KOLEJKA PO CUKIER

Co roku na wiosnę ukazują się w prasie rankingi szkół wyższych. Pora to stosowna, wszak maturzyści już dawno powinni wiedzieć, jaki kierunek w jakiej uczelni mają wybrać, a że wielu wciąż ma z tym kłopoty, redakcje prześcigają się w informowaniu.

Rankingi te jednak nie są przekonujące, młodzi kierują się modą i nie liczą się ani z siłami, ani punktami przyznawanymi uniwersytetom. Wielu wybiera na chybił trafił, bo do gazet zagląda rzadko. Poniekąd słusznie. Prawdę powiedziawszy, punktacje niewiele mówią o rzeczywistości i raczej przypominają bałamuctwo. Jeśli już na kogoś działają, to głównie na rodziców, tych samych, którzy ustawiają się w kolejce po cukier, ponieważ przeczytali, że ten towar ma zdrożeć wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej. Zarobią na tym interesie niebagatelne dziesięć złotych. Są przyzwyczajeni, że co „pisze w gazecie”, to musi być prawdą, a jak z powyższego wynika, arytmetyka jest im obca. Ich nabrać najłatwiej, oni też zapewne są adresatami tych zdumiewających publikacji.

W rankingach stosuje się kryteria urzędnicze. Jako żywo przypominają one słynny szpitalny osobołóżkodzień. Przypomnijmy, że na przykład w redakcji „Polityki” punktuje się: pozycję akademicką, potencjał kadrowy, orientację na studenta, kontakty z otoczeniem, selekcyjność i infrastrukturę. Konia z rzędem temu, kto potrafi powiedzieć, jaki wpływ na kształcenie studentów mają te elementy i jak działają na wyobraźnię kandydatów. Ta sama „Polityka” zastrzega się, że jej hierarchiczne zestawienie uczelni nie jest pełne i nie stanowi w pełni obiektywnej listy referencyjnej, ale tłumaczenie to można rozumieć jedynie jako zabezpieczanie tyłów. To zwykły wykręt, bo redakcja ta już po raz piąty stworzyła fakt szkodliwy. Opinie zawarte w rankingu nie są ani prawdziwe, ani tym bardziej sprawiedliwe. Przypominają plebiscyt na najlepszego perkusistę roku.

Ktoś słusznie zauważył, że o poziomie absolwentów w głównej mierze decydują oni sami i że wyników nie poprawi nawet najlepsza na świecie kadra ani najlepszy budynek z najwygodniejszymi salami. Jeśli jakiś kierunek studiów nie jest modny, a przyjęcia odbywają się na zasadzie łapanki, niski poziom mamy zagwarantowany. Znam wydziały o potwierdzonej przez ranking i Państwową Komisję Akredytacyjną renomie, które od lat wypuszczają fatalnych magistrów. Są to kierunki, jak to się mówi, mało chodliwe. Studenci zdają egzaminy wstępne pro forma i przynoszą z sobą nędzny stan umysłowy. Z takim też wychodzą, dzierżąc pod pachą dyplom. Wszystko zgodnie z żelaznym prawem natury: czego Bozia nie dała, tego najlepsza szkoła też nie da.

Wśród czynników wpływających na poziom absolwentów należałoby następnie wymienić osobowość nauczycieli. Czasem wystarczy jeden doskonały profesor, żeby poziom całości stał się naprawdę wysoki. Jeśli w uczelni amerykańskiej taka osoba idzie na emeryturę, z uporem szuka się na jej miejsce innej o podobnym statusie. Po krótkim okresie upadku wydziału pracownicy wyraźnie podciągają się do poziomu przybysza i kształcenie młodzieży staje się skuteczne jak dawniej. Wraca szczególna atmosfera studiowania, która ma tak ogromny wpływ na przyszłe, dorosłe życie studentów. Ale to w Ameryce. W Polsce jak kto chce, a ściśle, jak chce urzędnik, który - podejrzewam nie bez kozery - chętnie ustawia się w pozycji nad profesorem i skreśla jego nazwisko z zestawu kryteriów oceny uczelni.

Wskaźniki statystyczne mają się tak do studiów, jak kolor dymu z komina do kultury osobistej mieszkańców domu. Nie ulega wątpliwości, że szkół wyższych nie można oceniać na tej podstawie. W moim przekonaniu, rewizji wymagają nie tylko rankingi prasowe, ale w ogóle system oceny szkół wyższych. Urzędy, a za nimi gazety, koniecznie muszą wydawać opinie, a że nie dysponują odpowiednimi narzędziami badawczymi, posługują się iluzją. Na tym samym błędzie metodologicznym opiera się na przykład wycena pracy lekarzy i klinik. Tak, wycena, to najtrafniejsze określenie. Jakie są tego skutki, doskonale wiemy z obserwacji Narodowego Funduszu Zdrowia.

Kształcenie akademickie od pięćdziesięciu lat jest kojarzone z nauką w szkole podstawowej. Niektórzy wprost rozumieją je jako wkuwanie na pamięć. Są gotowi opracować kształt młotka, za pomocą którego będzie się studentowi wbijać do głowy fakty, liczby i pojęcia. Nieporozumienie to jest tak zakorzenione, że studiowanie zaczyna być nazywane szkoleniem, jak w wojsku. Nie ma w tym nic z koncepcji uczenia myślenia na poziomie wyższym. Ot, pożądana jest jedynie produkcja magistrów, kraj czeka.

Rankingi uczelni można odbierać co najwyżej jako chwytliwą autoreklamę gazety. Niedawno podobny popis dał „Newsweek”. Wyznaczył grupę najbogatszych obywateli, których pozostali Polacy powinni, jak dosłownie napisano, nienawidzić. Dziennikarz wskazał palcem o kogo chodzi i załączył zdjęcia, żeby nikt się nie pomylił w czasie egzekucji. Ładnie się bawimy, Panie i Panowie.

e-mail: pmuldner@mp.pl