Jarmark wszechwiedzy

Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji: techniki śledcze - najnowsze metody indentyfikacji i wykrywania narkotyków

To już ósma edycja tej swojskiej imprezy naukowej pod gołym niebem. Hasło przewodnie tegorocznego Pikniku brzmiało: „Nauka bez granic”, co oznaczało przede wszystkim wielkie wyzwanie dla umysłów, ale również naukę uprawianą ponad granicami państw i naukę interesującą wszystkich, bez ograniczeń wiekowych. Stąd gry, zabawy, konkursy, samodzielne przeprowadzanie eksperymentów i badań, nie tylko dla dzieci.

W czasie Pikniku uczeni i animatorzy różnych dyscyplin wiedzy przedstawili kilkaset prezentacji, wyjaśniając naukowo (acz przystępnie, z godną podziwu wyrozumiałością i humorem) zjawiska towarzyszące człowiekowi w życiu codziennym. Jak co roku impreza stanowiła doskonałe forum edukacji, ale i doskonałej „majówkowej” zabawy.

„Jarmark wszechwiedzy” rozpoczął się w sobotnie przedpołudnie 22 maja. O godz. 1100 przybyłam na Rynek Nowego Miasta w Warszawie i z miejsca zostałam urzeczona romantyczną siłą nauki. Na scenie głównej odbywał się właśnie pokaz „szklanych róż”, czyli eksperyment z ciekłym azotem, który powoduje, że żywa róża zaczyna kruszyć się jak kryształ, z właściwym mu przenikliwym odgłosem. Widok piękny, rozczulający wszystkie kobiety, nie wykluczając autorki tekstu. Początek zapowiadał się więc obiecująco, a dalsza część nie pozwoliła na rozczarowanie.

KROK W... PRZESZŁOŚĆ

Najbardziej spektakularnymi atrakcjami Pikniku Naukowego były podróże w czasie i przestrzeni. A wszystko rozpoczęło się za sprawą zainscenizowanej konferencji prasowej Churchilla, Roosevelta i Stalina, prowadzonej (rzekomo) w 1945 roku w Jałcie. Publika, choć stłoczona i wyraźnie zaciekawiona obecnością nietypowych, jak na 2004 rok, gości, nie garnęła się (w spontanicznym odruchu chociażby) do zadawania pytań dotyczących losów Europy po II wojnie światowej. Najwyraźniej sobotnie popołudnia dopuszczają tylko bierny udział w debatach politycznych, nawet tych sprzed ponad pół wieku.

Ale dla miłośników historii, archeologii i staroci był to dopiero początek, bo zaraz potem mogli poznać sposoby pisania hieroglifami, obejrzeć najstarsze warsztaty tkackie i tkaniny sprzed 2 tysięcy lat oraz stroje Dąbrówki i Ottona III.

Panie, wiedzione kobiecą intuicją, oderwawszy się na chwilę (dłuższą!) od swoich mężczyzn, zgodnie udały się na średniowieczny pokaz mody. Przy okazji mogły uzyskać informacje o makijażu stosowanym przez starożytne Egipcjanki. Wiadomo, domowych sposobów poprawiania urody nigdy za wiele, nawet jeśli sięgają one czasów zamierzchłych.

Dzieci wolały skorzystać z magicznej propozycji, przygotowanej przez uczniów z warszawskich podstawówek, które zakwalifikowały się do finału konkursu „Moja szkoła na Pikniku Naukowym”. Najbardziej podobały się wiedźmy i czarownice. Ci mali „naukowcy na miotłach” wydawali się bardziej zaangażowani i wiarygodni niż niejedni „poważni asystenci” na innych stanowiskach. Wróżka Penelopa Dakota Wirginia Karolina, czyli Patrycja z szóstej klasy, była zaopatrzona w pełen asortyment wróżbiarski: zioła, pióra, agat i karty tarota. Odbyła się też inscenizacja sądzenia czarownicy z udziałem publiczności i rozmowy na temat traktowania wiedźm w przeszłości. Wszystko robione z dziecięcym entuzjazmem, ale bardzo profesjonalnie.

Mnie szczególnie zainteresował pokaz komunikacji świetlnej, który wieczorem zaprezentowali historycy z mojego macierzystego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Była to odpowiedź na pytanie, jak radzili sobie ludzie, zanim Samuel Morse wynalazł swój alfabet? Otóż, starożytni Grecy i Rzymianie mieli system porozumiewania się za pomocą pochodni. Wystarczyło dziesięciu ludzi z pochodniami, by przekazać dowolną wiadomość na odległość wielu kilometrów.

Inną atrakcją, która zdołała ściągnąć nawet najbardziej obojętnych spacerowiczów, było wkroczenie na Rynek Nowego Miasta uzbrojonej armii rzymskiej. Pozwalano przymierzyć zbroję, potrzymać broń, zobaczyć jak wyglądały walki. Te sceny, wyjęte niemalże z kadru filmu historycznego, przygotował Zakład Historii Starożytnej UMCS w Lublinie.

Miłośnikom motoryzacji nauka również wyszła naprzeciw. Na Podzamczu, Muzeum Wojska Polskiego ustawiło czołgi i pojazdy wojskowe z czasów II wojny światowej. Ale największy zachwyt przechodniów wzbudziła parada starych samochodów, przygotowana przez Muzeum Techniki. W jednej chwili, jak na komendę, wszystkie aparaty fotograficzne zostały wprawione w ruch. Nic dziwnego, bo widok z pewnością robił wrażenie nawet na największym motoryzacyjnym sceptyku.

KOSMICZNE UNIESIENIA

Wielu tatusiów, za sprawą swoich pociech, żądnych aktywnego udziału w naukowym przedsięwzięciu, zgromadziło się przy stoisku British Council w ramach programu Space UK i opanowało warsztaty zorganizowane dla dzieci i młodzieży. Projekt ten jest częścią inicjatywy rządu brytyjskiego „Podzielmy się pomysłami” i umożliwia młodym ludziom ze Zjednoczonego Królestwa i krajów, które przystąpiły w maju 2004 r. do Unii Europejskiej, wymianę pomysłów i doświadczeń. Zabawa polegała na budowaniu robotów, od bardzo prostych, poruszających się biedronek, po bardziej skomplikowane modele pojazdów jeżdżących po Marsie.

Wielka Trójka - debata Churchilla, Stalina i Roosevelta

Pokazano też model rakiety, która niedługo poleci w kosmos. Ale była to już „gratka” dla bardziej wyrafinowanych amatorów pozaziemskiej przestrzeni. Niestety, naukowcy z Instytutu Chemii i Techniki odebrali entuzjastom nadzieję na to, że tego typu rakietą kiedykolwiek na Marsa polecą ludzie. Orzekli, że ekspedycja załogowa na Czerwoną Planetę jest technicznie możliwa, ale ze względu na zabójcze promieniowanie kosmiczne, mało prawdopodobna.

Stan rozczarowania nie trwał jednak długo, bo do zgromadzonych miłośników astronomii dotarła wiadomość, że na Pikniku Naukowym po raz pierwszy będzie można obejrzeć tarczę i koronę Słońca oraz plamy słoneczne. Wszystko przy użyciu teleskopu, kamery i komputera podłączonego do Internetu. Naukowcy z zadowoleniem opowiadali, że takie próby uczniowie wkrótce będą mogli przeprowadzać w szkole lub w domu. Wystarczy połączyć się przez Internet z teleskopem znajdującym się np. w Chile, aby oglądać na ekranie komputera rozgwieżdżone niebo w odległym zakątku świata.

ZDROWYM BYĆ!

Starsi wiekiem spacerowicze szczególnie upodobali sobie stanowisko Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii w Zabrzu. Wstęp do „medycznego namiotu” stał się praktycznie niemożliwy dla wszystkich uczestników przed pięćdziesiątym rokiem życia. Aż miło było patrzeć, z jaką determinacją „starsi panowie” zadawali pytania dotyczące postępów pracy nad sztucznym sercem. Z tego, co zdołałam usłyszeć, a zważywszy na mój wiek nie było to łatwe, obecnie stosowane są protezy krótkoterminowe, wykorzystywane eksperymentalnie w klinikach od 1996 r., do ratowania życia chorych z ostrą niewydolnością serca (maksymalny czas ich stosowania wynosi 6 miesięcy). Najbardziej pożądane jest jednak kilkuletnie wspomaganie serca implantowaną do ciała pacjenta protezą długoterminową, która po osiągnięciu odpowiedniego poziomu konstrukcyjno-technicznego może znaleźć zastosowanie permanentne. Dlatego aktualna działalność Pracowni Sztucznego Serca (FRK) skupia się głównie na opracowaniu całkowicie implantowanego serca.

Dla specjalistów z Fundacji była to niezwykle pracowita sobota. Niezliczoną ilość razy pokazywali i tłumaczyli działanie sztucznego serca i pierwszego polskiego robota chirurgicznego. Nad konstrukcją tego ostatniego naukowcy pracują od czterech lat pod patronem prof. Zbigniewa Religi. (Oczywiście, profesor pojawił się na Pikniku, przyjechał motocyklem do przewożenia krwi w nagłych przypadkach.) Robot ma na imię Robin Heart. „Heart”, bo pomaga kardiochirurgowi w operacjach na sercu, a „Robin”, bo będzie tańszym odpowiednikiem zagranicznych robotów. Robin ma dwa komplety ramion, jeden z nich posiada własne „nogi”, drugi jest na stałe przytwierdzony do łóżka operacyjnego. Chirurg operuje za pomocą specjalnego układu sterowania, który może się znajdować w innym pomieszczeniu niż pacjent. Wielką zaletą Robina jest to, że chirurg nie musi być superprecyzyjny, bo komputer sam oblicza poprawki. Dzięki niemu możliwe będą operacje na odległość.

Niemałe zainteresowanie wzbudziła też prezentacja telemedycznego systemu monitoringu pacjenta, będąca udziałem lekarzy z Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie. Dzięki systemowi chory może samodzielnie wykonać EKG i za pomocą telefonu komórkowego przesłać wynik lekarzowi, który w razie potrzeby wyśle karetkę.

PRZYSZŁOŚĆ W ZASIĘGU RĘKI

Warszawiacy i turyści spragnieni nowinek technicznych z niecierpliwością oczekiwali zapowiadanego przez Wydział Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej pokazu robotów mobilnych, modeli lotniczych wykorzystywanych do badań tunelowych i tzw. maszyn kroczących, używanych m.in. do wyszukiwania i rozbrajania min.

A dzięki Instytutowi Optyki Stosowanej ciekawscy „przyszłościowcy” mogli podziwiać działanie nowoczesnych mikroskopów optycznych, laserowych tomografów skaningowych i skateroskopów.

Armia rzymska - Instytut Historii UMCS w Lublinie, Stowarzyszenie „Pro Antica”

Oczywiste zainteresowanie wzbudziła szansa poznania lotnictwa od „kuchni”, którą stworzyło Stowarzyszenie Młodych Inżynierów. Pokazano żyroskopy, GPS-y, symulatory lotnicze i trójwymiarowe skanery.

Dużą część zgromadzonej tu publiczności, bez przesady, nazwałabym „wykwalifikowaną” w dziedzinie wszelkich nowości technicznych. Dlatego, wiedziona ich śladem, przecisnęłam się przez tłum gapiów, by obejrzeć prezentowane tu polskie mapy elektroniczne, powstałe dzięki sieci satelitów GPS. Mapy mogą wskazywać nie tylko ulice, ale nawet numery domów. Podstawowa wersja kartograficzna zapewnia dokładność do 1 metra, a wersja droższa, geodezyjna, do 0,5 cm. Niektóre urządzenia, zintegrowane z GPS, pozwalają nadać sygnał o niebezpieczeństwie, wypadku czy awarii do centrum pomocy.

Dobrze, że zdołałam uzyskać te informacje, bo zaraz potem ogłuszyły mnie bliżej nie zidentyfikowane dźwięki, gdzieś zza moich pleców. Na szczęście nie był to jeszcze CZAS APOKALIPSY, tylko występ ekipy Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach poświęcony falom stojącym i rezonansom akustycznym. Niezwykle niskie dźwięki, dudnienia i tony wydawane przez zwykłe rury i rynny, pobudziły do rezonansu nie tylko publiczność, ale i konstrukcję sceny, co wprawiło organizatorów w stan nieudawanej konsternacji.

Wszystko jednak skończyło się bezkolizyjnie i impreza w najlepsze mogła toczyć się dalej. Aż do okolic 2200, kiedy to rozsądek nakazywał złapać ostatni tego dnia pociąg do domu.