Pomnik Józefa Dietla

W Szczawnicy na placu Józefa Dietla stoi obelisk upamiętniający tego wybitnego lekarza i uczonego.

Józef Dietl (1804-78), lekarz i działacz społeczny, studiował filozofię we Lwowie i medycynę w Wiedniu. Zajmował się balneologią, pulmonologią, nefrologią, reumatologią, teorią choroby i patologią kliniczną. 1851-65 profesor UJ (od 1861 rektor), przyczynił się do rozwoju tej uczelni.

Autor prac z zakresu anatomii patologicznej i medycyny wewnętrznej, m.in. rozprawy, która zdobyła rozgłos światowy O leczeniu zapalenia płuc bez upustu krwi (1852). Jako pierwszy opisał objawy ruchomej nerki. Spopularyzował w Galicji używanie słuchawki lekarskiej.

Jako pionier balneologii w Polsce, zbadawszy chemicznie źródła mineralne, podał pierwszą klasyfikację polskich wód leczniczych. Przyczynił się do rozbudowy Krynicy, spopularyzował jako uzdrowiska: Szczawnicę, Iwonicz, Żegiestów, Krynicę, Rabkę (Uwagi nad zdrojowiskami krajowymi... 1858). Zapoczątkował medycynę klimatyczną i zdrojowiskową w Polsce.

Jako poseł na galicyjski Sejm Krajowy, walczył o polonizację szkolnictwa średniego i wyższego oraz o pełną autonomię Galicji, za co został usunięty w 1865 z uczelni. W latach 1866-75 był prezydentem Krakowa, zasłużony dla rozwoju miasta (m.in. poprawa stanu finansów miejskich, budowa wodociągów, kanalizacji, rzeźni, ochrona zabytków) i podniesienia oświaty. Opracował zasady reformy szkolnictwa (O reformie szkół krajowych 1865-66). Popierał autonomię uniwersytecką, swobodę w obsadzaniu katedr, utworzenie wolnego samorządu i stowarzyszeń studenckich. Był człowiekiem energicznym, pełnym inicjatyw i projektów.

W Szczawnicy doczekał się skromnego obelisku z łacińską inskrypcją, który wystawiono w roku 1865. Natomiast Kraków uczcił go wspaniałym pomnikiem dłuta Xawerego Dunikowskiego.

(fig)