Maurycy Jaroszyski odgrywa w nauce polskiej po II wojnie wiatowej rol szarej eminencji. Pozycj naukow i polityczn uzyska ju przed wojn - w cakowicie odmiennych warunkach ustrojowych. Urodzony w 1890 roku w rodzinie chopskiej, nosi si jak szlachcic. Studiowa w Uniwersytecie Lwowskim prawo, doktorat uzyska w 1914, a habilitacj w 1925 roku. Jako znawca zagadnie samorzdowych, ale i mason, szybko awansowa - w Ministerstwie Spraw Wewntrznych doszed do stanowiska wiceministra (1928). Przewodniczy rzdowej Komisji dla usprawnienia administracji publicznej. Wykada polityk komunaln w Wolnej Wszechnicy Polskiej i Szkole Gwnej Handlowej. W czasie wojny by profesorem polskiego Wydziau Prawa w Uniwersytecie Oxfordzkim.
Jako jeden z nielicznych uczonych-emigrantw przesa 30 lipca 1945 roku pismo do ministra owiaty z ofert pracy w jednej z uczelni krajowych. Odczytujc nowe czasy, podkrela: „w sytuacji obecnej planowo w organizacji studiw wymaga raczej centralnej dyspozycji siami naukowymi”. Do listu doczy notatk rwnie intencjonaln: „Organizacja studiw polityczno-spoecznych w szkoach akademickich”. O wprowadzeniu tych kierunkw miay przesdza potrzeby pastwowe. Uszczuplone byyby wydziay prawa, wyodrbnione za studia z zakresu nauki o administracji.
Niewiadoma tych projektw Rada Wydziau Prawa UW wystpia z wnioskiem o mianowanie Jaroszyskiego profesorem nauki administracji i prawa administracyjnego. Oferta dotara te do Jakuba Bermana, kierujcego prac Prezydium Rady Ministrw - Jaroszyski zaj stanowisko dyrektora Biura Organizacji i Spraw Osobowych (1946). Politycznie zwiza si z namiastk Stronnictwa Ludowego. Upowaniony przez Bermana przygotowa powoanie - przy Prezydium RM - Rady Szk Wyszych, co osabiao pozycj PSL (z jego ramienia ministrem owiaty by Czesaw Wycech), a przede wszystkim amao autonomi uczelni akademickich. Radzie Szk Wyszych przewodniczy Wodzimierz Sikorski, Jaroszyski by jego zastpc. W partyjnej prasie oraz na forum Rady i Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego Jaroszyski opowiada si za „gruntown i rewolucyjn przebudow ycia naukowego”. Autonomia uczelni bya wedug niego fikcj - propagowa „autonomi scentralizowan”. Jak twierdzi, „w miejsce rozproszonych i czsto sekciarskich kapliczek potrzebny jest jeden wielki koci sucy nauce”. Mia to by organ pastwowy, kolejna rada, a po klsce PSL ju tylko Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego (cho wymienia te przysz Akademi Nauk). Organ ten mia „scentralizowa kompetencje w sprawach kadr pracownikw naukowych” i planowania bada. Jaroszyski wyjawia, i do „samoczynnych procesw w zakresie nauki i szk wyszych nie mamy zaufania”, a do tego „nie dajmy si nabra na fundacje”.
W imieniu wadz Jaroszyski przygotowa „Przedprojekt - Tezy do ustawy o organizacji nauki i szk wyszych”. Mimo czynnego oporu uczonych, w tym Rady Rektorw, projektowi nadano bieg. Zosta uchwalony - w postaci rzdowego dekretu - 28 padziernika 1947 roku. Zaprojektowane przez Jaroszyskiego rozporzdzenie ministra owiaty wyczyo stowarzyszenia akademickie spod „Prawa o stowarzyszeniach”. Pojawiy si „wzorcowe statuty” stowarzysze studenckich i uczelni. Skad Rady Gwnej do spraw Nauki i Szkolnictwa Wyszego uformowano odgrnie - Jaroszyski dowodzi, e „wybieralno czonkw Rady pozostaje w stosunku odwrotnie proporcjonalnym do moliwoci wywalczania dla niej istotnych kompetencji”. W Radzie tej Jaroszyski zaj stanowisko sekretarza generalnego. Promowa „rzdy prezydialne”, wedug formuy: „Rada Gwna upowania Prezydium do zaatwienia w swoim zastpstwie tych spraw, ktre minister owiaty i Prezydium Rady Gwnej uznaj za nage”. Jaroszyski by autorem koncepcji powoania w uczelniach stanowiska dyrektora administracyjnego, podlegego subowo ministrowi, a take rozbudowy administracji uczelnianej. Dalsza jego kariera wie si z legislacj kolejnych ustaw o szkolnictwie wyszym i PAN. Nic dziwnego, e by autorem oficjalnych komentarzy: „Prawo szk wyszych” (1955 - wspautor) i „Prawo pracownikw naukowych” (1967, 1971).