Wprost”, prof. Jana Winieckiego. Oznacza on osobę, która posiada dyplom wyższej uczelni, a więc pod względem formalnym zalicza się do inteligencji. Lecz jej rzeczywisty poziom intelektualny jest niski lub, w najlepszym wypadku, rzemieślniczy i bardzo jednostronny, zaś charakter i osobowość są zupełnie nieukształtowane bądź wręcz źle ukształtowane. (...) Ale sprawa ta dotyczy też kształcenia na przeładowanych kierunkach, na których zajęcia prowadzą ludzie niespokojnie patrzący na zegarek, bowiem muszą szybko biec na zajęcia do innej uczelni, w której też są zatrudnieni. Na dodatek przyszli lumpeninteligenci siedzą w ławkach obok wspaniałych i zafascynowanych zdobywaniem wiedzy studentów i właściwie nie ma mechanizmu odsiewającego jednych od drugich.

Zdaniem prof. Romana Galara, polskie uczelnie w coraz większym stopniu kształcą lumpeninteligencję, a raczej lumpenspecjalistów. Winny za taki stan rzeczy jest obecny system kształcenia. Zachodzą zmiany w edukacji, które są interpretowane jako eksplozja wyższych uczelni w Polsce i na świecie. (...) To, co obserwujemy, jest ekspansją średniego szkolnictwa zawodowego przy obumieraniu szkolnictwa wyższego. Mamy do czynienia z kształceniem dłuższym, a nie wyższym. (...) Należy odróżnić edukację nakierowaną na potrzeby zbiorowe (z kształceniem elit zarządzających, innowacyjnych, kulturowych, bez których żadne społeczeństwo nie jest w stanie konkurować ze społeczeństwami na zewnątrz), od edukacji wspierającej aspiracje osobiste, zdobywania popłatnych profesji czy zaspokajania ezoterycznych fascynacji różnego typu. Jednakowe finansowanie obu typów edukacji byłoby równie nieracjonalne, jak działalność wielkiego przedsiębiorstwa komunikacyjnego, które kupowałoby samochody osobowe swoim pracownikom.

Z kolei prof. Piotr Wach dziękuje inicjatorowi dyskusji, iż stawiając tytułowy problem nieco prowokacyjnie, nie wspomniał o... lumpenprofesurze. Ks. prof. Roman Rogowski zastanawia się natomiast czy przypadkiem lumpeninteligencja nie tworzy się po opuszczeniu szkoły wyższej. A prof. Tadeusz Bober zaprzecza jakoby w związku z wielokrotnym wzrostem liczby studentów w Polsce obniżył się poziom kształcenia. Wszak dawniej także nie wszyscy kandydaci reprezentowali należyty poziom.

Czesne i stypendia

Zgodnie z zaleceniami Banku Światowego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego polski rząd winien wprowadzić odpłatność za studia dzienne. W środowisku akademickim brak jednolitego stanowiska wobec tego pomysłu. Chodzi nie tylko o to, by studia dzienne były płatne, ale o wysokość kosztów ponoszonych przez studentów. Obecnie państwo finansuje uczelnie na poziomie ok. 60 proc. Brakującą część środków uzupełniają wpływy ze studiów zaocznych. Jaki czekałby je los, gdyby wprowadzono odpłatność za studia dzienne? Zdaniem prof. dr. hab. A. Radzimińskiego z Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu („Głos Uczelni”, pismo UMK, nr 2/04), zależy to od wysokości czesnego na studiach dziennych oraz od tego, kto miałby nań wpływ - uczelnie czy MENiS. Ważne jest także, czy system objąłby również studentów studiów zaocznych. Inaczej mówiąc, można zapytać również, czy wprowadzenie czesnego np. dla wszystkich studentów nie zmniejszyłoby wysokości czesnego na studiach zaocznych. Jest to bowiem wielce prawdopodobne. Powstaje też pytanie, czy w takim przypadku znaczna część studentów zaocznych nie chciałaby studiować w trybie dziennym.

Dzisiaj trudno jest określić wysokość czesnego. Jeśli bowiem decyzja będzie należała do uczelni, to wysokość czesnego zostanie określona na podstawie dwóch wskaźników: dotacji budżetowej państwa oraz kosztów kształcenia.

(ami)