Refleksje kątem oka

Kiermasz sztuki ludowej w Mińsku

Gdy dziesięć lat temu dostałam się na filologię białoruską, miałam mieszane uczucia. Z jednej strony wiedziałam, że poznam coś zupełnie nowego, wręcz niezwykłego i unikatowego. Z drugiej jednak zastanawiałam się, jakie będą moje szanse na rynku pracy, zdominowanym przez ekonomistów i prawników. I jak spojrzę w oczy absolwentowi anglistyki, który za godzinę korepetycji bierze tyle, ile ja na tłumaczeniach z białoruskiego mogłabym zarobić przez rok. I jak odnajdę się w problematyce wschodniej. Odnajdę czy może raczej pogubię...

Moimi bohaterami są studenci filologii białoruskiej, którzy obecnie piszą prace magisterskie. Młodzi, ambitni ludzie o otwartych umysłach. Odważni jak diabli, bo trzeba mieć naprawdę mocny charakter, aby wytrwać pięć lat, słysząc wokół, że „te studia nie mają sensu”. Ludzie, którzy nie gonią za pieniędzmi, szybką karierą i prestiżem na pokaz.

Ich wypowiedzi uporządkowałam tematycznie. Pierwsze z nich dotyczą wyboru kierunku, kolejne - samych studiów, wreszcie - wrażeń związanych z trwającą miesiąc praktyką językową w stolicy Białorusi. Przedstawione tu refleksje trochę mnie zdziwiły. O pewnych rzeczach nie mówi się głośno. A przecież to, co najgłębiej ukryte, jest tak samo istotne, jak to, o czym mówimy codziennie. Może nawet ważniejsze, bo pozwala znaleźć swoje miejsce tam, gdzie - wydawałoby się - jest trochę za ciasno. Mimo że nasze rozmowy były zazwyczaj powierzchowne, to jednak są sprawy, które - chociaż niewypowiedziane - dostrzegamy zawsze. Kątem oka.

O filologii białoruskiej jako kierunku

Studiuję na kierunku, który wzbudza powszechne zdziwienie, zaskoczenie i uśmiech na twarzy. Nazwa „białorutenistyka” wielu osobom nic nie mówi, ma zabarwienie jakby orientalne. Ale jest to wrażenie mylne, bo język białoruski nie jest przecież nam, Polakom, tak bardzo obcy (Arleta).

Jeszcze cztery lata temu nie miałam pojęcia, że istnieje taki kierunek, jak filologia białoruska. Jak większość moich kolegów i koleżanek z roku zdawałam na zupełnie inny kierunek. Na pierwszym roku myślałam, że nie zostanę tu długo i będę zdawać gdzie indziej. Ku własnemu zdziwieniu, postanowiłam zostać.

Na początku studiów każdy był zniechęcony do nauki tego języka. Nigdy nie pomyślałabym, że będę studentką jakiejkolwiek filologii. Miałam spore trudności, ponieważ język białoruski mylił mi się z rosyjskim. Gdy na trzecim roku trzeba było wybrać lektorat języka rosyjskiego, ukraińskiego, czeskiego lub bułgarskiego, wybrałam rosyjski. Było ciężko, bo nauka tego języka została w pełni „zagłuszona” przez język białoruski. Doszłam jednak do wniosku, że dla chcącego nic trudnego i można pogodzić naukę dwóch podobnych języków w tym samym czasie.

Jestem dumna z tego, że wytrwałam na tych studiach, właśnie na tym kierunku. Bardzo fajnie jest umieć poprzeć argumentami to, co się robi i myśli. Młodzi ludzie wybierają kierunki, po których można „coś” robić, ale po ukończeniu studiów i tak mają trudności ze znalezieniem pracy. Nie wiem, co będę robiła po uzyskaniu tytułu magistra, ale już się bardzo cieszę, że poświęciłam czas na naukę tego języka, a nie na administrację czy ekonomię. Co więcej, każdemu polecam studia na filologii białoruskiej (Agnieszka).

Na filologię białoruską trafiłam przez przypadek. Nigdy bym nie pomyślała, że przedmiotem moich pięcioletnich studiów będzie język, o którym niewiele wiedziałam i którym tak naprawdę niezbyt się interesowałam. Moje stanowisko wobec tego kierunku było niezwykle chwiejne. Wychodziłam z założenia, że po zaliczeniu pierwszego roku będę zdawać na dodatkowy kierunek. I tak się stało. Nie wiem dlaczego, ale nie zrezygnowałam z białorutenistyki. Teraz wiem, że po prostu tak miało być.

Według mnie, najważniejsze jest nastawienie. Znam wiele osób, które ciągle narzekają, że muszą się uczyć różnych nieprzydatnych bzdur. A przecież studia nie są obowiązkowe, nikt tu nikogo nie trzyma na siłę. Jest wiele innych kierunków, bardzo atrakcyjnych, również w szkołach prywatnych, gdzie bardzo łatwo jest się dostać, a studia przebiegają beztrosko i przyjemnie. Filologia białoruska ma swoje zalety, wystarczy tylko chcieć je odkryć (Monika).

„Ojej, dlaczego chcesz się uczyć takiego języka?” - brzmiało pierwsze pytanie, jakie usłyszałam od koleżanki, z którą miałam dzielić pokój w akademiku. Nie chciałam. Nie wiedziałam nic na temat Białorusi, a tym bardziej na temat języka, którego miałam się uczyć przez najbliższe pięć lat. Filologia białoruska nie była spełnieniem moich marzeń. Postanowiłam jednak stawić czoło losowi i udowodnić wszystkim sceptykom, a przede wszystkim sobie samej, że czasem warto robić coś, co w opinii ogółu jest nieprzyszłościowe i - co ważniejsze - nieopłacalne. Jak wiadomo, pojęcie opłacalności jest słowem-kluczem, bo to ono ma decydujący wpływ na wybór kierunku studiów. Moje studia nie spełniały więc podstawowego wymagania, a - co za tym idzie - mój status wśród społeczności studenckiej nie był zbyt wysoki. Nie poddawałam się jednak i nieustannie szukałam czegoś, co mogłoby zaspokoić mój głód wiedzy i niezaspokojone ambicje. Moje poszukiwania trwają po dzień dzisiejszy i mam nadzieję, że szybko się nie skończą. Problematyka białoruska kryje bowiem w sobie tak wielkie pokłady nieodkrytej wiedzy, że wystarczyłoby dla kilkudziesięciu takich, jak ja. W ogóle, studia dają znacznie więcej niż tylko wiedzę (Kinga).

O studiowaniu

Małe grupy pozwalają na integrację nie tylko samych studentów, ale także studentów i wykładowców. Dzięki temu nie jesteśmy anonimowi, istniejemy jako konkretne osoby, z imienia i nazwiska, a także konkretnych osiągnięć. Zajęcia są różnorodne, wymagają dużego zaangażowania, ale przy dobrej organizacji pracy pozwalają na podjęcie dodatkowego kierunku studiów. Wiele osób spośród moich kolegów i koleżanek realizuje się także na innych wydziałach (Arleta).

Na pierwszym roku było mi ciężko. Nowe środowisko, nowi ludzie, nowe obowiązki. Ale po pierwszym semestrze było już lepiej. Czas zaczął biec bardzo szybko (Jarosław).

To, ile ktoś wyniesie ze studiów, zależy wyłącznie od niego samego. Większość młodych ludzi jest tak znudzona życiem, że najchętniej nie robiliby nic, dostawali zaliczenia, świetnie obronili pracę magisterską i dostali równie dobrą pracę, nie wymagającą zbyt wielkiego wysiłku, a najważniejsze - opłacalną. Co się dzieje? Gdzie się podziała radość życia i zadowolenie z tego, co się ma? Każdy pragnie coraz więcej i więcej, nie potrafi dostrzec, że tak naprawdę ma często o wiele więcej niż inni. Człowiek z natury jest niezwykle zawistny. Chce więcej, a najbardziej tego, co mają inni. Skoro tak bardzo chce, niech się o to postara. Wystarczy trochę wysiłku i wiary we własne siły. To może banalne, śmieszne, ale sprawdzone i skuteczne. Wiara jest skuteczna! Nie można się poddawać! Dotyczy to także studiowania na filologii białoruskiej, której absolwenci są poniekąd spisani na straty. Bo co można robić po takim kierunku? Uczyć w szkole? Jakiej?

Zdaję sobie sprawę z tego, że język białoruski jest tak naprawdę językiem martwym, a sama Białoruś - zniewolona przez system. Ale nic nie trwa wiecznie. Polska wiele lat podnosiła się z komunizmu, aż stała się pełnoprawnym członkiem Europy (chociaż wiele brakuje nam do Europejczyków i tak naprawdę długo jeszcze będziemy w tyle). Najważniejsze to zerwać ze złą polityką, która uderza w ludzi. Trzeba iść do przodu, ku wolnej przyszłości. Dla Białorusi jest to przyszłość z językiem białoruskim. Osoby znające ten język powinny wykorzystać zdobytą wiedzę, docierać do zaślepionych Białorusinów, także tych mieszkających w Polsce, i odkrywać przed nimi bogactwo kultury i języka białoruskiego. A jest to z pewnością warte odkrycia (Monika).

Studiowanie jest doskonałą szkołą życia. Jakie zasługi ma na tym polu filologia białoruska? Znaczące. To jest nie tylko „szkoła życia”, ale także nauka tolerancji, nonkonformizmu, a także wielkiego optymizmu. Studia na tym oryginalnym kierunku uświadomiły mi jeszcze jedną ważną rzecz: teraz rozumiem, co znaczy być Polką i jednocześnie Słowianką. Nauczyłam się doceniać swój kraj i ludzi tu mieszkających. Uważam, że wschodnia kultura jest alternatywą szerzącego się zjawiska amerykanizacji. Odkrycie swoich słowiańskich korzeni, poznanie swojej prawdziwej tożsamości jest nam, Polakom, bardzo potrzebne. Jakie wnioski nasuwają się po czterech latach studiów? Niczego nie żałuję (Kinga).

O kultur ze białoruskiej

We wrześniu 2001 uczestniczyłam w programie wymiany studentów, organizowanym przez UMCS w Lublinie i Białoruski Uniwersytet Państwowy w Mińsku. Pobyt był w pełni finansowany przez uczelnię i obejmował zarówno zajęcia dydaktyczne, jak i program kulturalny. Dzięki uczestnictwu w praktyce mogłam bliżej poznać kraj, którego kulturę i język studiuję. Szczególnie zdziwiła mnie białoruska kuchnia. Przytyłam aż pięć kilogramów! Do dziś pamiętam smak chleba na miodzie...

Stolica Białorusi jest czysta, zadbana, ale, z drugiej strony, mało różnorodna, monotonna i szara. Wyjątkowe przeżycie to podróż metrem. Każda stacja metra jest inna. Pobyt w Mińsku przełamał moje negatywne stereotypy o wschodnich miastach i zachęcił mnie do ponownych wypraw na Wschód (Iwona).

Po pierwszym roku studiów pojechaliśmy na praktykę językową do Mińska. Bardzo miło wspominam ten wyjazd. Gdyby nie te studia, nigdy nie miałbym okazji zobaczyć tak wielu ciekawych miejsc (Jarosław).

Białoruś na zawsze pozostanie w mojej pamięci jako kraj ludzi rozśpiewanych i radosnych. Ujęli mnie swoją otwartością, życzliwością, szczerością i gościnnością. To ludzie, którzy widzą w swoim życiu celowość, pozwalającą im przetrwać trudy codzienności. Wielu Białorusinów nie wyobraża sobie życia w innych warunkach, innej rzeczywistości. Są przyzwyczajeni do tego, z czym spotykają się codziennie. Nie dziwi ich, że mieszkają na ulicy Marksa, a idąc do pracy mijają pomnik Lenina.

Wydaje mi się, że Białorusini mało czytają. Księgarnie są prawie puste. Na półkach w dziale „Książka zagraniczna” nie ma dzieł Shakespeare.a, Prousta, Joyce.a, Orwella, za to bez trudu można kupić Czechowa, Dostojewskiego i Gogola. Znalazłam bardzo mało literatury fachowej, zwłaszcza z zakresu psychologii, medycyny i filozofii.

Białorusini wolą teatr niż książkę. Bilety na niektóre opery i balet trzeba kupować z miesięcznym wyprzedzeniem. Słyszałam, że balet stoi na Wschodzie na wysokim poziomie, ale nie sądziłam, że właśnie w Mińsku zobaczę przedstawienie, które zapamiętam na bardzo długo. Byłam zafascynowana Ragniedą, to najlepszy balet, jaki kiedykolwiek widziałam.

Białoruś zapamiętam jako kraj pełen kontrastów. Poznawanie Mińska było równie pasjonujące, jak rozmowa z fascynującym człowiekiem. Do Polski wracałam z żalem i nadzieją, że może jeszcze kiedyś będę mogła lepiej poznać ten tajemniczy kraj i jego niezwykłą stolicę (Agnieszka).

Moje pierwsze wrażenie związane z Mińskiem było niezbyt dobre. Akademik, w którym mieliśmy mieszkać, był okropny. Wielkie karaluchy biegały po ścianach. W pierwszej chwili chciałam nawet spakować się i wracać do Polski. Za to budynek Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego po prostu poraził mnie swoją wielkością. Na długo zapamiętam też dom Adama Mickiewicza w Nowogródku. Ale najbardziej podobało mi się metro, które widziałam pierwszy raz w życiu.

Białoruś to niezapomniana kraina, czekająca na ludzi, którzy ją pokochają ze wszystkimi jej zaletami i brakami. Tak, jak kocham Białoruś ja (Justyna).

Historia filologii białoruskiej w Uniwersytecie im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie jest niezwykle różnorodna. Kierunek ten, jak chyba żaden inny, podlega ciągłym zmianom. Wielu studentów podejmuje dodatkowe kształcenie, często na tym samym wydziale. Co roku kilkunastoosobowa grupa studentów wyjeżdża na trzytygodniową praktykę językową na Białoruś. W ramach umowy z Białoruskim Uniwersytetem Państwowym w Mińsku kilka osób uczestniczyło w semestralnej wymianie studenckiej.

Od października 2004 planowane jest w UMCS znaczne rozszerzenie profilu nauczania w ramach studiów slawistycznych. Od pierwszego roku studiów na kierunku slawistyka studenci będą uczyć się zgodnie z wybranym przez siebie profilem: białorutenistyczno-rusycystyczno-bohemistycznym lub bułgarystyczno-rusycystyczno-ukrainistycznym. Rekrutacja odbędzie się na podstawie konkursu świadectw (dla kandydatów posiadających ocenę z języka rosyjskiego na świadectwie dojrzałości) albo rozmowy kwalifikacyjnej. Absolwenci slawistyki znajdą pracę jako nauczyciele, tłumacze, piloci wycieczek, edytorzy, pracownicy firm i instytucji współpracujących ze Wschodem.