Kłopoty z wydawaniem

Nie od dziś wiadomo, że najłatwiej wydaje się te książki, które są najłatwiejsze. Najtrudniej naukowe. Problem narasta, bo co prawda wydawców, którzy się zajmują tak zwanymi małymi nakładami jest sporo, ale większość traktuje to zajęcie jako hobby. Są to firmy prywatne, które z trudem radzą sobie ze zdobywaniem pieniędzy na druk. Najczęściej odbywa się to w ten sposób, że ktoś zakłada jednoosobowy dom wydawniczy i w przedpokoju bawi się w skład tekstów. Z reguły większość takich prac nigdy nie jest opłacona, bo zdobyte pieniądze idą na druk, oprawę i obsługę rozprowadzania dzieł. Za to płacą autorzy, ponieważ sponsorzy wolą książki chodliwe, które będą ich reklamowały. Wydawca-hobbysta w ostatecznym rozrachunku dokłada do tego interesu. Ponieważ zwykle wydaje książki przyjaciół albo kolegów z uczelni, naraża się także na kłopoty. Właśnie ostatnio w jednym z dużych uniwersytetów kolega nadepnął na odcisk drugiemu koledze, a wszystko skrupiło się na wydawcy książek pieniaczy, pisała o tym „Polityka”. Ktoś (nikt się nie przyznał) złożył donos, że ów wydawca jest przedstawicielem rządzącej klasy łapówkarzy i że wydawanie książek przyjaciołom to korupcja i nepotyzm.

Dlaczego wydawał kolegom? Ano dlatego, że uczelniane wydawnictwo nie daje sobie rady z tym, do czego jest przeznaczone. Nie wydaje wszystkich książek, które należałoby wydać, a kiedy wyda, prawie w ogóle ich nie rozprowadza, co najwyżej do wyznaczonych przez ustawę bibliotek. Okazuje się, że sprzedaż księgarniana jest dla takich wydawnictw niedostępna. To tajemnica poliszynela, że księgarze przyjmują „towar” tylko w komis i tylko wtedy, kiedy książka im się spodoba (na przykład, kiedy ma ładną okładkę). Nigdy nie płacą przy przyjęciu, a jeśli coś sprzedadzą, to ociągają się z zapłatą długie miesiące, a nawet lata.

Wydawnictwa uczelniane są pozbawione możliwości oddawania książek w komis. Zabraniają tego przepisy. Dzieła mogą być jedynie wystawiane w kampusowej księgarence, do której mało kto zagląda. Niektóre prowadzą księgarnię internetową, ale to także nie gwarantuje, że książki znajdą się w domowych bibliotekach wszystkich zainteresowanych. Wielu takich księgarń nie znajdują żadne internetowe szukacze, więc są to sklepy nieznane. Jak w każdym biznesie, tak i wydawcom nie opłaca się produkować towarów, które sprzedają się długo. Duże firmy trzymają się zasady, że po dwóch tygodniach handlu niesprzedany tytuł nadaje się na przemiał. Jednoosobowe zakładają, że ich interes jest, jak wspomniałem, rodzajem hobby, więc być może przetrzymają książki dłużej - w piwnicy, na strychu, pod warunkiem, że te miejsca nie są już zajęte przez produkcje z lat ubiegłych. Uczelniane likwidują nakłady średnio po dwóch latach. Magazynowanie dużo kosztuje.

Ponadto na uczelniane wydawnictwa mogą liczyć raczej ci, którzy mają wpływy i potrafią przepchnąć na senacie decyzję o włączeniu ich książek do planu, ale jeśli przy tym są skłonni czekać i decydują się na edycję niskiej jakości. Stale przeglądam pozycje z różnych uczelni i muszę powiedzieć, że od lat nie spotkałem książki wydanej na poziomie zawodowym. Wszystko to, niestety, amatorszczyzna. Po pierwsze, chyba już w ogóle zaniechano redagowania tekstów, spotyka się utwory nędzne stylistycznie, z rażącymi błędami ortograficznymi, interpunkcyjnymi i typograficznymi. Składacze na ogół posługują się edytorami tekstów, takimi jak MS Word (nazwa zastrzeżona przez Microsoft), a nie profesjonalnymi programami składającymi. To widać gołym okiem - czcionka jest rysowana do druku jak w biuletynie biurowym, parametry kolumn, wierszy, wcięć akapitowych, interlinii, żywych pagin, wykazów i tabel odpowiadają wymaganiom korespondencji między panią Franią i panem Jasiem. Do tego dokłada się radosna twórczość owych składaczy, którzy są przyuczeni do obsługi komputera, ale nie do czynności poligraficznych, więc amatorska czcionka tytulatury o kroju nietaktownie ozdobnym, punktory w postaci graficznych strzałek, książeczek i kwiatuszków, dowolne włamywanie rycin, tabel czy tintowanych ramek, źle przygotowane do druku fotografie, wadliwa kompozycja kolumn i stron, jednakowe marginesy. Słowem wszystko źle, przykro patrzeć.

Niemały w tym udział mają, niestety, także sami autorzy, którzy przecież w edytorstwie są amatorami. Narzucają swoje rozwiązania przygotowane w programie MS Word, jakże by inaczej, i żądają, żeby wydawca utrzymał wspaniały wygląd ich typograficznego dzieła. Być może nie wiedzą, że w dobrym wydawnictwie tekst napisany w edytorze odkodowuje się do postaci tak zwanej gołej, likwiduje wszelkie autorskie ozdóbki i dopiero z tego tworzy się materiał do przyrządzenia książki w programie zawodowym. Pewnie nie zdają sobie sprawy z tego, że nad kształtem stron dzieła fachowiec w dobrej firmie pracuje co najmniej kilka dni bez przerwy, wykonując dziesiątki, a nawet setki odbitek, aż do uzyskania postaci oryginalnej, stonowanej, estetycznej, którą jako jednostkowy wzór zastosuje się w składzie. Nieraz też bywa, że sam wydawca zachowuje się jak amator, idzie po linii najmniejszego oporu i pomija takie fazy przygotowania do druku, jak: redagowanie, opracowanie graficzne, korekta. Wbrew pozorom nie są to aż tak kosztowne czynności, żeby można było wykręcać się ekonomią.

e-mail: pmuldner@mp.pl