)
Budowa materiau kursowego do potrzeb ksztacenia zdalnego moe polega, midzy innymi, na kompletowaniu treci z samodzielnych moduw, zwanych komponentami wiedzy. Idea ta ewoluuje w kierunku tworzenia obiektw wiedzy wielokrotnego uytku - Reusable Learning Objects (RLO), ktre maj zmieni obraz e-learningu.
Termin RLO wprowadzi Wayne Hodgins w 1994 roku, jako nazw grupy roboczej CedMA Learning Architectures, APIs and Learning Objects. Definicja proponowana przez Electronic & Electrical Engineers Learning Technology Sub Committee (IEEE LTSC) okrela obiekt wiedzy jako dowoln jednostk (element) stanowic pewn cao, w formie elektronicznej lub nie, ktra moe zosta wykorzystana w procesie edukacyjnym. Inna definicja, proponowana przez C. Shepherda, przedstawia obiekt wiedzy jako may, cyfrowy komponent wielokrotnego uytku, ktry moe zosta zastosowany - sam lub w poczeniu z innymi - przy uyciu oprogramowania komputerowego przez twrc treci lub samodzielnie przez uczcego si, w celach edukacyjnych. Definicja proponowana za przez S. Millsa okrela obiekt wiedzy jako taki, ktry moe zosta uyty do spenienia zamierzonych rezultatw dydaktycznych i moe by zapoyczony z innego rodowiska edukacyjnego. Obiekty wiedzy wielokrotnego uytku s kojarzone z elektronicznymi rdami dydaktycznymi, ktre mog by wykorzystywane przez rne rodowiska edukacyjne.
Obiekt wiedzy (Learning Object, LO) moe przybiera posta m.in. tekstu, obrazw graficznych, animacji, audio i sekwencji wideo lub poczenia tych elementw.
Dr J.J. L.Allier wyrnia trzy elementy metodologiczne skadajce si na obiekt wiedzy:
Charakteryzujc krce obiekty wiedzy pod wzgldem technicznym, naley wyrni elementy skadowe, tj.: zawarto czyli tre; opis identyfikujcy dany obiekt, ktry pozwala na jego czenie z innymi RLO, a poprzez wykorzystanie systemw typu LCMS - budow kursw; rodzaj interakcji, w jakie moe wchodzi dany obiekt z innymi elementami kursu.
W wietle przytoczonej definicji oraz zaprezentowanych elementw skadowych, cechami charakterystycznymi obiektu wiedzy s: dostpno, zdolno do wielokrotnego uytku i interoperacyjno. Cechy te powinny by rozumiane w nastpujcy sposb: dostpno - obiekty powinny by oznaczone metadanymi, tak aby mona je byo przechowywa w repozytorium i mc si do nich odwoywa w bazach danych; zdolno do wielokrotnego uytku - raz stworzony obiekt wiedzy moe by wykorzystywany w rnych materiaach edukacyjnych; interoperacyjno - LO powinien by obiektem niezalenym od systemw prezentacji treci oraz zarzdzania nimi.
Aby w peni scharakteryzowa obiekty wiedzy, powysze cechy powinny zosta uzupenione o: samodzielno, funkcj granulacji wiedzy (czyli przedstawienia jej w postaci moliwie maych czstek, ktre mog by agregowane) oraz funkcj wartoci edukacyjnej.
Powysza prezentacja obiektu wiedzy nie definiuje jej optymalnej wielkoci. The Wisconsin Online Resource Center wskazuje, i na realizacj przecitnego obiektu wiedzy student powinien powici od 2 do 15 minut. Twierdzenie to nie bierze jednak pod uwag zrnicowanego czasu, jaki jest potrzebny do realizacji danej lekcji przez rnych studentw. W takim przypadku wydaje si, i determinant wielkoci obiektu wiedzy moe sta si czas potrzebny do jej przekazania przez prowadzcego w trybie stacjonarnym (cho i ten wariant nie eliminuje czynnika ludzkiego) lub te jego tre, zawierajca minimaln, cho sensown i kompletn cao, dotyczc najlepiej jednego pojcia, o charakterze nadrzdnym w stosunku do innych, ewentualnie wystpujcych w tym samym LO.
Naley podkreli, i stosowanie obiektw wiedzy wielokrotnego uytku w wielu przypadkach przynosi wymierne korzyci. Odbiorcy umoliwia otrzymanie spersonalizowanej, dostosowanej do indywidualnych potrzeb treci szkolenia, przy rwnoczesnym podziale wiedzy na niewielkie porcje, tak aby nauka przebiegaa efektywnie. Natomiast osobom budujcym kursy daje to moliwo wyboru treci zwykle z szerokiego wachlarza ju przygotowanych obiektw oraz dopasowania programu do potrzeb zrnicowanej grupy odbiorcw.
Idea tworzenia treci dydaktycznych z gotowych obiektw wiedzy nie zawsze si jednak sprawdza. W przypadku ksztacenia akademickiego, gdzie dydaktyka ewoluuje wraz z postpami w pracach naukowych i badawczych, nauczyciel powinien systematycznie modyfikowa przygotowane materiay do edukacji na odlego. Dodatkowo, istot ksztacenia akademickiego jest charakter zaj, w przypadku ktrych wykady s czsto autorskie i unikatowe. A zatem zajcia akademickie prowadzone on-line, szczeglnie w ramach przedmiotw ponadpodstawowych i nieobligatoryjnych na danym kierunku, nie powinny by unifikowane na skutek wdraania RLO.
Inaczej za moe rysowa si przyszo obiektw wielokrotnych w przypadku realizowanych minimw programowych. Obecnie, co prawda, trudno sobie wyobrazi wykorzystanie w akademickim kursie on-line „obcych” obiektw wiedzy, gdy wystpuj znaczne rnice w wykadanych tradycyjnie treciach - tego samego przedmiotu, w ramach jednej uczelni.
Przyszo RLO to jednak przede wszystkim e-learning korporacyjny. Wykorzystywanie tej idei w szkoleniach wewntrznych przedsibiorstwa, szczeglnie na poziomie kursw podstawowych i przewidzianych dla masowego odbiorcy, w sposb widoczny obnia koszty i nakady pracy towarzyszce szkoleniom e-learningowym, co moe stanowi istotn zacht do wdraania idei obiektw wiedzy wielokrotnego uytku.
Marcin Dbrowski kieruje Centrum Rozwoju Edukacji Niestacjonarnej SGH, jest dyrektorem Fundacji Promocji i Akredytacji Kierunkw Ekonomicznych.
Jako przykad wdraania idei RLO moe posuy przypadek Australii, gdzie system ksztacenia zdalnego ma gbokie tradycje. Rwnie dziaalno e-learningowa, szczeglnie rozwijana przez tamtejsze organizacje rzdowe i pozarzdowe, naley do najlepszych, wzorcowych modeli zdalnej edukacji. W ramach prowadzonych projektw, m.in. Le@rning Federation, budowane s repozytoria wiedzy w formie obiektw wielokrotnego wykorzystania. Gromadzone wsplnie materiay dydaktyczne przygotowywane s wedug cile okrelonych zasad. Stworzone treci mog nastpnie posuy, jako RLO, do budowy rnych zoonych kursw. Z baz takich korzysta wiele instytucji oraz nauczyciele z caego kraju.
Australia przenosi rwnie swe dowiadczenia na grunt midzynarodowy. Australijska Narodowa Agencja Technologii Informatycznych i Komunikacyjnych w ramach Global Exchange Network ICT wsppracuje z innymi organizacjami z caego wiata, angaujc si w rozwj idei tworzenia wsplnych baz materiaw dydaktycznych i informacyjnych.
W zaprezentowanym przykadzie rozwj idei RLO moliwy jest dziki polityce wadz Australii, wyraanej przez oglnokrajowy program e-edukacji. W polskich realiach, przy braku spjnej polityki pastwa w tym zakresie, jak rwnie nieodpowiednich przepisach prawnych dotyczcych ochrony praw autorskich, nie naley spodziewa si powszechnego stosowania idei RLO. Moliwe jest jednak wprowadzanie zasad budowy i stosowanie obiektw wielokrotnego wykorzystania przez indywidualnych nauczycieli bd ich grupy. W przypadku prowadzenia przez nauczyciela zaj on-line o pokrewnych programach lub te tych samych przedmiotw przez wsppracujcych ze sob pracownikw dydaktycznych, wielce wygodn i efektywn metod byoby wsplne korzystanie z tworzonych treci dydaktycznych. W ten sposb budowa programw ksztacenia on-line z niewielkich, wczeniej przygotowanych obiektw wiedzy (samodzielnie bd przez wsppracownikw) moe okaza si podstaw do szerszego rozwoju idei RLO w Polsce. Warto podkreli, i podobne praktyki s od dawna stosowane w tradycyjnych formach ksztacenia.