Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Rody uczone (88)

Kossutowie

„Zachowa szacunek w spoeczestwie” - tak okrelaj oboje najbardziej aktualn poza badaniami, jakkolwiek z jakoci bada zwizan, powinno.
Magdalena Bajer
Prof. Jacek Kossut

I Magorzata, profesor neurobiologii w Instytucie Biologii Dowiadczalnej im. Marcelego Nenckiego, czonek korespondent PAN, i Jacek, profesor fizyki ciaa staego w Instytucie Fizyki PAN, lubi poezj Herberta. Powiedzieli mi to na pocztku naszego spotkania, a ja suchajc ich nabieraam przekonania, i jest tak, poniewa oboje pastwo Kossutowie dorastali w tej samej epoce, co Pan Cogito - inteligencki bohater tej poezji, szukajcy drogi w wiecie pomieszanego mocno dobra i za, jaki nasta po drugiej wojnie i ocalajcy wasn tosamo dziki instynktom odziedziczonym po pokoleniach przodkw oraz nieustannej chci poznawania wiata. Swoje wybory nazwali pragnieniem dowiadywania si „jak jest naprawd”, jak zbudowany jest wiat ywej i martwej materii, w ktry wnikaj poprzez badania naukowe.

Pocztek

Dziadek Jacka Kossuta by najpierw nauczycielem wiejskim, pniej urzdnikiem w owiacie. Drugi, macierzysty, by rzemielnikiem. Podobnie jeden z dziadkw Magorzaty Piro uczy w szkole.

Nastpne pokolenie obu rodzin ju byo „profesorskie”. Zygmunt Jzef Piro, urodzony w 1916 roku, przed wojn skoczy podchorwk, a wojn przey w oflagu, uczestniczc w intensywnym samoksztaceniu zorganizowanym przez jecw, pord ktrych byo wielu intelektualistw. Przygotowywa si do studiw socjologicznych i odby je po wojnie pod kierunkiem Stanisawa Ossowskiego. Zaraz potem na wiele lat powici si dziaalnoci praktycznej, pracujc w Biurze Odbudowy Stolicy oraz w Instytucie Ksztatowania rodowiska. Uzyskawszy w zaawansowanym ju wieku habilitacj, przenis si na Uniwersytet Warszawski i zaj zagadnieniem urbanistyki w krajach Trzeciego wiata. W latach 1977-81 kierowa Instytutem Geografii Krajw Rozwijajcych si. Wykada take w Technicznym Uniwersytecie Berlina Zachodniego. Opublikowa wiele prac w kraju i za granic. Matka dzisiejszej pani profesor, anglistka, pracowaa jako tumacz w Polskiej Akademii Nauk.

Pniejszy te Magorzaty, Zygmunt Stefan Kossut, za modu dziaa w ruchu spdzielczym, borykajc si z powojennymi tego ruchu wynaturzeniami i dojrzewajc do studiw ekonomicznych w Szkole Gwnej Planowania i Statystyki, jak przemianowano dawn Szko Gwn Handlow. Ca drog naukow przeszed w tej uczelni, zostajc jej profesorem w roku 1974, penic funkcj dziekana Wydziau Handlu Zagranicznego, ksztacc modych, publikujc wyniki bada w ksikach i artykuach. Wykada okresowo za granic, a w kraju bywa doradc instytucji pastwowych, dziaa w Polskim Towarzystwie Ekonomicznym.

Biografie ojcw obojga moich rozmwcw s do siebie podobne. Ich dojrzae ycie przypado na czas trudnych wyborw i nieuchronnych - jeli si chciao w sprawach publicznych uczestniczy - kompromisw. Dzieci wybierajc studia, potem naukowe specjalnoci, wiedziay i liczyy si z tym, e w naukach przyrodniczych zakres swobody jest wikszy, a serwituty wymagane przez sprawujcych wadz mniej uciliwe.

Profesorskie podwrko

Na terenie SGPiS wybudowano domy mieszkalne dla pracownikw tej uczelni, a take innych placwek naukowych, czego skutkiem „policzalnym” jest fakt, i na jednym warszawskim podwrku wyroso... kilku fizykw, biolog, matematyk, geolog. Tworzyli w swoim czasie niez druyn futbolow.

Profesor Jacek Kossut przypisuje temu ssiedzkiemu rodowisku zasadnicz rol w swoich yciowych decyzjach. Szczegln rol odegrali mieszkajcy pitro niej Julian i Flora Bonderowie - on wybitny matematyk, ona biolog (pracowaa przez jaki czas w Instytucie Nenckiego). U pani Flory robi pierwsze dowiadczenia, wyznaczajc temperatur wrzenia wody, topnienia lodu. Magorzata bya tam raz, jako studentka, i zyskaa serdeczn aprobat gospodyni dla planw powicenia si biologii na cae ycie.

Innym gocinnym miejscem by dom profesora Passendorfera, ktry zainteresowanych geologi nastolatkw zabiera do swego instytutu na rozmowy i ogldanie pod mikroskopem preparatw mineralogicznych. Przez cay dzie nasikao si aur ciekawoci dla tego, co wok czowieka, a take przekonaniem, e taka ciekawo moe by zaspokajana, co dostarcza podniecajcych przey, ale nigdy si nie wyczerpie i nie ustpi miejsca nudzie.

Profesor Magorzata Kossut wyniosa z domu „przyzwyczajenie do dugich godzin pracy i... braku pienidzy”. Ten ostatni towarzyszy jeszcze pocztkom karier naukowych obojga, kiedy trzeba byo „zdobywa, wykrada, wybagiwa, zaatwia” odczynniki, przyrzdy potrzebne do bada, wasnym sumptem i sprytem urzdza laboratoria, wasnymi rkami budowa aparatur. Pamitao si wtedy, jak opowiada profesor Jacek Kossut, smug wiata padajc spod drzwi pokoju, w ktrym ojciec dugo w noc pisa przy biurku. Pamitao si, e nauka oznacza trud oraz wyrzeczenia, ale take rado i satysfakcj. Jego ona nie odczuwa wpywu rodzinnych tradycji na wasne postanowienia. W domu bywali ludzie z krgw wydawniczych, architekci, socjologowie, w wikszoci humanici. Oczywiste byo, e pjdzie na studia, ale jakie - to skrystalizowao si niedugo przed matur. Wczeniej nieraz syszaa o kopotach ojca, ktry musia cigle si pilnowa, eby proporcje przymiotnikw „kapitalistyczny” i „socjalistyczny” w publikacjach byy zgodne z wymaganiami ideologicznych kontrolerw.

Uzbrojenie

W rodzinach inteligenckich po wojnie taktyka chronienia dzieci przed rozdarciem midzy tym, co prawdziwe i tym, co konieczne, bywaa rna. U obojga przyszych pastwa Kossutw nie za wiele mwiono o zewntrznej rzeczywistoci faszu i pozorw. Oboje jednak zdawali matur w roku 1968, kiedy ta rzeczywisto dramatycznie si obnaya. Wyrzucano uczniw ze szkoy za odmow podpisania listu potpiajcego „agresj Izraela”. Ludwik Stomma, kolega Magorzaty w liceum michowskiej, trafi z tego powodu do liceum Reytana, gdzie spotka Jacka Kossuta.

U Reytana bya druyna harcerska, w ktrej „nikt si nie krpowa mwi, co myli”. Szkoa miecia si wrd blokw zamieszkanych przez funkcjonariuszy SB - nierzadko koledzy dowiadywali si o konfliktach synw z ojcami. Nauczyciele „wychowywali na porzdnych ludzi, uczyli odpowiedzialnoci za sprawy wiksze od tylko wasnych, niezalenie od pogldw politycznych”. Jacek Kossut majc kilkanacie lat spdza wakacje na obozach harcerskich, wdraajc si do samodzielnoci, a zarazem koleeskiego wspycia. W domu wymagano, by mwi prawd, odznacza si potrzebn do tego zwykle odwag cywiln, by uczciwy i oczekiwano, e zostanie... lekarzem. Pan profesor troch artobliwie tumaczy to rodzicielskim pragnieniem spokoju o sprawy bytowe przynajmniej jednego z dzieci; starsza siostra, ladem ojca, ukoczya SGPiS. Czujc wyranie zaufanie, jakim rodzice go darzyli, starannie rozwaa tak wan decyzj, jak wybr studiw, wiedzc na pewno, e lekarzem nie bdzie.

Magorzata Piro zawsze uczya si dobrze i zachowywaa grzecznie, wic nie pamita szczeglnych zabiegw wychowawczych w swoim domu. Oboje poza szko zgbiali tajniki jzyka angielskiego, co miao si okaza niezmiernie poyteczne i przyszemu biologowi, i adeptowi fizyki.

Poznali si w miejscu egzotycznym, Dar es-Salaam, gdzie profesor Piro by ekspertem ONZ od budowy miast w Afryce, a profesor Kossut wykada w tamtejszym uniwersytecie. Ich dzieci, przyjechawszy na dugie, pomaturalne wakacje, spotkay si w kinie na filmie Doktor ywago, ktrego w Polsce wwczas nie mona byo obejrze. Byli po egzaminach wstpnych, ju studenci. lub wzili u progu studiw doktoranckich, w roku 1973. Szczeble karier naukowych przechodzili razem, przekonujc si raz po raz o tym, e cho pasjonuj ich rne przejawy istnienia - jego materia nieoywiona, j zoono materii ywej - wypeniaj to samo zadanie: przybliy si do prawdy o wiecie. W wierszach Zbigniewa Herberta, ktrych bohaterem jest Pan Cogito, nieraz pada stwierdzenie, i naley ono do „rzeczy naprawd wielkich”.

Tylko tak, ale...

Pani profesor nie znajduje w pamici adnego innego pomysu na ycie, jak praca naukowa i to z wyranym od razu adresem - Instytut Nenckiego, gdzie prowadzono najbardziej awangardowe badania w dziedzinie neurobiologii, ktra j interesowaa, ktr chciaa sama uprawia. Nie od razu, gdy jeszcze pod koniec liceum mylaa o arabistyce (moe pod wpywem ojcowskich zatrudnie w krajach islamskich). Impulsem silnym, chyba ostatecznym, byy zajcia zorganizowane przez druynow harcerek, studiujc wwczas biofizyk, podczas ktrych koleanki starszej druhny opowiaday uczennicom przygotowujcym si do matury o kodzie genetycznym i innych, podobnie fascynujcych, nowych wwczas, rzeczach.

W podstawowych rysach biografie profesorskiego maestwa s do siebie podobne, jak biografie ich ojcw. Analogiczny baga wzorcowych de, ambicji, preferencji, upodoba wynieli z domw. Zblione, przyrodoznawcze zainteresowania skrystalizoway si przed ukoczeniem szkoy redniej. Zamiar zajcia si prac naukow zrodzi decyzje podejmowane ju wsplnie.

Pan profesor w klasie maturalnej uczy si zapamitale aciny. Z nauczycielem fizyki wojowa i dopiero znaczne sukcesy w fizycznej olimpiadzie uczniowskiej przyniosy mu pitk z tego przedmiotu, a rozmowy z kolegami w druynie harcerskiej, wrd ktrych by asystent Wydziau Fizyki UW, zachciy do zdawania na ten wydzia. Osobliwe znw podobiestwo do sytuacji przyszej ony w tym samym momencie ycia!

Wybr w obrbie fizyki zagadnie ciaa staego wiza si z fascynacj symetriami organizujcymi wiat krysztaw. Zdaniem mego rozmwcy, wida je ju na „bardzo niskim poziomie abstrakcji”, jego jednak pociga „gbsze uporzdkowanie” materii. Pomylaam (pan profesor potwierdzi t intuicj), e w szkolnym zamiowaniu do aciny przejawia si ju ta wanie intelektualna skonno, jako e jzyk aciski ma bardzo cile uporzdkowane struktury gramatyczne.

Zastanawiaam si, czy pastwo Kossutowie uprawiajc dyscypliny najbardziej podstawowe i wci ywo si rozwijajce - w biologii zwaszcza, ale i w fizyce jestemy wiadkami odkry kierujcych uwag badaczy na coraz to nowe tory - znajduj co istotnie wsplnego. Pani Magorzata raczej tego nie stwierdza, jej m konstatuje, i czasami przychodzi posugiwa si podobnymi lub zgoa tymi samymi narzdziami badawczymi. Prbowaam docieka, czy zdarza si stawia podobne, wane pytania. Usyszaam, e wsplne jest to najbardziej fundamentalne: jak dziaa wiat? Schodzc wszake na poziom pyta bardziej szczegowych, biolog i fizyk formuuj je osobno. Razem ciesz si tym, i owe pytania mog zadawa bezporednio przyrodzie, nie powtarzajc wyczytanych w literaturze lub zasyszanych od innych kwestii, uzyskujc, fragmentaryczne choby, informacje z pierwszej rki.

Poczucie powinnoci nakazuje obojgu moim rozmwcom dziaa rwnie poza laboratorium - dla dobra nauki rozumianej jako swobodne stawianie pyta w moliwie najlepszych warunkach. Pan profesor udziela si w Komitecie Bada Naukowych oraz Towarzystwie Popierania i Krzewienia Nauk (kilka lat by skarbnikiem). Pani profesor wspiera w tym ma, podobnie jak w aktywnoci popularyzatorskiej, przyznajc, e pod tym wzgldem jest w sytuacji atwiejszej, gdy neurobiologia „zawsze dobrze si sprzedaje” .

„Zachowa szacunek w spoeczestwie” - tak okrelaj oboje najbardziej aktualn poza badaniami, jakkolwiek z jakoci bada zwizan, powinno. Mieci si w tym lakonicznym stwierdzeniu i wiadomo zagroe, i pragnienie obrony.

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje