)
Ksztacenie modych naukowcw przyciga od kilku lat uwag europejskiego rodowiska akademickiego. W ramach realizowanego w latach 2002-03 przez UNESCO-CEPES projektu „Doctoral Degrees and Qualifications in the Contexts of the EHEA and the ERIA” przeprowadzono badania, ktrych wyniki zebrano w kilkusetstronicowej monografii. Podobne badania prowadzone s obecnie w ramach projektu „Doctoral Programmes in Europe”, realizowanego przez European University Association (EUA). W projekcie uczestniczy 49 uczelni, w tym 4 polskie, wybrane spord 143 instytucji z 32 krajw, ktre zgosiy ch udziau w tym przedsiwziciu.
Pracom studialnym towarzysz dyskusje w poszczeglnych krajach oraz na forum midzynarodowym. Dyskusja taka miaa ostatnio miejsce na zorganizowanej przez EUA konferencji „Research Training as a Key to a Europe of Knowledge”, ktra odbya si w kocu padziernika w Maastricht. W konferencji uczestniczyo ponad 200 osb, w tym kilkunastoosobowe grono rektorw uczelni czonkowskich KRASP.
W trakcie wystpie plenarnych, dyskusji panelowych oraz dyskusji w grupach roboczych przedstawiciele rodowiska akademickiego, a take instytucji gospodarczych prezentowali rne modele i wizje procesu ksztacenia modych naukowcw w Europie. Rne s bowiem instytucje ksztacce, formy ksztacenia i zwizane z nimi wymagania, status modego naukowca, czas trwania ksztacenia i sposb jego finansowania.
Niezalenie od tego zrnicowania mona jednak zaobserwowa pewne wsplne dla wielu krajw tendencje. Najbardziej widoczn z nich jest „umasowienie” ksztacenia na poziomie doktorskim. Zapewne najlepsz ilustracj tego zjawiska jest sytuacja w Polsce, gdzie liczba uczestnikw studiw doktoranckich wzrosa od 1990 roku kilkunastokrotnie.
Naturaln konsekwencj wzrostu ilociowego jest upowszechnienie modelu ksztacenia przyszych doktorw, w ktrym istotnym, a czasami gwnym elementem jest udzia w zbiorowych zajciach. Ksztacenie tego typu jest przeznaczone przede wszystkim dla osb, ktre po uzyskaniu doktoratu zamierzaj realizowa karier zawodow poza rodowiskiem akademickim. Taki model kariery jest ju dzi do powszechny, a wkrtce stanie si dominujcy. Wedug oszacowania ekspertw Komisji Europejskiej, realizacja postulatw Strategii Lizboskiej wymaga stworzenia do 2010 roku ok. 700 000 nowych miejsc pracy w sektorze bada naukowych, jednak tylko niewielka cz tych miejsc bdzie ulokowana w uczelniach. Z masowym „wypywem” doktorw poza rodowisko akademickie mamy do czynienia ju dzi w naszym kraju. Polskie szkolnictwo wysze, zatrudniajce mniej ni 100 tysicy nauczycieli akademickich, moe bowiem „wchon” tylko niewielk cz kilkutysicznej rzeszy modych ludzi opuszczajcych co rok uczelnie ze stopniem naukowym doktora.
Wzgldnie nowym zjawiskiem jest szybki rozwj studiw prowadzcych do uzyskania doktoratu o charakterze zawodowym (professional doctorate). Studia takie stawiaj niekiedy nieco nisze wymagania dotyczce nowatorskiego charakteru wynikw bada. Tematyka rozprawy doktorskiej wynika przy tym najczciej z dowiadcze zawodowych. Tego typu studia s czsto tworzone i zarzdzane przy wspudziale podmiotw gospodarczych, nosz specjalne nazwy i prowadz do uzyskania stopni o innych od tradycyjnych nazwach (Doctor of Engineering, Doctor of Education, Doctor of Business Administration).
Programy studiw doktoranckich, zarwno „tradycyjnych”, jak i zawodowych, obejmuj w wielu przypadkach - oprcz zagadnie zwizanych z konkretn dziedzin nauki - take ksztatowanie umiejtnoci o charakterze oglnym, takich jak rozumienie problemw rodowiska badawczego (aspekty komercyjne, prawne, etyczne), komunikatywno, w tym umiejtno obcowania z mediami czy kierowania projektem.
W proces tworzenia Europejskiej Przestrzeni Szkolnictwa Wyszego i Bada Naukowych wpisuje si tendencja do internacjonalizacji ksztacenia naukowcw. Znaczco wzrasta liczba doktoratw zrealizowanych w wyniku cisej wsppracy dwch lub wikszej liczby uczelni z rnych krajw, przy czym wsppraca ta moe mie rne formy (European Doctorates, joint PhD degrees, co-tutelle).
W dyskusjach o ksztaceniu modych naukowcw w Europie aktywny udzia bior przedstawiciele tego wanie rodowiska. Tematem ich szczeglnego zainteresowania jest status kandydata do stopnia doktora - wytworzenie waciwych relacji pomidzy instytucj ksztacc, doktorantem i jego opiekunem. Prb zdefiniowania takich relacji podjto w dokumencie Charter for Supervision and Training of Early Stage Researchers, opracowanym przez EuroDoc - europejskie stowarzyszenie skupiajce krajowe reprezentacje rodowiska modych naukowcw.
Nasta czas, aby i w Polsce zintensyfikowa dziaania zmierzajce do wypracowania waciwego modelu ksztacenia przyszych pracownikw nauki. W dyskusji na ten temat powinni uczestniczy przedstawiciele wszystkich instytucji prowadzcych i wspierajcych (finansujcych) to ksztacenie, a take przedstawiciele tworzcych si oglnopolskich porozumie i stowarzysze doktorantw, takich jak Sapere Aude. Naley pamita, e - wg danych GUS z 2004 r. - 93,6 proc. uczestnikw studiw doktoranckich ksztac uczelnie akademickie (dla porwnania, udzia placwek PAN w tej dziaalnoci wynosi 4,2 proc.). Dlatego ksztacenie doktorantw w szczeglny sposb dotyczy KRASP. Konferencja zabieraa ju gos na ten temat w formie uchwa Prezydium i Zgromadzenia Plenarnego i z pewnoci bdzie to czyni take w przyszoci. Ksztacenie modych naukowcw bdzie, w szczeglnoci, jednym z gwnych tematw obrad podczas spotkania rektorw uczelni polskich i niemieckich, ktre odbdzie si w Krakowie w dniach 8-9 maja pod hasem „Overcoming History and Looking to the Future”, na ktre zostan zaproszeni take przedstawiciele EuroDoc.