Instytucjonalizacja nauki sprawia, e zatrudnienie uczonych przestao by w XIX wieku kwesti prywatn, majc wycznie osobowy charakter. Uczeni zostali przypisani do instytucji za pomoc etatu. Reskrypt Ministerstwa Wyzna i Owiecenia z 18 sierpnia 1854 roku wprowadza „niedopuszczalno kumulowania profesury z innemi stanowiskami w subie pastwowej”. Kolejny, wydany po miesicu, ogranicza moliwo wykonywania przez profesorw funkcji z wyboru - do cia reprezentacyjnych i rad nadzorczych spek. Udzielenie ministerialnego zezwolenia na rzecz wnioskodawcy wymagao wykazania, e „przez przyjcie odnonych funkcji ich czynno nauczycielska nie dozna adnego uszczerbku”.
Nowy kontekst kwestii dodatkowego zatrudnienia powsta po II wojnie w wyniku zmian ustrojowych oraz pauperyzacji rodowiska akademickiego - wiadomie przez wadze pogbianej, choby poprzez polityk uposae. Pojawiy si te zagroenia egzystencjalne wywoane rugami personalnymi. W takich warunkach dodatkowe zatrudnienie, moliwe zwaszcza w nowo tworzonych instytutach czy uczelniach, byo wrcz koniecznoci. ywioowo formowane realia nie mogy przetrwa w zbiurokratyzowanym systemie - wadze partyjno-pastwowe postanowiy ograniczy rozmiary wieloetatowoci. Zarzdzenie sekretarza naukowego PAN z 12 wrzenia 1958 roku w sprawie dodatkowego zatrudnienia ograniczao prac samodzielnych pracownikw naukowych i zastpcw profesorw do wymiaru jednego dodatkowego etatu, a w przypadku pracownikw pomocniczych - do petatu. Wprowadzono prawn kategori „gwnego miejsca zatrudnienia” (decydowaa kolejno podjcia pracy na etacie penym). Na rwni z zatrudnieniem na dodatkowym etacie potraktowano zatrudnienie w wymiarze godzinowym. Zezwole na dodatkowe zatrudnienie udzielali waciwi resortowo ministrowie (w przypadku pracownikw pomocniczych - rektorzy bd dyrektorzy placwek) albo Prezydium PAN. Wnioskujcy o zgod na dodatkowe zatrudnienie musia zoy owiadczenie, i „nie jest wicej nigdzie zatrudniony”.
Akcja ta miaa nie tylko wymiar biurokratyczny, ale i polityczny - uderzaa w gasnce pokolenie uczonych, nawykych do swobodnego dysponowania czasem i miejscem pracy. Biuro Polityczne KC PZPR nakazao 28 padziernika 1960 roku, by specjalnie powoana Midzyresortowa Komisja zebraa ankiety personalne obrazujce dane o dodatkowych zatrudnieniach. Okazao si, e spord 3103 profesorw i docentw zaledwie 1259 jest zatrudnionych tylko na jednym etacie. Spord za 8862 pracownikw pomocniczych uczelni podlegych ministrowi szkolnictwa wyszego na jednym etacie pracowao 6195 osb - ta kategoria miaa mniejsze moliwoci znajdowania dodatkowego zatrudnienia i uzasadniania, jak mona poprawnie funkcjonowa w dwu i wicej placwkach. Komisja dokonaa kategoryzacji dodatkowych zatrudnie na takie, ktre „uwaa si za konieczno pastwow”, takie, ktre s uzasadnione rnymi przyczynami w perspektywie dwch-trzech lat oraz takie, ktre nie s uzasadnione „ani pastwowymi, ani spoecznymi wzgldami” i maj by „zniesione z chwil wprowadzenia reformy uposae”.
Posiadajc poufne imienne listy, wadze przeprowadziy ow regulacj pac w 1961 roku. W jej nastpstwie udzia samodzielnych pracownikw naukowych z dodatkowym zatrudnieniem obniy si z 60 proc. do 25 proc. (w 1966 - do 19 proc.). Z partyjno-ministerialnych analiz wynikao, e problem wieloetatowoci powsta take w wyniku presji organizacyjnej - nowe struktury tworzono bez „zaplecza kadrowego”. Przystpiono wic w trybie biurokratycznym do przygotowania planu rozwoju kadr naukowych na lata 1961-70, ktry Rada Ministrw aprobowaa dopiero w 1963 roku. Ludzki wymiar problemu dodatkowego zatrudnienia zagin w skali biurokratycznego systemu.