W astronomicznych ramach

335 imprez z 41 dziedzin naukowych, około 2 tys. osób zaangażowanych w ich organizację, 31 uczestniczących instytucji i ponad 60 tys. zwiedzających składają się na statystykę II Bałtyckiego Festiwalu Nauki, który odbył się w dniach 27-30 maja na terenie Trójmiasta, Słupska i Ustki. W festiwalu uczestniczyły wszystkie uczelnie reprezentowane w Radzie Rektorów Województwa Pomorskiego, jednostki Polskiej Akademii Nauk, jednostki badawczo-rozwojowe i pozauczelniane instytucje związane z nauką, prezentując dorobek naukowy i tematykę badań, jakimi zajmują się naukowcy na Pomorzu, a które na co dzień nie są dostępne ogółowi społeczeństwa.

Nadmorska specyfika

Jak wynika z nazwy, Bałtycki Festiwal Nauki jest specyficzny, z „morskością” wyeksponowaną na pierwszy plan, co widoczne jest gołym okiem, gdy statki badawcze - w tym roku r/v Baltica, r/v Oceania, statek szkolno-badawczy m/s Horyzont - cumują przy skwerze Kościuszki, a zainteresowani mogą zgłębić tajniki badań, np. akustyki w środowisku morskim czy dynamiki wód morskich, co także przejawia się w tematyce różnych form festiwalowych prezentacji, dotyczących chociażby kolorów morza, zwierząt żyjących w Bałtyku, bałtyckich glonów, archeologii morskiej.

Pikniki naukowe na skwerze Kościuszki w Gdyni i w forcie Grodzisko w Gdańsku przyciągnęły w ostatni majowy weekend tłumy zaciekawionych obejrzeniem np. widowiskowych eksperymentów fizycznych czy historii odkryć podstawowych praw przyrody, ale też mogących zdiagnozować stan zdrowia, poznać czynniki ryzyka chorób układu krążenia lub nowotworowych, następstwa chrapania i zaburzeń oddychania podczas snu, przyjrzeć się pokazom pierwszej pomocy, poznać granice reanimacji. Magnesem dla niektórych były intrygujące tytuły: Zielone a gryzie (wbrew pozorom rzecz nie o krokodylu, lecz o roślinach mięsożernych), Skąd się biorą męskie kobiety i zniewieściali mężczyźni?, Co Dirichlet miał w szufladach? Niejeden mógł na własnym przykładzie sprawdzić, czy prawdą jest opinia, iż „każdy jest poetą”. Chcący dowiedzieć się, jak powstają prognozy meteorologiczne, mogli naocznie przekonać się o tym podczas wizyty w Biurze Prognoz Hydrologicznych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Gdyni. Nie zabrakło też oferty dla amatorów mocnych wrażeń. Na wybuch 5-litrowej plastikowej butli napełnionej gazem ziemnym zareagowały nawet zbiorowo wszystkie alarmy samochodowe w sąsiedztwie budynku Wydziału Matematyki, Fizyki i Informatyki UG.

Prawdziwe oblężenie przeżywał też Hotel Rezydent - miejsce odbywającej się co miesiąc w ramach Bałtyckiego Festiwalu Nauki Kawiarni Naukowej w Sopocie. Gość majowego spotkania, dr hab. Janusz Wiśniewski, autor bestsellerowych książek Samotność w sieci i Zespoły napięć, ale też rybak dalekomorski, nauczyciel akademicki, twórca programów komputerowych, w prelekcji Molekuły emocji: czy miłość to tylko (neuro)peptyd? obwieszczał słuchaczom, jak długo może trwać uczucie i w jaki sposób warunkują je procesy chemiczne.

Odtajnione służby

Na tle atmosfery naukowych pikników całkowicie unikatowe okazały się dwie propozycje: wystawa multimedialna „Rozpoznawać! Wykrywać! Zapobiegać!” gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, dotycząca służb specjalnych PRL w latach 1956-89, na której po raz pierwszy w Polsce zaprezentowane zostały odtajnione zdjęcia z esbeckich archiwów oraz filmy instruktażowe dla funkcjonariuszy z zapisem materiałów operacyjnych - oraz projekt interdyscyplinarny Nadbałtyckiego Centrum Kultury - przybliżający poznanie rozległych fortyfikacji Gdańska, z najatrakcyjniejszym elementem - zwiedzaniem zabytkowych obwarowań Twierdzy Wisłoujście (na fot.) czy też fortyfikacji Biskupiej Górki, na co dzień niedostępnych dla turystów. Wart odnotowania jest fakt, że każda z wymienionych propozycji była osadzona w szerszym kontekście historycznym. Wystawie IPN-u towarzyszyła dyskusja panelowa Kwity na mnie, z udziałem działaczy antykomunistycznej opozycji z lat 70., oraz prelekcja ABC teczek, odsłaniająca mechanizmy i metody działania SB. Natomiast Nadbałtyckie Centrum Kultury merytorycznym wstępem do wędrówek szlakami zabytkowych obwarowań uczyniło wystawę w Ratuszu Staromiejskim Fortyfikacje Gdańska - plany i budowniczowie oraz sesję popularnonaukową Historia fortyfikacji Gdańska.

Nowe pomysły

Spośród wielu festiwalowych propozycji nie sposób opisać ani obejrzeć wszystkich, ale tak jest w założeniu - mają pozostawiać poczucie niedosytu, zaciekawiać i przyciągnąć za rok. Organizatorzy poszczególnych imprez unikają popadania w schemat, czym groziłoby powielanie sprawdzonych już pomysłów, lecz proponują nowe, co cenne jest dla osób, które nie tylko mają ochotę „pobawić się” nauką, oglądając ciekawostki i osiągnięcia z różnych dziedzin, lecz podążają tropem własnych zainteresowań. Państwowy Instytut Geologiczny, ze stoiskiem usytuowanym tuż nad morzem, pod Klifem Orłowskim, w ubiegłym roku prezentował minerały najczęściej spotykane na plaży, w tym roku - muszle. Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku przed rokiem promowało twórczość wybitnego marynisty Mariana Mokwy, teraz - Jana Rubczaka. Podobnie wspomniane już propozycje IPN i Nadbałtyckiego Centrum Kultury stanowiły całkiem nową jakość w porównaniu z ubiegłoroczną. To tylko niektóre przykłady.

Niebagatelną rzeczą okazała się również oprawa artystyczna festiwalu - od prawykonania utworu Trio g-moll op. 13 Antoniego Rutkowskiego (1859-86) przez Trio Gdańskie podczas koncertu Z nieznanych kart muzyki polskiej, Kwintet Dęty Blaszany „Hevelius” oraz Kwartet Wiolonczelowy „Melange”, spotykane na trasie przez wędrujących szlakami fortyfikacji Dolnego i Głównego Miasta, czy festyn archeologiczno-historyczny w sopockim Grodzisku, przygotowany przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, z widowiskowymi pokazami walk rycerskich.

II Bałtycki Festiwal Nauki zapisał się także w astronomicznych granicach, począwszy od otwarcia wystawy Space UK, przygotowanej przez British Council, prezentującej dokonania nauki w eksploracji przestrzeni kosmicznej i najnowsze programy badawcze, wyeksponowanej w Pomorskim Ośrodku Prezentacji Nauki i Techniki Hewelianum, po obserwacje przejścia Wenus przez tarczę Słońca (w tym samym miejscu).

Kolejną taką wędrówkę Wenus odbędzie za 243 lata, kolejny festiwal już za rok. - Formuła festiwalu zyskała potwierdzenie, rektorzy zgodnie uznali, że tegoroczna edycja była jeszcze lepsza niż ubiegłoroczna - powiedział dr Tadeusz Zaleski, pełnomocnik Rady Rektorów Województwa Pomorskiego, koordynator Bałtyckiego Festiwalu Nauki.