Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Gwiazdy i meteory

PASJONAT PTAKW I MALARSTWA

Obdarzony nadzwyczajn pamici, umysem bystrym i badawczym, zawsze umia pochwyci i zastosowa na korzy ulubionej nauki odkrycia, ktre mu nastrczay jego wycieczki i spostrzeenia zoologiczne. F. Adamowicz
Monika Szabowskaj

Rd Tyzenhausw cieszy si saw i uznaniem w Wielkim Ksistwie Litewskim. Z niego wywodzio si wielu znanych mw stanu i dowdcw wojskowych. Jednak w poczet ludzi zasuonych dla polskich bada wpisali go: Antoni - zaoyciel w 1775 r. Akademii Medycyny Ludzkiej i Weterynaryjnej w Grodnie oraz Konstanty - jego bratanek, jeden z pierwszych ornitologw polskich.

Konstanty, syn Ignacego, dowdcy gwardii litewskiej i Marii z Przedzieckich, crki podkanclerza Wielkiego Ksistwa Litewskiego, urodzi si 3 czerwca 1786 w oudku pod Grodnem. Pocztkowo uczy si w Warszawie. Wtedy te okazao si, e wiedza przyrodnicza nie jest jedyn, ktra fascynuje modego czowieka. Jak wspominaj krewni, Konstanty bdc dzieckiem „kreli” zabawne obrazki oraz portrety znanych sobie osb. W Warszawie Tyzenhaus zgosi si do Jana P. Norblina i Aleksandra Orowskiego, ktrzy szybko podjli si nauczania rysunku modego przyrodnika. Nikt jeszcze wtedy nie wiedzia, jak bardzo ta umiejtno okae si owocn i poyteczn w przyszoci. By rozwin swoj wiedz przyrodnicz, a szczeglnie ornitologiczn i zoologiczn, Tyzenhaus wyjecha do Wilna, gdzie podj studia pod kierunkiem Stanisawa Jundzia, profesora Uniwersytetu Wileskiego. Tu te kontynuowa nauk rysunku u Jana Rustema.

Konstanty Tyzenhaus
(1786 - 1853)
Ornitolog i zoolog, pasjonat, badacz. Autor pierwszych polskich opracowa: Zasady ornitologii albo nauki o ptakach, Ornitologia powszechna, czyli opisywanie ptakw wszystkich czci wiata. Czonek wielu polskich i zagranicznych towarzystw naukowych. Zaoyciel jednego z najbogatszych muzew zoologicznych w Europie.

Fascynacja przyrod nie przesonia Tyzenhausowi rzeczywistych wydarze politycznych. W 1812 wstpi do wojsk litewskich, a widzc sabe wyposaenie 19. puku piechoty, w ktrym przyszo mu suy, sam zakupi dla niego cz broni. Walczy w wojsku Ksistwa Warszawskiego, m.in. w bitwie pod Lipskiem. W 1813 za mstwo i odwag zosta odznaczony Krzyem Oficerskim Legii Honorowej. Jednak rok pniej odszed z armii, osiad w Clermont, a po amnestii wrci do Postaw - rodzinnej posiadoci. To wanie ona, dziki pracy naukowej Konstantego, z czasem staa si miejscem synnym na cay wiat. W cigu 42 lat Tyzenhaus stworzy jedno z najbogatszych muzew zoologicznych w Europie. Byo tam ponad 3 tys. eksponatw, z czego kolekcja ornitologiczna liczya 1093 okazy ptakw, 563 jaj 252 gatunkw ptakw. W swoich zbiorach Tyzenhaus posiada ok. 280 wypchanych ptakw, m.in.: sokoa biaozara, ora cesarskiego, argusa czy ibisa kasztanowatego z Afryki Poudniowej. Tyzenhaus odkry wszystkie cztery europejskie gatunki soniaw (nocnych zwierztek) oraz opisa 10 gatunkw nietoperzy. Oprcz tego zgromadzi kolekcj zoon z ok. 300 obrazw. Zamiowanie do rysunku - Tyzenhaus sam malowa wizerunki ptakw do swoich ksiek - zatem znalazo swoje odbicie w pasji kolekcjonerskiej.

Po mierci zaoyciela syn Rajnold ofiarowa zbiory Towarzystwu Archeologicznemu w Wilnie. Po upadku powstania styczniowego kolekcja ulega rozproszeniu. W skad zbiorw Tyzenhausa wchodziy te archiwa rodzinne (datowane od 1260 r.) oraz wspaniay ksigozbir, jednak i one w wyniku zawieruch dziejowych zaginy i tylko niewielk ich cz udao si wnukowi Rajnoldowi Przedzieckiemu wywie w 1914 do Warszawy.

Konstanty Tyzenhaus by nie tylko kolekcjonerem. Kilkakrotnie wyjeda za granic, by pozna tajniki wiedzy ornitologicznej. Obserwowa prac w muzeach Parya, Wiednia, Mediolanu, Wenecji i Berlina, kilkakrotnie jedzi do Warszawy. Kustoszem wasnego muzeum uczyni Michaa Skindera, jednego z najlepszych wczesnych preparatorw. Z nim te odby wypraw do Odessy i Besarabii, dziki ktrej zbiory w Postawach zdobyy wiksz rang.

Tyzenhaus prowadzi rwnie oywion dziaalno naukow. Od 1831 r. opublikowa ponad 20 prac, gwnie z ornitologii. Najbardziej znane z nich to: Zasady ornitologii albo nauki o ptakach, Ornitologia powszechna, czyli opisywanie ptakw wszystkich czci wiata oraz czterostronicowy litografowany Catalogus Avium et Mammalium, zawierajcy 351 gatunkw ptakw i 67 gatunkw ssakw yjcych na terenach Litwy, Biaorusi, Ukrainy, Krlestwa Polskiego i Galicji. W 1862, po mierci uczonego, dziki staraniom syna Rajnolda ukazao si ostatnie dzieo Tyzenhausa Oologia ptakw polskich, do ktrej tablice z rysunkami wykona Wadysaw Taczanowski.

Wiele artykuw z zakresu systematyki ptakw oraz biologii Tyzenhaus opublikowa w „Bibliotece Warszawskiej” i w „Revue Zoologique”, by ponadto autorem 18 hase z ornitologii w Encyklopedii powszechnej Gl?cksberga. Przez cay czas utrzymywa kontakty naukowe z wybitnymi badaczami, m.in. A. Wag, S. Grskim, F.E. Guerinem, H. Lichtensteinem i K. Kesslerem. W uznaniu za swoj prac sta si czonkiem towarzystw przyrodniczych w Rydze (1845), Drenie (1851) oraz w Berlinie (1851). By wspzaoycielem w 1819 Wileskiego Towarzystwa Typograficznego. Od 1829 by czonkiem Towarzystwa Warszawskiego Przyjaci Nauk, potem Towarzystwa Naukowego w Krakowie, a od 1843 Societ? Cuvieri?nne w Paryu. Propagowa rwnie w bardzo efektowny sposb polsk nauk w wiecie, obdarowujc muzeum w Drenie zbiorem liczcym 100 okazw ptakw litewskich.

Zasugi Tyzenhausa dla nauki przyrodniczej doceniono nie tylko poprzez przyznanie mu wyrnie. Profesor S. Grski na cze uczonego nazwa jego imieniem pewien rodzaj pszczki (Tyzenhausia vespiformis) oraz dwie roliny botne (potamogeton Tyzenhauzii i chara Tyzenhauzii).

Konstanty Tyzenhaus mia wspaniae plany, ktre przerwaa cika choroba. Zmar 28 marca 1853 w Postawach, gdzie zosta pochowany.

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje