)
Muzeum Architektury powstao w 1965 roku, cho sama idea jego utworzenia narodzia si o wiele wczeniej. W wyniku bombardowania Wrocawia w 1945 koci wraz z zespoem klasztornym bernardynw uleg zniszczeniu. Pomysodawc i realizatorem odbudowy przepiknych gotyckich budynkw by Edmund Maachowicz, ktry za swj projekt zosta wyrniony w 1966 przez ministra budownictwa. Inicjatorem, zaoycielem i pierwszym dyrektorem muzeum by prof. Olgierd Czerner. Przeksztaci on wntrza kocioa, zaprojektowa wszystkie konstrukcje stae oraz scenografie wystawiennicze, tak aby dawny klasztor bernardynw sta si oryginalnym miejscem na mapie polskiego muzealnictwa. Zamiar ten, dziki pracy wielu osb, udao si osign, gdy nie tylko sama idea, lecz i miejsce, poprzez swoj histori, tworz niepowtarzaln atmosfer. A dzieje klasztoru s warte przypomnienia.
w. Jan Kapistran, wspzaoyciel zakonu bernardynw, przyby do Wrocawia w 1453. Z jego inicjatywy rozpoczto budow zespou klasztornego, ktra zostaa ukoczona w 1517. Dziaalno bernardynw we Wrocawiu nie trwaa jednak dugo. Po okoo 60 latach, w wyniku sporw, zakonnicy musieli opuci klasztor przeznaczony potem przez rad miejsk na szpital, koci za oddano ewangelikom. Sytuacja ta utrzymaa si do koca drugiej wojny wiatowej. W latach pidziesitych zaczto realizowa plan utworzenia jedynego w Polsce Muzeum Architektury, ktrego obecnym dyrektorem jest dr Jerzy Ilkosz.
Pocztkowo Muzeum Architektury byo oddziaem Muzeum Miasta Wrocawia i nosio nazw Muzeum Architektury i Odbudowy. Od 1971 stao si jednostk samodzieln.
- W innych krajach s muzea architektoniczne, ktre moglibymy porwna do naszych muzew narodowych - mwi Gabriela Korybska, asystent z Dziau Informacji i Promocji Muzeum. - S one centrami informujcymi o wanych wydarzeniach architektonicznych w kraju i na wiecie. Podobnie jak my, zbieraj dokumentacj zwizan z yciem i twrczoci architektw, modele architektoniczne, dokumentacj fotograficzn, filmy oraz rnego rodzaju publikacje.
Muzeum jest czonkiem zaoycielem wiatowej Konfederacji Muzew Architektury (ICAM), ktra zrzesza ponad 100 podobnych instytucji. W swoich wntrzach prezentowao architektur starego Lwowa, wspczesn - austriack i amerykask, a take twrczo wielkich architektw, m.in.: Alvara Aalto, Kisho Kurosawy, Imre Makovecza, Alvaro Sizy i Joze Plecnika. Obecnie za przyblia np. now architektur w Japonii i Polsce oraz architektur modernistyczn w Polsce lat trzydziestych XX wieku.
Wielkim zainteresowaniem i uznaniem wrd architektw cieszy si cykl prezentacji realizowany na antresoli w nawie bocznej kocioa, opatrzony nazw Galeria Jednego Projektu.
- Dziesi razy do roku, zawsze w pierwszy czwartek miesica, prezentujemy jeden, wybrany z realizowanych obecnie projektw architektonicznych w Polsce - wyjania Gabriela Korybska.
O znaczeniu Galerii dla rodowiska polskich architektw niech wiadcz choby te dwa przykady. W maju 2004 przedstawiono projekt Biblioteki U (D. Hermana i P. mierzewskiego), a w padzierniku 2004 projekt Muzeum Powstania Warszawskiego autorstwa zespou W. Obtuowicza.
Od 2000 roku w skad muzeum weszo Archiwum Budowlane Miasta Wrocawia (mieci si ono w Arsenale przy ulicy Cieszyskiego), ktre posiada najwikszy w Polsce zbir planw budowlanych do 1945 roku. Wrd materiaw ilustrujcych obiekty sakralne i uytecznoci publicznej znajduj si rwnie projekty synnych architektw, np. Maxa Berga, Adolfa Radinga czy Hansa Poelziga. W Archiwum znajduje si czytelnia, a take mona tam wykona kserokopie, fotografie czy diapozytywy potrzebnych materiaw (wedug zasad regulaminu).
Zbiory Muzeum Architektury licz okoo 25 tysicy obiektw, lecz tylko okoo 500 z nich jest stale eksponowanych. Pord nich znajduje si m.in. ikonografia dawnej architektury: grafiki, rysunki, akwarele od XV do XX wieku, przedstawiajce obiekty architektoniczne, plany miast wiata; projekty, szkice i modele ilustrujce poszczeglne etapy powstawania dziea architektonicznego; zbiory fotografii (np. zdjcia archiwalne Wrocawia); zabytki rzemios artystycznych zwizanych z architektur; redniowieczne oraz nowoytne detale architektoniczne z terenu lska; wspczesna plastyka (np. plakat i sztuka uytkowa).
W strukturze muzeum znajduj si dziay dotyczce architektury: redniowiecznej i nowoytnej, XIX i XX wieku, Wrocawia oraz architektury i sztuki wspczesnej, a take dziay: fotografii, wydawnictw, naukowy oraz biblioteka. Na stronach internetowych dostpna jest wystawa powicona architekturze Wrocawia. Bogato ilustrowana, podzielona na kilka czci, prezentuje artykuy powicone np. tysicleciu architektury miasta (autorstwa Janusza L. Dobesza) czy architekturze wielkomiejskiej (Beate Strtkuhl).
Z funkcj wystawiennicz, ktra stanowi podstaw dziaa muzeum, cile czy si funkcja edukacyjna.
- Prowadzimy lekcje muzealne dla wszystkich poziomw szk na podstawie naszych wystaw staych i czasowych. Zwykle zwizane s one z histori architektury, histori Wrocawia oraz rzemiosa artystycznego - wyjania Gabriela Korybska. - Staramy si, aby naszym wystawom towarzyszyy cykle wykadw, filmy, jak np. przy ekspozycji „Cystersi na Dolnym lsku”.
Pracownicy muzeum, wiadomi niezwykego zadania, jakim jest przyswojenie odbiorcom choby podstawowych informacji, staraj si, by lekcje muzealne nie byy nudne. Dlatego prowadzcy czsto wykorzystuj rnorodne modele, plansze, pokazuj, jak technik wykonywane s witrae.
Muzeum wsppracuje rwnie z ASP we Wrocawiu, Instytutem Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocawskiego oraz z Wydziaem Architektury Politechniki Wrocawskiej, by umoliwi studentom aktywne dziaania. Przykadem wsplnych realizacji s: konferencja oraz towarzyszca jej wystawa „Schola Architecturae. Idee - projekty - realizacje”, zorganizowana z Wydziaem Architektury PWr. w 2004, czy wystawa „Dwa wzorcowe osiedla Werkbundu: Baba w Pradze, Wuwa we Wrocawiu”, przygotowana razem z Wydziaem Architektury PWr. i Wydziaem Architektury Politechniki Czeskiej w Pradze.
- Wiele naszych wystaw jest skierowanych do profesjonalistw. Wystawy architektoniczne s trudne do odczytania i zwiedzania - twierdzi Gabriela Korybska. - Bardzo gone nazwiska, np. Alvara Aalto czy Alvaro Sizy (laureata Nagrody Pritzkera), nic nie mwi zwiedzajcym. Dlatego muzeum peni czasem rol popularyzatorsk.
Moimi przewodniczkami po salach muzeum byy panie kustosz: dr Magda awicka, mgr Beata Fekecz-Tomaszewska i mgr Agnieszka Gola. Wdrwk przez architektur rozpoczynamy od Sali Romaskiej, w ktrej przedstawiono lskie zabytki sztuki romaskiej.
- Eksponatw prezentujcych sztuk redniowieczn mamy niewiele, lecz s one bardzo znaczce - zapewnia Agnieszka Gola. - Najpikniejszym i najsynniejszym jest tympanon fundacyjny Jaksy, kapitele i archiwolta z nieistniejcego ju XII-wiecznego kocioa w. Wincentego na Obinie. Tympanon Jaksy jest jednym z czterech romaskich tympanonw fundacyjnych zachowanych w Polsce.
Wzrok przyciga te trzynastowieczny zwornik w ksztacie smokw z kaplicy zamkowej w Legnicy. Podajc korytarzami muzeum nie sposb nie ulec urokowi tego miejsca. Jego szczeglnym, budzcym dum elementem jest wirydarz, odtworzony ogrd klasztorny, ktry zachowa swj dawny ukad i pikno.
W zachodnim kruganku na wystawie staej prezentowane s gotyckie detale architektoniczne z Wrocawia, m.in. maswerk z kocioa NMP na Piasku oraz fragmenty portali z kamienic mieszczaskich.
Najbardziej reprezentatywna z wystaw staych mieci si w poudniowej nawie dawnego kocioa. Ekspozycja ta nosi nazw „Architektoniczne rzemioso artystyczne od XII do XX wieku”, a umieszczono na niej przedmioty zwizane z architektur i wystrojem wntrz (witraownictwo, ceramik budowlan, kaflarstwo, malarstwo plafonowe, kowalstwo).
- Kada z tych dziedzin ukazana jest w ukadzie chronologicznym, tak by mona byo skonfrontowa j z pozostaymi - wyjania Beata Fekecz-Tomaszewska.
Wrd eksponatw mona podziwia redniowieczne, nowoytne i dziewitnastowieczne kafle, piece od XVIII do pocztku XX wieku (np. klasycystyczny piec cylindryczny z paacu w Maczycach na lsku), holenderskie pytki cienne z XVI-XVIII wieku, detale lusarsko-kowalskie (zamki, okucia drzwiowe i okienne, gaki drzwiowe).
Jednak per kolekcji jest dzia prezentujcy witrae. W swoich zbiorach muzeum posiada najstarszy z zachowanych w Polsce witray, datowany na przeom XII i XIII wieku, przedstawiajcy proroka Ezechiela. S take witrae gotyckie z zachowanymi oryginalnymi, redniowiecznych listwami oowianymi oraz pniejsze mieszczaskie, tzw. gabinetowe z XVI i XVII wieku, historyzujce z XIX stulecia i secesyjne, zdobione motywami rolinnymi lub figuralnymi. Witrae wykonywane byy rnymi technikami, a precyzja wykonania, finezja w sposobie prezentacji danego tematu budz zachwyt.
W nawie gwnej kocioa organizowane s wystawy czasowe, a z racji wyjtkowo duej przestrzeni tego wntrza moliwe s tu niebanalne pokazy i aranacje, jak choby prezentacja gigantycznego kartonu do witraa „Bg Ojciec” autorstwa Stanisawa Wyspiaskiego (1998), czy wystawa powicona wrocawskim parkom i zielecom ('Ziele w pejzau miasta', 2000), ktrej gwn atrakcj bya zaaranowana alejka parkowa z latarniami, awkami i yw zieleni.
Tutaj te w 2002 roku zaprezentowano kolejn niezwyk wystaw. - Otrzymaa ona Sybill, wyrnienie ministra kultury - opowiada dr Magda awicka, kurator ekspozycji. - Powicona bya wrocawskiemu Instytutowi Witraowemu Adolpha Seilera, a zatytuowana 'Zapomniana pracownia'. W muzeum mamy tylko jeden wasny witra z pracowni Seilera, pozostae zostay wypoyczone z rnych miejsc w Polsce, poza tym przedstawilimy zdjcia i dokumentacj dotyczc dziaalnoci Instytutu. Bya to najstarsza pracownia witraowa na lsku, powstaa w poowie XIX w., odrodzia witraownictwo w tym regionie Niemiec i bardzo je popularyzowaa. Wikszo kociow lskich, obiektw uytecznoci publicznej, prywatne wille i kamienice posiaday witrae z pracowni Seilera. Instytut istnia praktycznie do ostatnich dni drugiej wojny wiatowej.
Wystawa cieszya si duym powodzeniem, w duej mierze dziki aranacji plastycznej Konstantego Sakala. Na zakoczenie warto przywoa jeszcze jedn ekspozycj, ktra reprezentowaa architektur polsk w czasie Roku Polskiego w Austrii, a ktrej opraw plastyczn take da pan Konstanty. Wystawa 'Cystersi na Dolnym lsku' prezentowana bya w opactwie Heiligenkreuz k/Wiednia w 2003. Specjalnie dla niej po raz pierwszy udostpniono Sal Cesarsk, by godnie zaprezentowa eksponaty przywiezione ze lska, udostpnione przez pi opactw cysterskich oraz Muzeum Narodowe we Wrocawiu. Ekspozycja cieszya si rwnie bardzo du popularnoci w czasie prezentacji w Muzeum Architektury, a kuratorami jej byli Jerzy Ilkosz i Beata Fekecz-Tomaszewska, w Austrii za take jej pomysodawczyni - Anna Maria Bauer.
Muzeum pokazywao wystawy architektury polskiej m.in. w Niemczech, Czechach, Anglii, USA i Rosji. Udostpnia take swoje wntrza na rnorodne, znaczce inicjatywy, takie jak: koncerty festiwalu Wratislavia Cantans, konferencje i sesje naukowe, a nawet spektakle teatralne (tu wystpoway m.in. Cricot 2 oraz Scena Plastyczna KUL).
Muzeum Architektury mieci si przy ulicy Bernardyskiej 5, czynne jest codziennie, oprcz poniedziakw, w rody wstp wolny. Posiada swoj stron internetow, na ktrej podane s szczegowe informacje: www.ma.wroc.pl