Przestrzenie realne i wirtualne

W dniach 15-16 października odbyła się w Wąsowie kolejna dyskusja zorganizowana przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej. Tematem spotkania były „Przestrzenie nauki”. Sposób rozumienia zagadnienia przez różnych prelegentów pokazał, jak są ogromne.

Na styku dyscyplin

Omawiano przestrzeń w naukach przyrodniczych, a dokładniej - biochemii. Prof. Włodzimierz Ostoja-Zagórski pokazał, jak jeden ośrodek naukowy może skupiać wokół siebie badania w określonej dziedzinie, pełniąc rolę wiodącego centrum, w którym splatają się wszystkie „nici” zagadnienia i spotykają najważniejsi gracze w wyścigu do odczytania genomu ludzkiego. Uczony zaprezentował zadziwiającą przygodę naukową: oto starożytna koncepcja brył geometrycznych Platona stała się inspiracją ważnych odkryć współczesnej biochemii.

Prof. Andrzej Piotrowski przedstawił w jaki sposób innowacyjne „centrum” badań socjologicznych przenosiło się na przemian z Europy do Ameryki Północnej. Przy okazji pojawił się problem znaczenia badań regionalnych, wielokrotnie komentowany w dyskusjach. Prof. Lech Kozacki mówił o rozmieszczeniu instytucji naukowych w Polsce, wskazując nie tylko na ich liczbę czy liczbę pracowników z poszczególnymi stopniami naukowymi, ale akcentując rolę niedocenianego czynnika dynamizującego rozwój ośrodków - uprawnień do nadawania stopni i tytułów naukowych. Zaznaczył, że w wielu ośrodkach uzyskane uprawnienia nie są wykorzystywane. Powiedział, że mapa białych plam w rozmieszczeniu ośrodków naukowych pokrywa się z mapą biedy i zalesienia w Polsce.

Prof. Marek Szczepański przedstawił statystyki dotyczące nauki na Śląsku, ukazując specyficzne oblicze edukacyjne i badawcze tego regionu. W państwowych szkołach wyższych i instytutach badawczych pracuje tam 80 proc. uczonych, zaś blisko 50 proc. studentów kształci się w 30 niepaństwowych szkołach wyższych. Podniósł też kwestię regionalizmu w nauce.

Prof. Roman Słowiński pokazał w jaki sposób sieć komputerowa zmieniała przestrzeń naukową, rozdwajając ją na przestrzeń realną, z budynkami, z których korzystają naukowcy, a przede wszystkim - w których stoją komputery, w tym komputery wielkiej mocy obliczeniowej i serwery sieciowe, oraz przestrzeń wirtualną, gdzie obecnie dokonują się wielkie odkrycia naukowe. Wskazał też na ogromną heurystyczną rolę eksploracji danych. Ta ostatnia wypowiedź przyszła w sukurs prof. Kozackiemu, któremu zarzucano, że przedstawił moc danych, w znikomy sposób je komentując.

Prof. Wojciech Cellary stwierdził, że przestrzeń w nauce mierzy się dziś w kilobajtach na sekundę. Wiele osób potwierdzało tezę, że tradycyjny podział na dyscypliny naukowe nie jest twórczy. Dziś najważniejsze odkrycia powstają na styku dyscyplin. To pogranicze jest zarazem miejscem szczególnie niebezpiecznym, grozi bowiem pseudoodkryciami i oszustwami naukowymi czy pomyłkami wynikającymi z niekompetencji. - Dziedziny czyste, to dziedziny umierające - stwierdził W. Cellary. - Największe odkrycia powstają w tajnych laboratoriach, które nie tylko nie publikują wyników, ale nawet nie ujawniają tematyki prowadzonych badań.

Szkodliwa hierarchia

Prof. Bogdan Marciniec mówił o udziale Polski w innowacyjnej i badawczej przestrzeni europejskiej. Pokazywał, jakie są uwarunkowania rozwoju innowacyjności, podkreślając że u nas, w przeciwieństwie do innych krajów, minister finansów hamuje rozwój innowacji i badań, zamiast je wzmacniać. Są nadzieje na wzmocnienie innowacyjności dzięki nowym rozwiązaniom prawnym. Jednak jako praktyk - wspomniał o swoich doświadczeniach w produkcji „biżuterii chemicznej” i zakładaniu centrów transferu technologii - uczony zachował spory dystans do możliwości gwałtownego skoku innowacyjnego w naszym kraju. Prof. Maciej Żylicz stwierdził, że nadzieje związane ze współpracą nauki i gospodarki rozwiał 5. PR, zaś 6. PR udowodnił, że mania tworzenia sieci badawczych zabija konkurencyjność i opóźnia nas w stosunku do USA. Byli jednak także dyskutanci, którzy wskazywali na korzyści płynące ze współpracy ośrodków badawczych, zwłaszcza zaś wynikające z wykorzystania mocy obliczeniowej poprzez sieć komputerową.

Debatowano nad znaczeniem regionalizacji badań. Jedni wskazywali na „prowincjonalizację” nauki - mówiono w tym kontekście o problemach polskiej socjologii i geografii - drudzy zaś dowodzili znaczenia i wpływu wyników regionalnych na badania o znaczeniu światowym. Niemal jednogłośnie uznano, że najważniejsze są w nauce relacje poziome, a hierarchiczność jej szkodzi. Zastanawiano się, dlaczego największe polskie odkrycia socjologiczne zostały dokonane i opublikowane najpierw za granicą. Wskazywano na znaczenie nie tylko wybitnych osobowości, ale także atmosfery badawczej, której u nas brakuje.

Postawiono pytanie o wpływ grantów KBN na badania. Zdaniem dr Ewy Zgrabczyńskiej, w naukach przyrodniczych rozdrobnienie badań stanowiło zaletę: jasno pokazało potrzebę współpracy oraz dało wiele interesujących, konkurencyjnych spojrzeń na stawiane problemy. Prof. Andrzej Lipkowski uważa, że spowodowane przez system grantów rozdrobnienie badań nie było korzystne. Pytano o sens prezentowania samej statystyki, odnosząc się do prezentacji M. Szczepańskiego i L. Kozackiego. Odpowiedzią było stwierdzenie, że bardzo trudno jest sporządzić nawet przyzwoitą statystykę polskiej nauki, choćby z powodu wieloetatowości oraz różnych sposobów liczenia pewnych parametrów w różnych instytucjach.

Więcej na temat interesującej sesji można będzie się dowiedzieć czytając książkę z materiałami z konferencji, którą zamierza w najbliższym czasie opublikować FNP.

Po raz pierwszy zrealizowano założenie, że współorganizatorem konferencji będzie jeden z ośrodków naukowych, w ubiegłym roku poznański. Wiadomo już, że w tym roku konferencję zorganizuje ośrodek krakowski.

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną