Wybr kierunku studiw i uczelni jest dla wielu maturzystw bardzo trudn decyzj. Obok zainteresowa czy nadziei na intratn karier zawodow, musz bra pod uwag szanse na przejcie przez bariery rekrutacyjne. W ostatnich latach kandydaci czsto zgaszali si jednoczenie na kilka kierunkw studiw w rnych uczelniach. Od najbliszej rekrutacji, na rok akademicki 2005/06, w coraz wikszym stopniu o przyjciu na studia bd decydowa oceny na maturze, stopniowo wypierajc egzaminy wstpne, zatem aplikowanie w rne miejsca stanie si jeszcze atwiejsze.
Jeli do wsparcia procedur rekrutacyjnych wykorzysta si Internet, to nowy sposb klasyfikacji na studia - na podstawie wynikw matur - moe te docelowo znacznie zmniejszy obcienie uczelni. Kandydat moe wprowadza swoje dane osobowe oraz preferencje studiw do formularza internetowego bez potrzeby przyjedania na uczelni. Jeli byoby moliwe otrzymanie ocen maturalnych z komisji egzaminacyjnych w formie elektronicznej, to program komputerowy mgby atwo sporzdzi listy rankingowe na poszczeglne kierunki, a kandydat otrzyma elektronicznie wynik klasyfikacji. Osobicie bdzie musia jedynie zoy dokumenty w celu potwierdzenia tosamoci. Tak wic beneficjantami zmian bd zarwno uczelnie, jak i kandydaci.
Takie uatwienia w rekrutacji stan si moliwe dziki nowej aplikacji o nazwie „Internetowa Rejestracja Kandydatw 2005”, powstajcej na Wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego.
| Tabela 1. Liczba zgosze do CRK i IRK na UW | |||||
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | tryb rekrutacji |
| 11 312 | 23 565 | 22 684 | 16 577 | 11 746 | CRK |
| nbsp; | nbsp; | 6715 | 11 800 | 21 624 | IRK |
| 11 312 | 23 565 | 29 399 | 28 377 | 33 370 | CRK+IRK |
| nbsp; | nbsp; | 22,84 % | 41,58 % | 64,80 % | udzia IRK |
Od poowy lat 90. Uniwersytet Warszawski stopniowo wprowadza coraz wicej wsplnych dla wielu wydziaw elementw rekrutacji. Przeprowadzanie centralnych egzaminw z matematyki, polskiego oraz jzykw obcych stwarzao potrzeb wsplnej rejestracji kandydatw, tak aby osoby zgaszajce si na rne wydziay nie musiay wielokrotnie zdawa egzaminw z tych samych przedmiotw ani rnych egzaminw w tym samym czasie. Wsplna rejestracja uatwiaa kandydatom jednoczesne ubieganie si o przyjcie na kilka kierunkw, co byo korzystne zarwno dla nich, jak i dla uczelni.
Uczestnictwo jednostek UW w Centralnej Rejestracji Kandydatw (CRK) byo dobrowolne, ale wydziay majce bardzo du liczb kandydatw szybko zorientoway si w korzyciach z niej pyncych. CRK przebiegaa nastpujco. Kandydat wnosi opat administracyjn w wysokoci odpowiadajcej liczbie kierunkw, o przyjcie na ktre zamierza si ubiega. Stawia si osobicie w UW, gdzie pod kierunkiem lektora wypenia skanerowy formularz, podajc dane osobowe i kierunki studiw. Gdy kandydaci czekali na sali (co zajmowao okoo p godziny), arkusze byy wczytywane przez skaner do komputera, a odpowiedni program komputerowy dokonywa przydziau miejsc na egzaminach wymaganych na wybranych kierunkach oraz drukowa zawiadomienia z indywidualn informacj o czasie i miejscu egzaminw wstpnych dla kadego kandydata. Zawiadomienia rozdawano kandydatom, a ich dane przesyano w postaci plikw lub wydrukw do jednostek uczestniczcych w CRK.
Rozpowszechnianie si Internetu podsuno myl o stopniowym porzuceniu formularzy papierowych i zastpieniu ich elektronicznymi, wypenianymi przez kandydata na dowolnym komputerze podczonym do Internetu oraz o przekazywaniu mu t sam drog niezbdnych informacji. Pierwsza wersja systemu Internetowej Rejestracji Kandydatw (IRK) w UW zostaa uruchomiona w 2002 roku i do ubiegego roku stanowia uzupenienie opisanej rejestracji stacjonarnej. Warto podkreli, e od samego pocztku IRK umoliwiaa cakowicie zdaln obsug kandydata - wszystkie czynnoci administracyjne wymagane przed egzaminem mg on wykona bez koniecznoci przyjedania do Warszawy. A jeli dysponowa kontem internetowym, to nawet bez ruszania si z domu, gdy wystarczyo zleci elektronicznie przelew opaty. Dostarczenia dokumentu uprawniajcego do podjcia studiw wymagano jedynie od osb, ktre pomylnie przeszy proces rekrutacji. Liczb zgosze, czyli czn liczb kierunkw wskazanych przez wszystkich kandydatw korzystajcych w latach 2002-04 z obu form rejestracji, przedstawiamy w tabeli 1.
Zwraca uwag coraz znaczniejszy udzia rejestracji internetowej w stosunku do stacjonarnej. Naley wspomnie, e dane wprowadzane za porednictwem Internetu i ze skanera byy gromadzone we wsplnej bazie danych.
Dla prostoty opiszemy najpierw dziaanie systemu IRK 2002 (i pewne funkcje dwch nastpnych) z punktu widzenia kandydata i uczelni. Wersja 2005 stanowi jej rozszerzenie o wiele nowych funkcji, o ktrych bdzie mowa dalej.
Kandydat korzysta z IRK 2002 jako z: informatora o studiach oferowanych przez UW oraz warunkach rekrutacji, formularza zgoszeniowego na studia i rda informacji o numerze konta i wysokoci opaty, rda informacji o czasie i miejscu kolejnych elementw postpowania rekrutacyjnego. Wszystkie dalsze elementy postpowania odbyway si w jednostkach prowadzcych rekrutacj.
Krytycznym elementem opisanej procedury bya weryfikacja, czy kandydat wnis opat rekrutacyjn. W tym celu UW otworzy konto do wpat rekrutacyjnych w banku, ktry zaoferowa elektroniczne przesyanie informacji o wpatach w uzgodnionej formie elektronicznej. Dane kandydata byy zakodowane w indywidualnym numerze konta (generowanym na podstawie numeru PESEL), co pozwalao na jednoznaczne przypisanie wpaty do kandydata. Dopiero po potwierdzeniu wpaty kandydat otrzymywa na swoim indywidualnym koncie informacje o czasie i miejscu kolejnych czynnoci postpowania rekrutacyjnego i trafia na odpowiednie listy egzaminacyjne. Obieg informacji w systemie zilustrowano na rysunku 1.
) |
| Rysunek 1: Obieg informacji w systemie IRK 2002 |
Uprawnione osoby korzystay z tak zwanego interfejsu czonka komisji rekrutacyjnej, dziki ktremu mona byo obserwowa na bieco przebieg rejestracji oraz aktualizowa dane (na przykad rozszerzajc pul dostpnych miejsc w salach egzaminacyjnych). Powsta osobny program, ktry pozwala integrowa we wsplnej bazie informacje wprowadzane w sposb rozproszony w poszczeglnych jednostkach.
Wdroenie IRK w 2002 roku nie obyo si bez kopotu. Aplikacja wykonana na darmowej wersji oprogramowania bazodanowego nie dawaa sobie rady z jednoczesn obsug zgosze internetowych oraz danych wczytywanych przez skaner, co powodowao zatory w rejestracji stacjonarnej i wolne dziaanie moduu internetowego. W nastpnym roku wersj darmow bazy danych wymieniono na komercyjn i system dziaa bez zarzutu, ogromnie uatwiajc rekrutacj. Kandydaci na kierunki, ktre nie wczyy si do internetowej rejestracji, alili si w listach przysyanych poczt elektroniczn, e nie mog skorzysta z tej formy zgoszenia do UW i musz osobicie przyjecha do Warszawy przed egzaminami. Warte podkrelenia jest rwnie to, e w odrnieniu od formularza skanerowego, formularz internetowy nie ma ogranicze przestrzennych, a zatem umoliwia pobranie wikszej iloci danych, a w konsekwencji - zgromadzenie peniejszej informacji o przyszych studentach oraz uzyskanie wielu wartociowych statystyk. Co wicej, aplikacja internetowa prawie nie wymaga obsugi, podczas gdy w nadzorowanie rejestracji stacjonarnej co roku by zaangaowany sztab pracownikw. Najbardziej obcion osob z zespou przeprowadzajcego rekrutacj kandydatw by pracownik, ktry odpowiada na listy z pytaniami przesyane przez kandydatw poczt elektroniczn. Ten tak zwany helpdesk cieszy si du popularnoci i na pewno dawa kandydatom poczucie bezpieczestwa, e ich sprawy nie s jedynie w gestii bezosobowej maszyny.
Naley na zakoczenie wspomnie o wsppracy IRK z Uniwersyteckim Systemem Obsugi Studiw (USOS), ktry przedstawilimy w numerze 4/2004 „Forum Akademickiego”. Jeli po przeprowadzeniu kwalifikacji jednostka dydaktyczna zaznaczya, ktrzy kandydaci zostali przyjci na studia, to ich dane zebrane przy rejestracji mogy by przeniesione do USOS drog elektroniczn. Najnowsza, ubiegoroczna wersja IRK, zostaa bezporednio sprzona z USOS, a ten wyposaono w modu elektronicznej immatrykulacji. Wszyscy kandydaci przyjci na studia najpierw trafiali do IRK - bd gdy w procesie rekrutacji sami zaoyli sobie konta, bd w wyniku wczytania ich danych uzyskanych ze skanera. Tym ostatnim, a take kandydatom rejestrowanym bezporednio w jednostkach, automatycznie zaoono konta, by mogli uzupeni w Internecie wszystkie informacje niezbdne do immatrykulacji. Nastpnie, w chwili zoenia teczki z dokumentami, dane kadego przyjmowanego na studia kandydata automatycznie wcigano z IRK bezporednio do USOS. Dziki temu dane wszystkich nowo przyjtych studentw znalazy si w bazie zaraz na pocztku roku akademickiego (a nie w maju nastpnego), umoliwiajc wydruk wymaganego przez MENiS jednego albumu studentw wszystkich typw studiw, a take dalsze przetwarzanie danych w aplikacji do obsugi spraw studiw (w tym rejestracj na zajcia i wydruk wszystkich zawiadomie, gorco podanych przez studentw na pocztku roku akademickiego).
Wprowadzenie na szerok skal rekrutacji na podstawie wynikw egzaminu maturalnego postawio przed komputerowym systemem rejestracji na studia nowe wyzwanie. Obok danych osobowych kandydata oraz wybranych przeze kierunkw studiw, uczelnia powinna posiada informacj o wynikach egzaminw maturalnych, z ktrych oceny s uwzgldniane w procesie kwalifikacji.
W UW, podobnie jak w innych uczelniach, poszczeglne rady wydziaw okreliy w tak zwanych uchwaach rekrutacyjnych pewne zasady przeliczania wynikw egzaminw (na poziomie podstawowym lub rozszerzonym) na punkty rankingowe, bdce podstaw kwalifikacji na studia. Zapisanie tych zasad w postaci algorytmw i zaimplementowanie w systemie rejestracji stwarza moliwo automatycznego dokonania kwalifikacji i poinformowania kandydata o jej wynikach. Pewne utrudnienia w tym prostym modelu stwarzaj trzy okolicznoci: niektre jednostki organizuj testy z umiejtnoci nie sprawdzanych na egzaminie maturalnym; o przyjcie na studia ubiegaj si te kandydaci ze „star matur”, ktrzy przystpuj do egzaminw wstpnych; kandydatw z „now” i „star” matur trzeba umieci na wsplnej licie rankingowej. Im bardziej zoone s te zasady (niektrzy pomysodawcy nawet nie zdawali sobie sprawy jak uwikane reguy zafundowali kandydatom i samym sobie), tym bardziej niezbdne staje si wsparcie komputerowe, zwaszcza jeli proces kwalifikacji kandydatw ma si zakoczy w krtkim czasie, a kandydaci maj mie moliwo wyboru pomidzy rnymi uczelniami i kierunkami.
) |
| Rysunek 2: Obieg informacji w systemie IRK 2005 |
Zasadniczym problemem jest wprowadzenie do IRK wynikw egzaminu maturalnego kandydatw rejestrujcych si na studia. Twrcy IRK 2005 chcieliby mc pobra oceny bezporednio z bazy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, o ile bd one tam dostpne. Niestety, oprogramowanie do obsugi egzaminu maturalnego nie jest jeszcze w peni gotowe, a pocztkowe zaoenia przewidyway przechowywanie indywidualnych danych jedynie w komisjach okrgowych. Pozostaje wic nadzieja, e w wyniku zapotrzebowania uczelni pene dane znajd si w bazie centralnej lub naley skonstruowa mechanizmy pobierania ich z poszczeglnych komisji okrgowych. Jeli otrzymanie danych bezporednio z komisji okazaoby si niemoliwe, to pozostaje rczne wprowadzanie ich przez kandydatw, a sprawdzanie poprawnoci tylko w stosunku do kandydatw przyjtych na studia, pod rygorem nieprzyjcia w razie stwierdzenia bdu. Przewidywany obieg informacji w systemie zilustrowano na rysunku 2.
Implementacja zasad obliczania punktw ustalonych przez rady wydziaw napotyka na due trudnoci, czsto bowiem stopie precyzji tych zasad nie wystarczy, aby mona je byo zautomatyzowa. Ten problem wymaga rozwizania w pierwszej kolejnoci i to bardziej przez rady wydziaw ni przez informatykw.
Dane z testw i egzaminw przeprowadzanych w uniwersytecie musz by wprowadzane do systemu odrbnymi metodami, podobnymi do tych, jakie stosowalimy dotd przy sprawdzaniu egzaminw centralnych w UW.
Na zakoczenie warto doda, e najnowsza wersja systemu - IRK 2005 - powstaje cakowicie w darmowej technologii, to znaczy jej uytkowanie nie wie si z ponoszeniem kosztw licencyjnych.
Pumy wodze fantazji. Dlaczego w Polsce nie miaoby by tak, jak w Szwecji czy choby ssiedniej Litwie. Kandydat rejestruje si na wszystkie interesujce go kierunki studiw we wszystkich interesujcych go uczelniach w jednym serwisie internetowym i podaje swoje preferencje. System wylicza ranking kandydata dla kadej uczelni i kierunku. Po zakoczeniu dziaania automatu wszystko wiadomo: mona drukowa listy przyjtych studentw. Czy bardzo wiele nam brakuje do realizacji tej wizji? Z informatycznego punktu widzenia - nie tak wiele. Tworzone na Wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW oprogramowanie rwnie dobrze radzi sobie z jedn uczelni, jak i z wieloma. Z organizacyjnego punktu widzenia - bardzo duo. Udao si nam w tym roku akademickiego przekona do wsplnej rekrutacji wszystkie jednostki UW. Ale proces rozpocz si kilka dobrych lat temu. Czy jest moliwe przekonanie do wspdziaania wszystkich uczelni wyszych w Polsce? No c, trzeba zacz, choby maymi kroczkami. Warszawskim szkoom ponadpodstawowym to si udao, wic optymizm nie jest cakowicie nieuzasadniony.
Prof. dr hab. Stefan Jackowski, matematyk, peni funkcj dziekana Wydziau Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego.
Dr Janina Mincer-Daszkiewicz jest prodziekanem WMIiM ds. informatyzacji i organizacji UW.