)
Rok 2005 to czas jubileuszowy dla wielu polskich uczelni, take dla obchodzcej swoje szedziesiciolecie Politechniki Krakowskiej. Przy tej okazji w pimie uczelni „Nasza Politechnika” (nr 1/05) ukaza si obszerny tekst o funkcjonowaniu PK: wykazy kierunkw, liczby studentw i pracownikw PK oraz perspektywy rozwoju uczelni.
W tym samym numerze pisma opublikowano take tekst powicony renowacji krakowskiego Rynku. Zesp Instytutu Historii Architektury i Konserwacji Zabytkw Wydziau Artystycznego PK opracowa Studium projektowo-konserwatorskie Rynku Gwnego w Krakowie. Nowa nawierzchnia Rynku ma by uoona z kilku rodzajw granitw, sjenitw i porfirw i ma odpowiada rnym „warstwom czasu”, czyli sposobom wykonywania jej w przeszoci. Tem bdzie tradycyjna nawierzchnia brukowa z jasnoszarej kostki, na ktrej bd zaznaczone przenikajce si kwadraty nawizujce do koncepcji przebudowy z 1965 roku. Ciemna kostka brukowa wskae miejsce historycznych budowli, ktre kiedy stay na Rynku. Wok pomnika Mickiewicza zostanie zrekonstruowana ozdobna rozeta. W projektach modernizacji infrastruktury podziemnej uwzgldniono m.in. modernizacj podziemnej sieci elektroenergetycznej, telekomunikacyjnej oraz usprawnienie kanalizacji i wprowadzenie nowoczesnego owietlenia. Wane byo take uzgodnienie zasad zabezpieczenia i ekspozycji reliktw redniowiecznej architektury, tzw. podziemnego rynku. Istnieje moliwo udostpnienia najcenniejszych, dobrze zachowanych wntrz redniowiecznych piwnic.
)
Rwnie Uniwersytet Mikoaja Kopernika wituje w tym roku szedziesiciolecie powstania. Przy tej okazji rektor uczelni, prof. Jan Kopcewicz, w rozmowie z dziennikarzami „Gosu Uczelni” (nr 2/05) omawia zmiany, jakie dokonay si w UMK, m.in.: powstanie nowych wydziaw, wczenie do Uniwersytetu Collegium Medicum i osignicie czwartego miejsca w rankingu polskich uniwersytetw.
„Gos Uczelni” publikuje te wywiad z prof. Witoldem Chmielewskim, kierownikiem Zakadu Plastyki Intermedialnej. Utworzony w Uniwersytecie nowy kierunek studiw - edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych (powstay z przeksztacenia kierunku wychowanie plastyczne) dosta od Pastwowej Komisji Akredytacyjnej ocen wyrniajc. Niewiele jednak brakowao, by zosta oceniony negatywnie, poniewa przewodniczca zespou akredytacyjnego pocztkowo nie zaakceptowaa nowatorskiego programu. Wizyta w pracowniach, hospitacja zaj oraz rozmowy ze studentami i prowadzcymi zajcia sprawiy jednak, e stosunek komisji do kierunku bardzo si zmieni. Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych daje „potrjne” wyksztacenie: plastyczne, humanistyczno-edukacyjne oraz uprawnienia nauczycielskie i multimedialne (screen-designer, fotograf i twrca filmw).
Tymczasem edukacja artystyczna w szkoach jest na coraz niszym poziomie. Po 1989 roku zaczto zmniejsza liczb godzin nauki plastyki i muzyki, a obecnie poczono je w jeden przedmiot - sztuk. Rada Gwna Szkolnictwa Wyszego zlikwidowaa wychowanie plastyczne i muzyczne jako kierunki studiw. Na szczcie znaleli si ludzie, ktrzy postanowili ratowa ten rodzaj edukacji i powoano nowe kierunki studiw - edukacj artystyczn w zakresie sztuk plastycznych i edukacj artystyczn w zakresie sztuki muzycznej. Prof. Chmielewski dostrzega niebezpieczestwa, ktre niesie zredukowanie ksztacenia artystycznego w szkoach. Brak plastyki skutkuje „swego rodzaju analfabetyzmem wizualnym”. yjemy przecie w wiecie informacji wizualnej, ktra atakuje nas zewszd na ulicach, w czasopismach, w telewizji, w Internecie. (...) Wiedza o sztuce, kulturze wizualnej i rozwinite umiejtnoci manualne s potrzebne kademu. Dlatego konieczne jest przywrcenie w szkoach edukacji muzycznej i plastycznej na waciwym poziomie.
)
W „Medyku Biaostockim”, pimie Akademii Medycznej w Biaymstoku (nr 1/05), Piotr Czauderna, ktry pracowa niegdy jako lekarz w Arabii Saudyjskiej, a dzi jest kierownikiem Kliniki Chirurgii Dziecicej AM w Gdasku, w kolejnej czci swoich Zapiskw z pustyni omawia arabsk medycyn. Autor dostrzega ch ukazania islamu w korzystnym wietle przy okazji gonej ostatnio sprawy rozdzielenia polskich bliniaczek syjamskich w Arabii Saudyjskiej. Przyznaje jednak, e tamtejsi lekarze s na og dobrymi fachowcami (czsto wyksztaconymi w USA i Kanadzie). Mwi te, e szpitale w Arabii Saudyjskiej s nowoczeniejsze i lepiej wyposaone ni w Polsce (lepiej te zarzdzane). Cho obok szpitali dla bogaczy, istniej take sabo wyposaone, ktre Czauderna porwnuje ze szpitalami w Polsce komunistycznej. ycie chirurga w tym kraju nie jest jednak atwe. Pacjent zawsze musi wyrazi zgod na operacj: Nawet jeli w czasie zabiegu apendektomii znajdzie si np. guz jelita grubego, to trzeba zakoczy operacj, uzyska zgod chorego, a dopiero potem ponownie wykona zabieg. Kiedy pacjentowi usunito jdro, bo okazao si, e operowana zmiana jest zoliwa, a nie agodna, jak poinformowano pacjenta przed zabiegiem. Pacjent zoy skarg, szpital zaproponowa wypat odszkodowania, ale „poszkodowany” zada usunicia jdra chirurgowi! Skargi na lekarzy to zreszt czsta praktyka niezadowolonych z leczenia arabskich pacjentw.
JZJ
)
Podrczniki szkolne powstae na zamwienie Komisji Edukacji Narodowej odzwierciedlay stan wczesnej wiedzy. Jaka bya ich tre, jeli chodzi o histori staroytnego Egiptu? - to temat, ktrym zajmuje si Hieronim Kaczmarek w najnowszym wydaniu „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki” (3-4/04). Materia podrcznikw szkolnych pozwala historykowi nauki okreli stan wiedzy wynoszonej wwczas ze szkoy i zrozumie wiele „dziwnych” teorii egiptologicznych, ktre pojawiay si jeszcze w XIX wieku.
Ch.W. Hufelandem, cieszcym si europejsk saw lekarzem niemieckim przeomu XVIII i XIX wieku, zajmuje si Andrzej Bednarczyk. Hufeland by lekarzem i przyjacielem Goethego, autorem koncepcji organizmu jako siedliska siy yciowej, ktra daje ciau moliwo dziaania. Nie zna natury owej siy, ale czy j z ciepem. Autor artykuu analizuje traktat makrobiotyczny niemieckiego lekarza-higienisty, przytacza te jego korespondencj z Kantem. To z inspiracji Hufelanda Kant napisa rozpraw o umiejtnoci panowania nad niedomaganiami za pomoc woli (ducha).
O polskim geologu i dziaaczu grniczym XVIII wieku Janie Filipie Carosim pisze Ignacy Siemion. Powtarza sw wczeniejsz tez o jego polsko-wgierskim pochodzeniu (powszechnie przyjmuje si rodowd woski). Carosi podj prb zarysowania mineralogicznego obrazu znacznej czci Polski. Chcia napisa histori polskiego kopalnictwa soli.
Krystyna Schabowska przedstawia XVII-wieczne rysunki techniczne Stanisawa Solskiego, autora Geometry polskiego, ktry jako pierwszy zajmowa si podstawami konstrukcji maszyn. Architekt polski to dzieo rdowe dla historykw naszej myli technicznej. Pierwsza ksika po polsku, gdzie zawarto rysunki tak wielu uywanych wwczas urzdze mechanicznych, opatrzone uwagami o wydajnoci maszyn i przestrogami dotyczcymi bezpieczestwa pracy. W artykule znalazy si reprodukcje kilku rysunkw Solskiego.
(fig)
)
„Sprawy Nauki” (nr 3/05) zamieciy sond z uwagami rodowiska naukowego o Narodowym Planie Rozwoju. Prof. Jerzy Nowak, dyrektor Instytutu Genetyki Czowieka PAN, nazwa ten program „narodowym koncertem ycze”. Mwi, e nie mona marzy o rozwoju nauki i gospodarki opartej na wiedzy, uzaleniajc ten rozwj od rodkw pozabudetowych, ktrych przecie nie przybdzie. Swoj wypowied koczy: Trudno oczekiwa deklarowanych w NPR zmian, ale czasem marzenia si speniaj, wic ycz wszystkiego najlepszego. Podobnie o NPR mwi prof. Wiesaw Wiktor Jdrzejczak, kierownik Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorb Wewntrznych AM w Warszawie. Chocia podoba mu si sam projekt, rozpatrywanie go w zestawieniu z rzeczywistoci komplikuje spraw. Mimo e w projekcie planowano zwikszy do 2006 roku wydatki na badania i rozwj do 1,5 proc., zmniejszono je do prawie 0,5 proc. I jak tu rozwija gospodark opart na wiedzy? Zdaniem prof. Jdrzejczaka, moemy jedynie planowa rozwj dziaw gospodarki wykorzystujcych najprostsze umiejtnoci i inwestycje zagranicznych koncernw, zwabionych tani si robocz.
W numerze znajdziemy te ciekawy wywiad z prof. Mirosaw Marody z Instytutu Socjologii UW, w ktrym uczona mwi o osobliwoci naszego charakteru narodowego. Ot mamy pewne problemy z budowaniem tosamoci zbiorowej, zdaniem prof. Marody, wynikajce z przeszoci historycznej Polski. Stosujemy swoisty podzia na „my” i „oni”, ktry jest pozostaoci historycznego rozrnienia typu: Polacy - zaborcy. Nasza identyfikacja z grup budowana jest na obawie przed zakwalifikowaniem do „onych”, a nie na poczuciu jednoci z „my”. Aby mc wsppracowa z „obc” osob, musimy j niejako „oswoi”. Nasze poczucie przynalenoci do okrelonej wsplnoty wpywa na ycie zawodowe. Kiedy zachowanie to miao zadanie przystosowawcze (byo wyrazem walki z zaborc), a dzi jest po prostu wyrazem braku umiejtnoci wsppracy i utrudnia funkcjonowanie w spoeczestwie. Poczucie jednoci rodzi si u Polakw dopiero w sytuacji zagroenia albo zbiorowej ekstazy czy tryumfu. To nie znaczy jednak, e nie moemy zmieni tej naszej osobliwoci charakteru narodowego, cho zmiany nie dokonamy ani atwo, ani szybko. Prof. Marody uwaa, e procesy przystosowawcze mog przyspieszy w zwizku z wejciem do Unii Europejskiej.
JZJ
)
Czy kontrkultura jest kultur? Czy dekonstrukcja i dekompozycja wizi spoecznych wpywa na funkcjonowanie kultury? Czy mityczny krajobraz jest czci kultury, czy te narzdziem marketingu? - zastanawiali si profesorowie Akademii Ekonomicznej w czasie promocji ksiki Jerzego Mikuowskiego Pomorskiego Kultura wobec spoecznych transformacji.
Ksika byego rektora AE traktuje kultur jako sfer nowoczesnego przemysu, przy czym ani jedna ze 140 stron gsto zapisanego druku nie ujmuje kultury w kategoriach biznesowych.
Bez wzgldu na to, jak rozumiemy kultur, a jest ponad dwiecie jej definicji, jedno jest pewne: czowiek realizuje si w kulturze - podkrela prof. Adam Wgrzecki, filozof z AE. Zdaniem filozofa, kultura jest przejawem pewnego adu aksjologiczno-moralnego i od tego, jakim wartociom czowiek jest wierny, zaley warto kultury.
Idealistyczne rozwaania krakowskiego fenomenologa przerwa prowadzcy panel prof. Jacek Purchla, dyrektor Midzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, ktry ubolewa nad bardzo niskim budetem kultury. - Za komuny kultura bya elementem frontu ideologicznego, teraz jest bdem statystycznym - peen smutku mwi profesor, ktry sam nazwa si „proletariuszem kultury”.
O roli inteligencji i robotnikw w budowaniu postkomunistycznej Polski mwi wiele Zbigniew Pucek, prof. AE, dla ktrego ycie w XXI jest trudnym zadaniem, bowiem studenci hoduj obcym mu zasadom. Gdy modzi pij kaw, to kady rozmawia przez swoj komrk i nie ma adnej wizi midzy nimi. Tak te jest w uczelni, a to oznacza, e ksika Kultura wobec spoecznej transformacji jest odpowiedzi na zachodzce zmiany - twierdzi socjolog, ktry z entuzjazmem zachca tumnie przybyych studentw do lektury podrcznika.
Atuty ksiki podkrelaa rwnie dr hab. Anna Karwiska, ktra jako prodziekan Wydziau Ekonomii i Stosunkw Midzynarodowych mwia: - Ta ksika jest inspirujca, bo jest nieoczywista. Wszystko koczy si w niej znakiem zapytania.
adnych wtpliwoci nie mieli natomiast studenci. Po wysuchaniu pochwa i anegdot grzecznie poszli na wykady. Refleksj nad kultur uprawiaj czynnie kadego dnia. Piwo, kabel do Internetu i zero egzaminw, to jest kultura - szeptali przyszli ekonomici. O tym, e yjemy w spoeczestwie sieci, pisa rwnie Jerzy Mikuowski Pomorski w swojej ksice, ale studenci jeszcze ksiki nie czytali. Egzamin z kultury bdzie dopiero w sesji letniej.
Jola Workowska
)
Ukazujcy si w KUL-u kwartalnik „Ethos” w najnowszym numerze (3-4/2004) skupia si na temacie „Polska Jana Pawa II”. Konteksty spoeczne, polityczne i kulturowe nauczania papieskiego omawiaj: abp Jzef yciski, Andrzej Grajewski i Wojciech Zagrodzki. Osobno zgrupowano prace dotyczce idei i praktyki Solidarnoci w myli i dziaaniach Jana Pawa II. Czy Solidarno nadal jednoczy Polakw? - pytaj redaktorzy kwartalnika. Pisz o tym: Jarosaw Kupczak, Wojciech Chudy i Jerzy Gakowski. Pozostae bloki tekstw dotycz nauczania papiea na temat rodziny, dekalogu, godnoci. Autorami prac s m.in.: Jan Gra, Jacek Salij, abp Kazimierz Majdaski. Wreszcie blok powicony kulturze i nauce, w ktrym znajdziemy esej Bohdana Pocieja o utworach muzycznych inspirowanych osob i pontyfikatem Jana Pawa II: Beatus Vir Henryka Mikoaja Greckiego i Missa pro pace Wojciecha Kilara. Autor rozwaa problemy sacrum w muzyce, uywajc kategorii wielkoci, wzniosoci i uniesienia. O pomnikach Jana Pawa II pisze Kazimierz S. Og (kolorowa wkadka prezentuje kilkanacie fotografii monumentw). Papie nie potrzebuje pomnikw - powiada autor. Stawiamy je dla nas samych, bo potrzebny nam symbol wartoci, ktre papie gosi. Dwanacie spotka seminaryjnych w Castel Gandolfo, ktre odbyy si w latach 1980-2003 z udziaem papiea i wielu uczonych, podsumowuje Jerzy A. Janik. Autor skupia si na pograniczu fizyki i metafizyki (kwestia pocztku wiata, problem prawdy w odkrywaniu wiata, fizyka a wolny wybr, DNA biblijnej Ewy, aspekty modeli Boga, sposoby istnienia).
Nowy numer „Ethosu” zawiera te blok tekstw powiconych pamici prof. Tomasza Strzembosza.
(fig)