)
W poprzednim numerze „Forum Akademickiego”, w artykule Oczywisto czy wyzwanie?, przedstawiem pewne dane liczbowe i uwagi zwizane z podsumowaniem prac Pastwowej Komisji Akredytacyjnej (PKA) w jej pierwszej kadencji, tzn. w latach 2002-04. Tytuowa fraza odnosia si do pytania o to, czy troska o dobr jako ksztacenia jest czym oczywistym w polskich szkoach wyszych, czy te jest dla nich trudnym do realizacji wyzwaniem. Materia zawarty w poprzednim artykule zawiera sporo danych statystycznych i, jak zwykle w takich sytuacjach, wymaga ju pewnych uzupenie. Obecnie, gdy moemy wliczy do podsumowa dane zawierajce take uchway PKA z listopada i grudnia 2004, mog stwierdzi, e sformuowalimy ponad 900 ocen dotyczcych jakoci ksztacenia oraz wyrazilimy ponad 2000 opinii dotyczcych zmian strukturalnych w polskich uczelniach (tworzenie nowych uczelni, wydziaw, przechodzenie z ksztacenia w ramach specjalnoci na ksztacenie w ramach kierunkw itp.).
Podsumowania liczbowe s bardzo wane, bowiem niejednokrotnie pozwalaj uzmysowi sobie rozmiary zjawiska i zrozumie, e np. zarzdzanie jakim systemem wymaga zupenie innych metod ni te, ktre byy wystarczajce jeszcze kilka lat temu. W przypadku systemu szkolnictwa wyszego niewtpliwie nowa jako jest zwizana z obecn liczb studentw, liczb szk wyszych, liczb absolwentw tych szk - ponad 360 tysicy w roku 2003, okoo 400 tysicy w roku 2004. Te ostatnie liczby powinny by ostrzeeniem dla „ekspertw”, ktrzy wypowiadaj si na temat wyksztacenia Polakw nadal uywajc danych zapamitanych przed kilku laty, a take ostrzeeniem dla publicystw rozdzierajcych szaty, bowiem wykryli, e w jakim miecie np. pidziesit osb z wyszym wyksztaceniem poszukuje pracy. Dlatego te, dopiero gdy uzmysowimy sobie rzeczywist skal, w ktrej zachodz okrelone zjawiska, moemy odpowiedzie na pytania dotyczce prawdziwych sukcesw i zagroe, jakie przyniosy ostatnie lata. Niewtpliwie sukcesem jest fakt, e tak wielu modych Polakw chce si ksztaci, rozwija swoje umiejtnoci. Zagroeniem natomiast jest wystpujca niekiedy bylejako oferty edukacyjnej.
W minionej kadencji sformuowalimy ponad czterdzieci ocen negatywnych, przy czym, zgodnie z kryteriami przyjtymi przez PKA, negatywne oceny jakoci ksztacenia zostay podjte w odniesieniu do jednostek organizacyjnych, ktre prowadziy ksztacenie na poziomie znacznie niszym od niezbdnego minimum lub te utworzyy bd prowadziy kierunek (specjalno zawodow) z naruszeniem przepisw prawa. W szczeglnoci, oceny negatywne formuowane byy, gdy:
Aby Czytelnik mg wyrobi sobie zdanie o rodzajach nieodpowiedzialnych dziaa ze strony niektrych szk, przytocz kilka zadziwiajcych tematw prac dyplomowych. Mona byo na przykad zosta magistrem ekonomii, piszc prace na nastpujce tematy: „Badania nad populacjami ddownic na wybranych stanowiskach”, „Sdownictwo w okresie transformacji ustrojowej w III Rzeczypospolitej”, „Warto nasienia knurw rasy polskiej biaej zwisouchej” itd., lub dyplomowanym pedagogiem w oparciu o prace na temat: „Rola zwizkw zawodowych w restrukturyzacji PKP”, „Monografia Urzdu Pocztowego nr 1 w X”, „Organizacja i zarzdzanie spdzielni ogrodnicz w X”, „Gniazdowanie siewkowcw w obrbie k podmiejskich nad Nid”, „Rola seksu w historii Kocioa”.
Powysze tematy wskazuj, do jakich paradoksw prowadzi niespenienie podstawowych wymogw kadrowych. Nieprawidowy dla danego kierunku studiw dobr nauczycieli akademickich posiadajcych tytu naukowy profesora lub stopie naukowy doktora habilitowanego prowadzi do wydawania dyplomw ukoczenia tego kierunku studiw osobom, ktre nie wykazyway si ani wiedz, ani umiejtnociami waciwymi dla wyksztacenia ekonomisty, pedagoga czy te specjalisty np. w dziedzinie zarzdzania.
W tym miejscu warto podkreli, i niejednokrotnie zakwestionowanie przez PKA kwalifikacji ktrego z nauczycieli akademickich firmujcych badany przez nas kierunek studiw, prowadzio do bardzo gwatownych reakcji ze strony tych osb, oskarania nas o przesadny formalizm, wskazywania nam braku uprawnie do formuowania takich ocen itp. Tymczasem PKA zawsze w peni akceptowaa moliwoci podjcia przez niektrych nauczycieli akademickich dziaa na innym, ni by to wynikao z ich dyplomw, polu. Zawsze jednak prosilimy w takim przypadku o podanie nam listy liczcych si publikacji danej osoby z ostatnich lat, aby zweryfikowa, czy na przykad osoba powszechnie uznawana za pedagoga moe naucza psychologii lub specjalista od nauk rolniczych ma kwalifikacje, by naucza zarzdzania i marketingu.
To uzurpowanie sobie przez niektrych nauczycieli akademickich wszechwiedzy byoby moe zabawne, gdyby nie miao bardzo negatywnych konsekwencji w postaci przekonania wielu modych osb, e stali si specjalistami w jakiej dziedzinie, gdy w istocie zostali oszukani, a motywem dziaania tych, ktrzy ich oszukiwali, byy po prostu korzyci materialne. Wiele ocenionych negatywnie przedsiwzi edukacyjnych byo bowiem po prostu dziaaniami komercyjnymi, ktre miay w krtkim czasie przynie organizatorom due zyski. Trzeba jednak pamita, e spord przeprowadzonych 900 ocen jakoci ksztacenia, zaledwie nieco ponad 4 procent byo negatywnych. Nie naley zatem wycznie koncentrowa si na tej ciemnej stronie naszego systemu edukacji na poziomie wyszym, tylko popatrze na cao systemu i na fakt, e ponad 70 procent ocen byo pozytywnych lub nawet pozytywnych z wyrnieniem (21 przypadkw w I kadencji PKA).
Osobny rozdzia ocen stanowi sprawa oferowanych warunkw ksztacenia - czsto brak podstawowego wyposaenia mona byo nadrobi w kilka dni po wizytacji zespou ekspertw PKA. Oznacza to, e w istocie istniay moliwoci zapewnienia odpowiednich warunkw i jedynie ch przesadnego oszczdzania lub transferu rodkw na inne cele bya powodem takiego, a nie innego, postpowania. Dopiero zagroenie ocen negatywn i jej konsekwencjami prowadzio do zaoferowania studentom niezbdnego wyposaenia.
Dbao o dobr jako ksztacenia, zapewnienie waciwej kadry, waciwych warunkw materialnych, rozwj bada naukowych w uczelniach oferujcych ksztacenie na poziomie magisterskim, to warunki, ktre s jednoznacznie akceptowane, gdy dotycz rozwaa oglnych na poziomie kraju. Jednoczenie jednak w niektrych szkoach byy one amane w sposb oczywisty. Najwiksz satysfakcj czonkom PKA sprawia konstatacja, e po wydaniu oceny warunkowej i ponownej, po upywie roku, wizytacji danej uczelni, w ponad 90 procentach przypadkw moglimy zmieni t ocen na pozytywn.
Niezwykle wan rol odgrywaj dziaania PKA zmierzajce do zapewnienia midzynarodowej akceptacji caego naszego szkolnictwa wyszego. Cho dziaa w Polsce wiele uczelni, ktre maj w peni europejski wymiar, to jednak sytuacje patologiczne, o ktrych wspomniaem wczeniej, rzucaj cie na dobr ocen szkolnictwa wyszego jako caoci. PKA, majc wiadomo odpowiedzialnoci za zapewnienie wysokiej jakoci ksztacenia w szkolnictwie wyszym w naszym kraju, aktywnie uczestniczya take w dziaaniach midzynarodowych zmierzajcych do wypracowania wsplnych kryteriw i procedur zapewnienia jakoci. W latach 2002-04 przedstawiciele Komisji brali udzia w seminariach tematycznych, uwzgldnionych w kalendarzu spotka midzyrzdowego zespou ds. wdraania postanowie Deklaracji Boloskiej - Bologna Follow-up Group. Dua aktywno czonkw Komisji w tej sferze spowodowaa, e w lutym 2005 Komisja bdzie organizowaa spotkanie ekspertw na temat wsppracy komisji akredytacyjnych dziaajcych w krajach sygnatariuszach Deklaracji Boloskiej.
Dr hab. Andrzej Jamiokowski, prof. UMK, fizyk, rektor UMK w latach 1993-99, jest przewodniczcym Pastwowej Komisji Akredytacyjnej.