BADACZ PAPROCI

Przez długie lata rozprawa Zur Entwicklungs Geschichte der Farnkr?uter, wydana w 1848 w Berlinie, prezentowana była jako praca Jerome.a hr. Leszczyc-Sumińskiego, którego badacze nie potrafili zidentyfikować. Zagadnieniem tym zajął się prof. Bolesław Hryniewiecki. Dzięki niemu udało się wyjaśnić kim był autor dzieła. Nie wszystkie zgromadzone przez niego dane biograficzne okazały się prawdziwe, jak udowodnił kolejny z badaczy Cezary Domański, niemniej jednak trud Hryniewieckiego pozwolił Sumińskiemu zaistnieć w gronie polskich naukowców.

Michał Hieronim Leszczyc-Sumiński urodził się 30 września 1820 w Ośnie koło Torunia. Był drugim synem Jana, ziemianina, majora IV pułku strzelców konnych armii polskiej walczącej wspólnie z Napoleonem, i Julii Józefy z Dąbskich. O dzieciństwie Sumińskiego niewiele wiadomo. Na pewno do dziesiątego roku życia nauki pobierał w domu. W latach 1830-36 kontynuował naukę w toruńskim gimnazjum, a pomiędzy 1837 i 1839 w gimnazjum w Chełmnie. Nie przystąpił jednak do egzaminu dojrzałości. Po śmierci ojca w 1840 wraz z matką wyjechał do Berlina. Rodzina Dąbskich za czasów rządów króla Fryderyka Wilhelma IV odniosła ogromny sukces polityczno-społeczny. Część zaszczytów przypadła również Michałowi. Jednak na razie jest on młodym, pełnym werwy człowiekiem o dużych aspiracjach naukowych. Jego nazwisko figuruje na liście studentów (1840-44) Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Berlińskiego. Wiadomo jednak, że naprawdę studiował botanikę. Potwierdzeniem są umiejętności oraz wiedza, jaką wykazał się później.

W 1843 Sumiński otrzymał tytuł hrabiego pruskiego. Był szambelanem na dworze Fryderyka Wilhelma IV i kawalerem maltańskim. Jednak nie zapomniał o swoich korzeniach. W liście skierowanym do władcy prosił, by w urzędowych pismach zachowano pełną formę jego nazwiska. Król wyraził zgodę, za co w podziękowaniu otrzymał namalowany przez hrabiego obraz Mahomet piszący Koran podczas ucieczki. Dzieło zostało wysoko ocenione i zaprezentowano je w galerii królewskiej w pałacu Bellevue pod Berlinem (obecnie wchodzi w skład niemieckich zbiorów narodowych). Drugi z obrazów Sumińskiego Portret młodego mężczyzny (Autoportret) znajdował się w Londynie. Być może, jak przypuszcza Cezary Domański, obraz Matki Boskiej Bolesnej w kościele w Jeziorkach Wałeckich również wyszedł spod pędzla botanika. Sumiński był koneserem malarstwa. Przez lata gromadził dzieła, m.in. Rafaela, Corregia. Niestety, losy tej kolekcji nie są znane. Rzadko przypominanym faktem jest to, iż Sumiński był fundatorem kościoła w Rzeczycy k. Wałcza.

Lata czterdzieste XIX w. to dla Sumińskiego czas wypełniony wnikliwymi studiami, badaniami oraz pracą laboratoryjną. Plonem tej działalności jest rozprawa O rozwoju paproci. Sumiński wyhodował paproć z zarodnika, odtworzył budowę plemni, odkrył istnienie rodni, opisał przenikanie do niej plemników i wytwarzanie się wewnątrz rodni zarodka, z którego wyrasta nowa paproć. Co więcej, sporządził własnoręcznie sześć kolorowych tablic, prezentując na nich wszystkie stadia rozwoju przedrośla. Praca badawcza została wysoko oceniona, a jej głównymi propagatorami byli: prof. Christian Ehrenberg, który zaprezentował pracę Sumińskiego w Berlińskiej Akademii Nauk oraz dr Julius M?nter. Podpisując rozprawę Sumiński zamiast pierwszego imienia użył drugiego - Hieronim, w dodatku zapisanego w wersji francuskiej. Stąd pojawił się tajemniczy Jerome, który przez długi czas stanowił zagadkę dla naukowców (nb. rozprawa w języku polskim, w tłumaczeniu Hryniewieckiego, ukazała się dopiero w 1969 w „Studiach i materiałach z dziejów nauki polskiej”, z. 16, seria B).

Sumiński był autorem tylko jednego, choć znaczącego dzieła. Dzięki niemu zdobył uznanie - m.in. w 1848 został członkiem Bawarskiego Towarzystwa Botanicznego w Regensburgu - jednak nic więcej już nie napisał. W 1854 poślubił Ann Elizabeth Hudson, córkę George.a Hudsona, znanego „króla kolei żelaznych”. Odbył podróże krajoznawcze po Hiszpanii (1855) i Włoszech (ok. 1860). W 1862 opuścił na zawsze swój zamek w Tucznie i na stałe zamieszkał w Prusach. Po śmierci żony związany był z dworem królewskim. Kilka lat potem poślubił baronową Karolinę Lonny von Recum. Wtedy też zamieszkał w zamku Tharandt koło Drezna. W latach 1882-98 świadomie odsunął się od życia politycznego i kulturalnego. Nazwano go odludkiem i dziwakiem. Być może w osamotnieniu pragnął kontynuować pracę badawczą, niestety nie zachowały się żadne poświadczające to dokumenty.

Michał hr. Leszczyc-Sumiński zmarł 26 maja 1898 w Tharandt. Pochowano go obok matki w kościele św. Jadwigi w Berlinie (spoczywało tam wielu przedstawicieli jego rodu). W czasie remontu kościoła trumny przewieziono na cmentarz w Reinikerdorf pod Berlinem. Złożono je we wspólnej mogile, nie zaznaczając, kto w nich spoczywa. W ten sposób tajemnica towarzysząca Sumińskiemu w życiu doczesnym, okryła także jego miejsce pochówku.