Życie akademickie

Najczęściej cytowane

Dziesięciolecie dostępu do bazy „Science Citation Report” jest okazją do przeprowadzenia próby wyszukania najczęściej cytowanych polskich publikacji za lata 1996-2005 w dziedzinie nauk biologiczno-medycznych.
Andrzej Pilc

 Fot. Stefan Ciechan Cytowalność publikacji naukowej jest jednym z najważniejszych kryteriów jej jakości. Dobra, nowatorska praca ma szansę na wiele cytowań. Ich liczba jest podstawowym wskaźnikiem jakości publikacji naukowej w wielu dziedzinach nauki, takich jak: biologia, medycyna, matematyka, fizyka, chemia i inne. Trzeba podkreślić, że liczba cytowań jest lepszym miernikiem jakości publikacji niż tak zwany impact factor, którego kult szerzy się ostatnio w naszym kraju. Prof. Andrzej Kajetan Wróblewski udowodnił, że nie ma korelacji między liczbą cytowań publikacji a impact factor czasopisma. Należy pamiętać, że w wielu dziedzinach, takich jak: nauki humanistyczne, prawne, społeczne, o sztuce, liczba cytowań nie jest dobrym wskaźnikiem jakości publikacji. Przedstawiona tutaj analiza dotyczy jedynie nauk biologiczno-medycznych.

Dziesięciolecie dostępu do bazy „Science Citation Report” (za lata 1996-2005), umieszczonej na serwerze „Zatoka” w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UW, jest okazją do przeprowadzenia próby wyszukania najczęściej cytowanych polskich publikacji tego okresu w dziedzinie nauk biologiczno-medycznych. Baza jest powszechnie znana, popularna i łatwo dostępna. Poszukiwania przeprowadzono na podstawie analizy kodu pocztowego poszczególnych instytucji naukowych. Na świecie więcej niż 50 cytowań uzyskuje jedynie około 1 proc. prac naukowych, w tej analizie za wartość graniczną przyjęto 40 cytatów. Warunkiem niezbędnym do umieszczenia pracy w spisie było podanie afiliacji autora z krajową instytucją naukową. Prac przeglądowych i popularyzatorskich nie analizowano.

Obraz nie tak różowy

Pełna lista 230 publikacji załączona jest do internetowej wersji tego artykułu na stronie www.forumakad.pl. Jak wynika z tej listy, w latach 1996-2005 w dziedzinie nauk biologicznych i medycznych powstało 230 publikacji oryginalnych, cytowanych ponad 40 razy, posiadających krajową afiliację.

Na liście najczęściej cytowanych prac 72 publikacje dotyczyły biologii molekularnej i/lub genetyki, 44 publikacje - medycyny, 38 - biologii i biochemii, 35 - farmakologii, 32 - neurobiologii, 16 - ekologii/nauk o środowisku, 15 - nauk o roślinach i zwierzętach, 13 - immunologii, 7 - mikrobiologii, 3 - psychiatrii.

Przy opublikowanych 1126 pracach z dziedziny biologii molekularnej/genetyki, 72 publikacje w tej dziedzinie (http://in-cites.com/countries/poland.html) oznaczają, że 6,4 proc. tych publikacji cytowanych było ponad 40 razy. W dziedzinie nauk o roślinach i zwierzętach opublikowano w tym czasie około 4893 prac, z których 15 znalazło się na liście, zatem 0,3 proc. tych publikacji cytowane było ponad 40 razy. Trzeba pamiętać, że średnia cytowań w rozmaitych dyscyplinach naukowych nie jest taka sama. W Polsce najczęściej cytowane są prace z biologii molekularnej/genetyki właśnie, (8,35 cytowań na jedną publikację). Pracując w tej dziedzinie nauki znacznie łatwiej uzyskać wysoką liczbę cytowań niż na przykład w dziedzinie nauki o roślinach/zwierzętach, w której publikacje cytowane są średnio 2,54 razy każda (http://in-cites.com/countries/poland.html). Zatem 20 cytowań z tej dziedziny nauki odpowiada 70-80 cytowaniom z biologii molekularnej. Postępując lege artis, wszystkie dyscypliny nauki powinny być analizowane osobno, tutaj jednak, ze względów porównawczych i statystycznych, przedstawiono je wszystkie łącznie.

W ostatnim dziesięcioleciu opublikowano w kraju w dziedzinie nauk biologiczno-medycznych około 20 000 prac (patrz: http://in-cites.com/countries/poland.html). Ponad 50 cytowań uzyskało 127 publikacji. Stanowi to 0,64 proc. całości, co jest wartością nieco poniżej średnich światowych, wynoszących około 1 proc. Obraz nauki w dziedzinie biologii i medycyny w naszym kraju nie jest jednak tak różowy, jak może wynikać z tych danych. Tylko około 100 publikacji z tej listy można uznać za wykonane w Polsce (50 proc. lub większy udział autorów z kraju). Bardzo wiele prac powstało całkowicie za granicą, a krajowa afiliacja może być wynikiem zwykłego dopisania instytucji, co jest popularne ostatnio, kiedy do kategoryzacji instytucji naukowej liczy się impact factor publikacji.

Ośrodki i badacze

Najwięcej publikacji powstało w ośrodku warszawskim - 71. Niemal taka sama liczba (70) w ośrodku krakowskim. Na trzecim miejscu plasuje się ośrodek gdański - 27 prac. Zatem tylko w tych trzech ośrodkach powstało ok. 75 proc. wysoko cytowanych prac.

Analiza instytucji, w których powstały wysoko cytowane publikacje, również wykazuje wysoką koncentrację takich dokonań naukowych. Instytucje z największą ich liczbą to: CMUJ - 29, UJ - 24, AM Warszawa - 17, Uniwersytet Gdański - 17, Instytut Farmakologii PAN - 15. W tych pięciu ośrodkach naukowych opublikowano około 45 proc. całości wysoko cytowanych prac.

Instytucje PAN z największą liczbą wysoko cytowanych publikacji to: IF PAN Kraków - 15, IBiB PAN Warszawa - 7, IIiTD PAN Wrocław - 5, IBD PAN Warszawa - 5. W Instytucie Farmakologii PAN w Krakowie powstało na przykład 47 proc. wszystkich krajowych, wysoko cytowanych prac w dziedzinie neurobiologii oraz 43 proc. takich publikacji z dziedziny farmakologii.

Akademie medyczne z największą liczbą wysoko cytowanych publikacji to: CMUJ - 29, AM Warszawa - 17, AM Poznań - 11, AM Gdańsk - 8, UMed. Łódź - 7.

Uniwersytety z największą liczbą wysoko cytowanych publikacji to: UJ - 24, UG - 17, Uniwersytet Warszawski - 7.

Instytuty resortowe z największą liczbą wysoko cytowanych publikacji to: Centrum Onkologii Warszawa/Gliwice - 8, PZH Warszawa - 7, Centralne Laboratorium Surowic i Szczepionek, Warszawa - 4.

Badacze, którzy opublikowali 3 lub więcej wysoko cytowanych publikacji (jest 25 takich osób) to: Szczeklik A. (CMUJ) - 11, Potempa J. (UJ) - 10, Jabłońska S. (AM Warszawa) oraz Ponka A. (PZH Warszawa) - po 6 prac. Po 5 prac opublikowało 5 osób, są to: Falandysz J. (UG), Malendowicz L. (AM Poznań), Wojtyniak B. (PZH Warszawa), Niżankowska E. (CMUJ) oraz Popik P. (IF PAN). Cztery osoby mają po 4 wysoko cytowane publikacje, to: Kaliszan R. (AM Gdańsk), Konturek S.J. oraz Musiał J. z CMUJ, a także Żylicz M. (UG). Czternaście osób opublikowało po 3 prace, są to: Banecki B. (UG), Chorąży M. (Centrum Onkologii), Członkowski A. (AM Warszawa), Członkowska A. (AM Warszawa i Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa), Hausmanowa-Petrusewicz I. (CMDiK PAN), Hryniewicz W. (Centr. Lab. Surowic i Szczepionek), Kohutnicka M. (AM Warszawa), Kurkowska-Jastrzębska I. (AM Warszawa), Maciejewski B. (Centrum Onkologii), Lubiński J. (Pomorska AM), Pilc A. (IF PAN i CMUJ), Przewłocki R. (IF PAN), Składkowski K. (Centrum Onkologii), Stachura J. (CMUJ).

Wydaje się, że analizy tego typu mogą (powinny) być wykorzystywane zarówno do obiektywnej identyfikacji silnych ośrodków naukowych, jak i do analizy osiągnięć poszczególnych badaczy. Powinny być również brane pod uwagę jako element oceny instytucji naukowej oraz być elementem tworzenia polityki naukowej w kraju.

Prof. dr hab. Andrzej Pilc, Instytut Farmakologii PAN w Krakowie i Collegium Medicum UJ.

Spis publikacji dostępny jest także na stronie: http://rabbit.if-pan.krakow.pl/~pilc/ cytowania_Pilc_2004.htm


Wykaz skrótów:
AM - Akademia Medyczna, IMDiK PAN - Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN, CMKP - Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, CMUJ - Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, IBiB PAN - Instytut Biochemii i Biofizyki PAN, IBD PAN - Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, IF PAN - Instytut Farmakologii PAN, IIiTD PAN - Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN, MIBMiK PAN - Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej PAN, PAM - Pomorska Akademia Medyczna, PAN - Polska Akademia Nauk, PZH - Państwowy Zakład Higieny, ŚAM - Śląska Akademia Medyczna, UG - Uniwersytet Gdański, UJ - Uniwersytet Jagielloński, UŁ - Uniwersytet Łódzki, UMCS - Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, UW - Uniwersytet Warszawski.