Rozpoczlimy prac w styczniu 2002 roku i przez minione trzy lata przeprowadzilimy ponad 750 wizytacji zakoczonych ocen jakoci ksztacenia, przygotowalimy ponad 1900 opinii w sprawach dotyczcych zmian organizacyjnych w uczelniach ju istniejcych lub dotyczcych wnioskw o utworzenie nowych uczelni, sformuowalimy take dziesitki opinii dotyczcych aktw prawnych zwizanych ze sprawami szkolnictwa wyszego. Wszystkie te dziaania pozwoliy zgromadzi w dokumentach Komisji olbrzymi wiedz na temat stanu szkolnictwa wyszego w Polsce.
Cho mogoby si wydawa, e troska o dobr jako ksztacenia, dbao o studentw s oczywiste w instytucjach stworzonych przecie dla studentw, to jednak okazuje si, e w wielu przypadkach inne priorytety (np. interes finansowy kadry nauczajcej, osobiste kariery poszczeglnych osb) odgrywaj dominujc rol. Co wicej, w wielu szkoach wyszych czsto zaangaowanie organw uczelni w sprawy niewtpliwie wane i bardzo wane usuwa z ich pola widzenia sprawy najwaniejsze - aby oferta edukacyjna ich uczelni odpowiadaa wymogom czasw, w ktrych yjemy, aby ich absolwent by przygotowany do uczestnictwa w yciu spoecznym dzi, a jednoczenie potrafi znale swoje miejsce za 10, 20 i 30 lat.
)
Misje i zadania PKA zostay sformuowane w nowelizacji ustawy z 12 wrzenia 1990, ktra miaa miejsce 20 lipca 2001 r. Wtedy to Parlament RP przyj, i do podstawowych zada dziaajcej od 1 stycznia 2002 Komisji nale: ocena jakoci ksztacenia na poszczeglnych kierunkach studiw prowadzonych we wszystkich polskich uczelniach dziaajcych na podstawie ustaw z roku 1990 i 1997; ocena przestrzegania warunkw prawnych prowadzenia studiw wyszych; opiniowanie wnioskw o utworzenie uczelni, przyznanie uczelni uprawnie do prowadzenia studiw wyszych na okrelonych kierunkach studiw i poziomie ksztacenia oraz o utworzenie przez uczelnie zamiejscowych jednostek organizacyjnych; wyraanie zgody na tworzenie nowych, nie wpisanych na list ministra edukacji narodowej i sportu, kierunkw studiw.
PKA, jako organ ustawowy, o okrelonych przez Sejm zadaniach, jest w polskim systemie szkolnictwa wyszego ciaem zupenie nowym, nie majcym tradycji uksztatowanych w przeszoci. Co wicej, take w innych pastwach umocowane prawnie komisje akredytacyjne nie maj wczeniej wypracowanych kanonw dziaania (podobne komisje czsto s modsze od polskiej, np. w Hiszpanii, Norwegii). W powyszej sytuacji model pracy komisji powoywanych przez parlamenty jest budowany przez nie od podstaw. Tak zwane komisje rodowiskowe - zarwno w Europie jak i w Polsce - dziaaj wedug innych zasad. Najczciej uczelnie i kierunki studiw aplikuj o akredytacj, a nie s oceniane obligatoryjnie. Daje to, z oczywistych wzgldw, tylko czstkowy obraz sytuacji i fragmentaryczn wiedz o ofercie edukacyjnej w poszczeglnych krajach.
W przypadku PKA, ze wzgldu na bardzo du liczb zada (prawdopodobnie najwiksz w Europie, bo w wielu krajach zrezygnowano z oceny kierunkw ju istniejcych, koncentrujc si na nowo tworzonych), proces „uczenia si” rozwizywania poszczeglnych problemw organizacyjnych i merytorycznych, ktre pojawiay si w kolejnych etapach pracy, musia nastpowa bardzo szybko. Pocztkowo gwnym problemem byo uporanie si z olbrzymi liczb nierozpatrzonych wnioskw z roku 2001, gdy w oczekiwaniu na pojawienie si PKA szereg wnioskw o tworzenie nowych struktur w szkolnictwie wyszym odoono do rozpatrzenia w 2002 roku. Po zaopiniowaniu spraw zalegych, mniej wicej od poowy 2002 r., PKA moga przystpi do systematycznej realizacji take innych zada ustalonych przez ustaw i statut.
Kade kolejne procze wzbogacao nasze dowiadczenie w tej dziedzinie i mona uzna, e obecnie mamy do dobrze opracowany system, ktry zapewnia terminowe i dobre pod wzgldem merytorycznym dziaanie. Gwne prace merytoryczne odbywaj si w zespoach problemowych, a ostateczne rozstrzygnicia zapadaj na posiedzeniach Prezydium. Odbywaj si take plenarne spotkania Komisji, ktre powicone s kilkugodzinnej dyskusji nad jakoci pracy Komisji oraz podsumowaniu wynikw. Formuowane w czasie dyskusji propozycje zmian sposobu dziaania znajduj swe odzwierciedlenie w nowych uregulowaniach statutowych oraz sugestiach zmian ustawy o szkolnictwie wyszym lub odpowiednich rozporzdze ministra edukacji narodowej i sportu. Nasze dziaania s take dyskutowane z partnerami z innych krajw.
W dyskusjach na temat jakoci ksztacenia czsto zadaje si pytanie, co powinno by przedmiotem kontroli - warunki ksztacenia czy jego efekty. PKA analizuje i ocenia zarwno warunki, w ktrych realizowany jest proces ksztacenia, jak i efekt kocowy, jakim jest ksztatowana w wyniku tego procesu sylwetka absolwenta, zakres jego wiedzy i umiejtnoci. W pracy opiniodawczej wspierani jestemy przez ekspertw powoywanych przez przewodniczcego Komisji. Lista ekspertw obejmuje ponad 500 osb zapraszanych do wsppracy gwnie spord nauczycieli akademickich z rnych uczelni. W latach 2002-04 odbyo si 59 posiedze Prezydium Komisji oraz 412 posiedze zespow kierunkw studiw.
)
Niewtpliwie najwaniejszym ustawowym zadaniem stojcym przed Komisj jest dokonywanie oceny jakoci ksztacenia. Corocznie Prezydium Komisji, na wniosek poszczeglnych zespow kierunkw studiw, ustalao, poprzez podjcie odpowiedniej uchway, list kierunkw studiw oraz uczelni, ktre bd oceniane w danym roku kalendarzowym. Ponadto Komisja dokonywaa ocen na wniosek ministra waciwego do spraw szkolnictwa wyszego, a take ocen stanowicych podstaw opiniowania wnioskw o zmian poziomu ksztacenia z zawodowego na magisterski.
W latach 2002-04 Prezydium PKA ustalao sukcesywnie list kierunkw studiw (specjalnoci zawodowych) oraz uczelni, ktre zostay poddane ocenie. Lista obja 189 jednostek w 2002 r., 317 jednostek w 2003 r. oraz 361 w 2004 r. Oceniano przede wszystkim jednostki, w ktrych zosta zakoczony peny cykl ksztacenia.
Ocen jakoci ksztacenia zakoczono na 28 kierunkach studiw: astronomia, biologia, budownictwo, chemia, etnologia, edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej oraz specjalnoci zwizane z tymi kierunkami, fizjoterapia, geografia, geodezja i kartografia, grnictwo i geologia, inynieria chemiczna i procesowa, lenictwo, metalurgia, nawigacja, oceanografia, oceanotechnika, ochrona rodowiska, ochrona dbr kultury, papiernictwo i poligrafia, rybactwo, stomatologia, technologia chemiczna, technologia drewna, transport, weterynaria, wkiennictwo, wychowanie fizyczne.
Ponadto Komisja rozpocza ocen na wymienionych niej kierunkach studiw, ktra bdzie kontynuowana w nastpnej kadencji: architektura wntrz, administracja, dziennikarstwo i komunikacja spoeczna, ekonomia, filologia, filologia polska, fizyka, geologia, grafika, historia, informatyka, instrumentalistyka, inynieria materiaowa, matematyka, malarstwo, ogrodnictwo, pedagogika, pedagogika specjalna, pielgniarstwo, politologia, psychologia, rolnictwo, socjologia, technika rolnicza i lena, technologia ywnoci i ywienie czowieka, teologia, turystyka i rekreacja, zarzdzanie i inynieria produkcji, zarzdzanie i marketing, zdrowie publiczne, zootechnika.
PKA rozpocza take przyznawanie ocen pozytywnych z wyrnieniem. Stao si to moliwe po rozpoznaniu sytuacji w prawie wszystkich uczelniach prowadzcych okrelony kierunek studiw oraz zakoczeniu oceny prawie 30 kierunkw, co zapewnia skal porwnawcz take pomidzy poszczeglnymi kierunkami. Dotychczas, to znaczy do koca listopada 2004 r., przyznano 16 ocen pozytywnych z wyrnieniem. Wanym aspektem dziaa Komisji jest to, e nasze oceny miay wpyw na rozdzia dotacji na dziaalno dydaktyczn w pastwowych szkoach wyszych w 2004 r. Mona oczekiwa, e pojawienie si ocen z wyrnieniem mocniej wpynie na przydzia dodatkowych rodkw dla najlepszych kierunkw.
Podsumowujc, mona powiedzie, e to, co mogoby by traktowane jako oczywisto, a wic bardzo dobra jako ksztacenia, dla niektrych uczelni okazao si powanym wyzwaniem. W drugiej czci mojego sprawozdania przedstawi list sabych stron naszego systemu edukacji na poziomie wyszym oraz wnioski wynikajce z prawie 2000 opinii, ktre przygotowywalimy dla ministra edukacji narodowej i sportu.
Dr hab. Andrzej Jamiokowski, prof. UMK, fizyk, rektor UMK w latach 1993-99, jest przewodniczcym Pastwowej Komisji Akredytacyjnej.