)
Nie najlepsze dowiadczenia z ponad 150 niepublicznymi szkoami nieakademickimi, ktre zaoono na podstawie ustawy z 1990 roku, spowodoway, e powstae ju dziki ustawie z 1997 roku pastwowe wysze szkoy zawodowe od pocztku zaistnienia, a moe jeszcze wczeniej, nie byy ulubionym modszym rodzestwem zasuonych pastwowych uczelni akademickich. Trzeba rzetelnie przyzna, e nie wszdzie i w rnym stopniu dostrzegano potencjalne zagroenie ze strony tych uczelni, a konflikty pojawiy si i narastaj w miar zaostrzania si konkurencji naboru, wobec nadchodzcego niu demograficznego studiujcych rocznikw.
Pierwsze zwiastuny tych konfliktw byy nawet nieco humorystyczne. Pojawiy si propozycje, aby rektorw szk licencjackich przemianowa na dyrektorw (jak to jest na Wgrzech), a ju na pewno nie powinno si ich tytuowa „magnificencjo” i zezwala na okrycie ramion gronostajami nawet krliczej proweniencji.
Tej atmosferze ulego rwnie MEN w pocztkowej fazie zaoycielskiej, nie przyznajc adnej ze szk kierunku studiw, bez wzgldu na to, jak bogaty zesp kadry zawiera wniosek, lecz wycznie specjalnoci, aby przypadkiem w strukturze szkoy nie pojawiy si wydziay i dziekani. Rwnie woluntarystycznie kreowano pocztkowo specjalnoci, starajc si, aby jak najmniej przypominay akademickie kierunki studiw. Na przykad, na wniosek mojej szkoy o kierunek studiw elektronika i telekomunikacja, przyznano egzotyczn specjalno elektrotechnika i telekomunikacja, a take zwalczano wnioski o filologie, przyznajc specjalnoci takie, jak np. jzyk angielski.
Wspominam, moe nieco anegdotycznie, ten historyczny ju okres, ale wiele z poruszonych tu spraw albo nabrao ostroci, albo ma bardzo dotkliwe konsekwencje. Szczeglnie trudne jest przejcie od tak tworzonych specjalnoci do silnie „usztywnionych” kierunkw studiw, w ktrych ucilenie „zawodowy”, przekada si jedynie na mniejsz wymagan ilo kadry nauczycielskiej, w stosunku do wymaga akademickich. Wanie tzw. minimum kadrowe w istotny sposb ewoluowao od chyba jednego samodzielnego i dwch doktorw w specjalnoci, do dzisiejszych czterech samodzielnych i tylu doktorw w zawodowym kierunku studiw - bariery do trudnej do pokonania, w bardzo restrykcyjnym i zupenie niezbilansowanym systemie liczenia minimum kadrowego.
)
Rektorzy pierwszych PWSZ zaoyli ju w pierwszym roku akademickim 1998/99 skromn konferencj, ktra przyja nazw Konferencja Rektorw Uczelni Zawodowych (KRUZ), co nie odpowiadao zbiorowi, ktry reprezentowaa i we wrzeniu biecego roku ju 30 rektorw uczelni tego typu zmienio nazw na Konferencja Rektorw Pastwowych Wyszych Szk Zawodowych (KRePSZ). Konferencja ta, bez wzgldu na nazw, od pocztku istnienia staraa si o zauwaenie jej odrbnoci od charakteru i dziaalnoci blisko 300 nieakademickich szk prywatnych, ktrych obszar tematyczny ksztacenia obejmuje nie wicej ni 20 procent kierunkw studiw zapisanych w wykazie Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego.
Mniej wicej cykliczne (co p roku) spotkania KRUZ ledziy z uwag serial kolejnych prb zmiany ustawy o szkolnictwie wyszym, prbujc bezskutecznie uzasadnia, e podporzdkowanie si Procesowi Boloskiemu nie musi automatycznie oznacza likwidacji specjalnoci zawodowej, jako najniszego, samodzielnego moduu edukacji wyszej. Nadal uwaamy, e powoanie do ycia PWSZ byo jedn z najlepszych decyzji w systemie szkolnictwa wyszego, gdy przybliyo je do ubogich rodzin, ktrych nie sta na wysanie dziecka do odlegego orodka akademickiego. Niepene badania socjologiczne wykazuj, e znacznie ponad poowa studiujcych w PWSZ to pierwsze przypadki wyszej edukacji w rodzinie.
Specjalno, ktr mona byo do atwo zaoy, wobec znacznie niszych wymaga kadrowych, pozwalaa na szybkie reagowanie na dynamicznie zmieniajce si zapotrzebowanie lokalnego rynku pracy, ktrego zaspokojenie byo drugim, obok samego umoliwienia edukacji wyszej, celem pomysodawcw tego typu szk. Towarzyszca temu moliwo kreowania przez senat szkoy rnorodnych specjalizacji, w ramach przyznanej specjalnoci, tworzya bardzo interesujc mozaik profesji, ktre dodatkowo mona byo czy w hybrydy, powikszajce ofert specjalnociow (dam przykad z wasnej szkoy - maria informatyki z medycyn).
Wbrew obiegowej opinii, grono KRUZ - rektorw o penych kwalifikacjach profesury akademickiej, nigdy nie kwestionowao koniecznoci postawienia tamy patologii wieloetatowoci nauczycieli akademickich. Przyjo z pokor zapis ustawowy sprowadzajcy badania naukowe do zada nieobligatoryjnych w PWSZ, majc jednak pen wiadomo zwizku midzy kwalifikacjami naukowymi, zwaszcza wykadowcy, a jakoci prowadzonej przez niego dydaktyki. Uznajc zatem dwuetatowo jako grn granic tego, co w dydaktyce akademickiej moe wiadczy jedna osoba, prowadzca rwnolegle badania naukowe, KRePSZ nie moe zaakceptowa przyjtego przez MENiS i konsekwentnie przestrzeganego przez PKA sposobu liczenia minimum kadrowego kierunku studiw.
Stosowane w tym zakresie zasady s cakowicie niezbilansowane, o czym wspomniano. Jeeli minimum licencjackich studiw 6-semestralnych wynosi 2200 godzin i rzadko jest zwikszane ze wzgldu na szczupo dotacji budetowej, to podsumowanie pensum indywidualnego czterech samodzielnych (240 h), czterech doktorw (350 h) oraz dwch magistrw (450 h) daje ju 3260 godzin, tylko w przedmiotach standardu nauczania, i cho mnoenie form niewykadowych oraz studia niestacjonarne poprawiaj nieco ten bilans, to jest on i tak ujemny. Cakowitym zaprzeczeniem susznie podnoszonego postulatu zapewnienia jakoci ksztacenia jest „zmuszenie” profesora do wzicia trzech dodatkowych wykadw spoza jego specjalnoci, aby wypracowa peny etat (240 h), stanowicy warunek zaliczenia do minimum kadrowego kierunku studiw. Ktry rzetelny profesor zechce si dodatkowo uczy, aby uczy, a jeeli zechce, to jaka to bdzie jako nauczania? Ju najmniej wymierne s straty ponoszone przez modzie, oddalon od duych orodkw, ktr ten biurokratyczny system odcina od niemal jedynej szansy spotkania wikszej liczby indywidualnoci profesorskich.
Kierujc si choby tylko tymi wzgldami, KRePSZ proponuje zasadnicz zmian liczenia minimum kadrowego kierunku studiw, pozostajc przy nienaruszalnej zasadzie dwuetatowoci. Nie wchodzc w rozwizanie, jakie zechc przyj czonkowie KRASP w stosunku do pierwszego etatu, czyli podstawowego miejsca pracy, chcielibymy, aby rozliczanie dopuszczalnego drugiego etatu zezwalao na jego wykorzystanie zgodnie z kwalifikacjami wykadowcy, ale nie w jednej instytucji, a w minimum trzech lub jeszcze lepiej w czterech. Dla wspczesnej techniki informatycznej postawienie bazie danych zadania alarmowania o przekroczeniu drugiego etatu jest spraw naprawd banaln, ktra nie powinna by przeszkod we wdroeniu proponowanego przez nas systemu.
Nie jest odkrywcze stwierdzenie, e profesur mona albo wyksztaci, albo „kupi”. PWSZ nie miay czasu, zreszt nie majc do tego uprawnie, na samodzielne wyksztacenie kadry ani rodkw finansowych na jej pozyskanie. wiadomi tego byli pomysodawcy tworzenia PWSZ i zakadali, e bd one cile wspdziaay z pastwowymi uczelniami akademickimi. Zapisy ustawy z 1997 roku wietnie konstytuoway partnerskie relacje midzy tymi dwoma szczeblami wyszej edukacji publicznej. Utworzenie szkoy zawodowej wymagao poparcia potencjalnych regionalnych partnerw akademickich, a utworzenie nowej specjalnoci - rodzaju promesy wsppracy, po ktrej obligatoryjne jest podpisanie porozumienia.
Dlatego z niepokojem obserwujemy krok wstecz, jaki w tym zakresie stanowi zapisy „prezydenckiego” projektu ustawy, natomiast wanym gwarantem stabilnoci stosunkw w sektorze szk publicznych, obu szczebli wyszej edukacji, jest stowarzyszenie KRePSZ z KRASP, oraz lokalnie bardzo dobre relacje uczelni akademickich z PWSZ w takich akademickich centrach, w orbicie ktrych dziaaj PWSZ, jak: Maopolska, Dolny lsk i Opolszczyzna czy Gdask.
KRePSZ z duym zainteresowaniem i aprobat przyja wychodzce ostatnio ze rodowiska KRASP propozycje, aby ustawowo zapisa obowizek prowadzenia bada naukowych w PWSZ, jako element zapewnienia jakoci nauczania. Konsekwencj byoby zrwnanie warunkw ksztacenia pierwszego stopnia w szkoach akademickich i nieakademickich oraz zapewnienie penej dronoci przejcia absolwentw PWSZ do drugiego stopnia edukacji.
Rektorzy zrzeszeni w KRePSZ s gboko przekonani, e prowadzone przez nich szkoy peni wan misj edukacyjn i spoeczn i powinny umocni si, jako stabilny element pierwszego stopnia ksztacenia, w polskiej i europejskiej wsplnej przestrzeni edukacji wyszej.
Przy okazji prac legislacyjnych, ktrych efektem bdzie nowa ustawa, obowizujca co najmniej przez najblisz dekad, mona si zastanowi nad polskim nazewnictwem. Zamiast zupenie niezrozumiaego za granic licencjatu, jako studiw pierwszego stopnia, mylonych zreszt z identycznym ksztaceniem teologicznym oraz okrelenia absolwenta tych studiw, naley zrewidowa niech do „bakalaratu” oraz „bakaarza” - cisych odpowiednikw stosowanej nomenklatury anglosaskiej i germaskiej (zreszt czeskiej rwnie). Gdyby ju musia pozosta licencjat jako stopie studiw, to chocia absolwent powinien si po polsku nazywa „licencjuszem”.
Prof. dr hab. in. Tomasz Winnicki, przewodniczcy KRePSZ, rektor Kolegium Karkonoskiego w Jeleniej Grze, przewodniczcy Pastwowej Rady Ochrony rodowiska, czonek Europejskiej Akademii Wiedzy i Sztuki, emerytowany profesor Politechniki Wrocawskiej.