)
Od 1 padziernika 2004 roku obowizuje nowy system pomocy materialnej dla studentw, ktrego znowelizowane przepisy zostay uznane przez ustawodawc za w peni „konstytucyjne”, w przeciwiestwie do przepisw poprzednich, obowizujcych jeszcze w roku akademickim 2003/04, ktre okrelono mianem „niekonstytucyjnych”. To tytuem wstpu, eby mie pen jasno co do sensownoci caego przedsiwzicia.
Obiecywano, e stypendia socjalne ulegn zwikszeniu, bo pienidze, ktre do zeszego roku akademickiego trafiay jako dopaty do akademikw i stowek, teraz bd trafiay bezporednio do kieszeni studenta. Wszystko po to, by nie „skazywa” modziey wycznie na akademik i uczelnian stowk, tylko da moliwo samodzielnego decydowania, gdzie mieszka i gdzie jada. Tak si nie stao.
Wydawa by si mogo, e troska o los modego, ksztaccego si pokolenia jest godna najwyszego podziwu i pochway. Ale (bo zawsze jakie „ale” musi si zakra do „jak najlepszych intencji”), warunkiem przyznania zwikszonego stypendium socjalnego z tytuu zakwaterowania w innym miejscu ni dom studencki jest zoenie stosownych dokumentw, to jest umowy najmu i dokumentu stwierdzajcego tymczasowe zameldowanie w miejscu wybranym przez studenta. A chyba nie trzeba nikogo specjalnie przekonywa, e waciciele mieszka czy stancji niezwykle rzadko godz si na zameldowanie studentw i oficjalne podpisanie umowy. Nikt nie chce robi sobie dodatkowych kopotw z odprowadzaniem podatkw, nie mwic ju o ewentualnych nieprzyjemnociach, jakie mog zgotowa zabawowi studenci, wyrwani spod opieki rodzicw. Takich uciliwych lokatorw, mimo wszystko, duo trudniej si pozby z legalnie zajmowanego przez nich mieszkania.
Inaczej sprawa wyglda u studentw zakwaterowanych w akademiku, ktrzy od razu na starcie do pienidzy maj uatwione zadanie, bo jedynym wymogiem jest tu zoenie podania o tak pomoc lub zaznaczenie na wniosku o stypendium socjalne odpowiedniej rubryki. Warto podkreli, e ten rodzaj pomocy jest zaleny od stypendium socjalnego i nie moe stanowi samodzielnego wiadczenia, jak to byo do tej pory. Innymi sowy, studentowi, ktry nie naby prawa do stypendium socjalnego, pomoc z tytuu zakwaterowania w domu studenckim lub innym obiekcie po prostu nie przysuguje. Jeden dostaje wszystko, drugi nie dostaje nic, formua niby przebrzmiaa, a jednak nadal funkcjonuje. A stypendium socjalne przysuguje tylko studentowi, w rodzinie ktrego dochd netto za poprzedni rok kalendarzowy na jednego czonka rodziny nie przekracza progu 569 zotych.
Osoby, ktre uwzgldnia si przy obliczaniu dochodu na osob w rodzinie studenta to: rodzice studenta, dzieci studenta i jego wspmaonek oraz uczce si rodzestwo studenta i pozostajce na utrzymaniu rodzicw do 25 roku ycia. Ale w przypadku, gdy mona uzna studenta za samodzielnego finansowo, nie uwzgldnia si dochodw rodzicw. Wprowadzona w ycie nowelizacja z 7 stycznia 2005 roku ustawy o szkolnictwie wyszym, ustawy o wyszych szkoach zawodowych oraz ustawy o poyczkach i kredytach studenckich, stwierdza, e student jest samodzielny finansowo, jeeli on lub jego wspmaonek mieli stae rdo dochodw w ostatnim roku podatkowym lub obecnym, a ich miesiczny dochd nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za prac pracownikw. Warunkiem jest te niezoenie owiadczenia o prowadzeniu wsplnego gospodarstwa domowego z rodzicami. W marcu 2005 roku prg zosta podwyszony do 569 zotych na osob (wczeniej wynosi 450 zotych), co dodatkowo spowodowao zwikszenie liczby osb ubiegajcych si o pomoc.
To jednak nie koniec niespodzianek, jakie kryje w sobie znowelizowana ustawa o szkolnictwie wyszym. Wraz z pocztkiem roku akademickiego uczelnie otrzymay dodatkowo 700 mln z, co oczywicie nie powinno martwi, bo niby od przybytku gowa nie boli, ale pod warunkiem, e „przybytek” jest proporcjonalny do liczby uprawnionych do niego osb. W tym przypadku niestety tak nie jest, gdy w myl nowych przepisw stypendia socjalne nale si nie tylko studentom trybu dziennego, ale take trybu wieczorowego, zaocznego, eksternistycznego oraz uczelni prywatnych. T zwikszon pul pienidzy uczelnie musiay podzieli pomidzy duo liczniejsze grupy studentw. W rezultacie „modzi” dostaj przewanie jeszcze mniej pienidzy ni poprzednio.
Wystarczy poda przykad studentw, ktrzy s dziemi rolnikw. Chodzi o hektar przeliczeniowy. Ustawodawca ustali, e miesiczny dochd z kadego hektara wynosi 252 zote. Ta wysoko dochodu pozbawia wielu studentw szans na pomoc socjaln, choby najmniejsz, a przecie warto byo wysucha opinii zrozpaczonych dzieci rolnikw, ktrzy nie s w stanie uprawia ziemi i dzierawi j za jedn ton yta rocznie. Dla znacznej czci osb stypendia socjalne bd naukowe stanowiy znaczn cz rde utrzymania. Po 1 padziernika 2004 roku wielu z nich stracio uprawnienia do ich pobierania. Dlaczego? 1. Bo zwikszyy si progi dochodu w stypendiach socjalnych. 2. Bo zmieni si niekorzystnie sposb obliczania dochodu dla studentw z rodzin rolniczych. 3. Bo nastpiy znaczne cicia w stypendiach naukowych. 4. Bo zlikwidowano dopaty do obiadw. 5. Bo zniky dopaty do akademikw.
Wysoko stypendiw jest kwesti indywidualnych posuni wadz uczelnianych i praktycznie w kadej uczelni wyglda to inaczej. Ustawa o wiadczeniach rodzinnych okrela tylko najwyszy prg, 569 zotych, ktry pozwala dosta minimalne stypendium socjalne. Kolejne, nisze progi dochodw i odpowiadajce im stawki stypendiw ustalane s wsplnie przez wadze uczelni i samorzd studentw z puli pienidzy przeznaczonych na pomoc materialn. Wystarczy przyjrze si bliej rozstrzygniciom w jakiej uczelni, aby mie wyobraenie, na jakiej zasadzie to dziaa i czy jest sensowne.
Wemy przykad Uniwersytetu dzkiego, w ktrym ustalono cztery progi. Pierwszy z nich - najwyszy, mieszczcy si w granicach 569 - 351 zotych, z ktrego korzysta najwicej studentw, uprawnia do otrzymania... 20 zotych. Ciekawe, e kolejny prg, od 251 do 350 zotych, daje moliwo pobierania ju 250 zotych. Zatem, jeli dochd w rodzinie studenta wyniesie nie 340, tylko 360 zotych na osob, bdzie on w zdecydowanie gorszej sytuacji ni jego kolega, ktry „zaapa si” na kolejny prg. Przedstawiciele samorzdu tumacz wprowadzenie tak miesznych (cho chce si powiedzie enujcych) stawek stypendium chci pomocy jak najwikszej grupie potrzebujcych studentw. To niewtpliwie szczytna koncepcja, ale trudno uwierzy, by ktokolwiek mg sdzi, e jeli student w trudnej sytuacji materialnej bdzie mia w kieszeni 20 zotych wicej (a waciwie po przelaniu na konto i prowizji bankowej jakie 15 zotych, czyli zasadniczo 10, bo pitki nijak z bankomatu nie mona pobra), to da sobie rad i jeszcze - ho, ho! - z powodzeniem odoy na kino albo, eby ju nie przesadza, chocia na wasny podrcznik niezbdny do egzaminu.
Mona zastanawia si, dlaczego nie zmniejszono rnicy pomidzy najnisz i nastpn stawk stypendium, nawet kosztem lekkiego obnienia tej drugiej, ale z duym prawdopodobiestwem niczego to nie zmieni. Zreszt odpowied na takie pytanie jest atwa do przewidzenia i z gry zamyka nam usta: „Bo gdzie trzeba byo postawi granic!” Co prawda, to prawda. Gwoli sprawiedliwoci trzeba jednak doda, e zapis w znowelizowanej ustawie o szkolnictwie wyszym stwierdza, e tylko osoby, ktre pobieraj stypendium socjalne, mog stara si o „dodatek” do zakwaterowania. Zatem w myl prawa, dopata naley si nawet temu, kto otrzymaby najbardziej symboliczne stypendium, w wysokoci chociaby 50 groszy.
Silc si wic na pozytywne mylenie, musimy dostrzec, e kady student w U i w jakiejkolwiek innej uczelni, ktry otrzymuje swoje marne 20 zotych stypendium socjalnego, ma prawo do zniki za akademik. W U jest to kwota w wysokoci 60 zotych, w innych uczelniach okoo 80-100 zotych. Biorc wic pod uwag owe 20 zotych otrzymane wczeniej, student U paci za pokj 80 zotych mniej. Potrzebny jest jednak spory wysiek i duy zapas dobrej woli, eby zachowa si jak przystao na rasowego optymist, widzcego szklank do poowy pen, a nie do poowy pust.
Jednak studenci potrafi walczy o swoje i czsto robi to z prawdziw i niewyczerpan pasj. Ju w padzierniku rozpoczto oglnopolsk akcj protestacyjn przeciw nowym zasadom przyznawania pomocy socjalnej. Czonkowie Parlamentu Studentw RP pocztkowo rozmawiali z posami i przedstawicielami Ministerstwa Edukacji, ale - jak mona byo przewidzie - dyskusje te niczego nie zmieniy. Przystpiono wic do planu B i zaczto wysya e-maile do posw, senatorw i przedstawicieli rzdu. W uczelniach caego kraju studenci zbierali podpisy pod protestem, a w kocu wyszli demonstrowa na ulic. Domagali si podwyszenia progu dochodu uprawniajcego do stypendiw socjalnych oraz przywrcenia dopat do akademikw i tanich obiadw w stowkach studenckich.
Posiki w uczelnianych jadodajniach podroay dwukrotnie, jeszcze w zeszym roku dwudaniowy obiad dla studenta kosztowa okoo 4 zotych. Nowe zasady nie tylko spustoszyy kiesze studenta, ale wkrtce spowoduj upadek przynajmniej czci stowek. A to rwnie warto wzi pod uwag, bo wiele osb zupenie niepotrzebnie straci prac. W porze obiadowej nie widzi si ju „kilometrowych” kolejek po parujce „drugie”, ktre, mimo upadku komuny, nikogo w tych miejscach nie dziwiy. Panie kucharki z UMCS-owskiej stowki w Lublinie z alem mwi, e cho praca bya cisza i popiech trudny do wytrzymania (- Czasami nie wyrabiaymy na zakrtach - miej si), to szkoda, e ju nie ma takiego „ruchu w interesie”, jak kiedy. Stowki studenckie czy bary mleczne maj w sobie duo uroku, ale tylko pod warunkiem, e ttni w nich ycie. Od zawsze byy w stanie penej entropii, zupenie nie do opanowania, ale chyba to wanie wszystkim najbardziej si podobao. No i oczywicie ceny. Teraz obiad kosztuje okoo 8-10 zotych, nietrudno zatem zrozumie, e magia tych lokali z dnia na dzie prysa. Jeeli nowe przepisy miay doprowadzi do tego, by najbardziej uczszczane przez studentw miejsca zaczy wieci pustkami, to cel zosta osignity nad wyraz skutecznie.
Zmiany w systemie stypendialnym zostay wprowadzone bez podjcia dialogu ze stron zainteresowan, czyli studentami. I dlatego ju nawet nie chodzi o to, czy zmiana przyniosa wicej zego czy dobrego, bo to oczywiste, ale o to, e w tego typu sytuacjach duo lepiej rozmawia przed podjciem decyzji ni po.