)
Nie ma to jak rzetelna wiedza. W 2000 roku w Kopenhadze, na konferencji powiconej kulturze europejskiej, dowiedziaem si ciekawych rzeczy. Pewien Duczyk owiadczy, e Krzysztof Penderecki jest wiatowej sawy kompozytorem czeskim, a pewien Belg poda, e sukcesy tego muzyka to nic wobec osigni pisarskich austriackiego futurologa Stanisawa Lema. Naturalnie czuem si w obowizku elegancko acz stanowczo zaprotestowa przeciwko tym bzdurom, ale kiedy zaczem mwi (naprawd grzecznie!), e wymienieni s Polakami, rozlegy si duskie gwizdy. Przewodniczcy sesji by askaw mnie pouczy, e takie mae narody, jak Polska, zawsze usioway przypisywa sobie sukcesy narodw wikszych i nie dziwi si mojej niekompetencji. To typowe dla ludzi Wschodu, doda. Zapytaem wic, czy wie, ilu ludzi yje w Czechach, Austrii i Polsce, ale odpowiedzi nie uzyskaem, nastpia bowiem gwatowna zmiana tematu. Uznaem to za logiczne. Skd mg to wszystko wiedzie, skoro jest Duczykiem? W Danii mieszka pi milionw z haczykiem.
Uznaem, e w tym towarzystwie mona ju tylko opowiada dowcipy o ludoercach. Jake si myliem! Na bankiecie koczcym konferencj mj przyjaciel, wietny islandzki pisarz Einar Mr Gumundsson, ktry potrafi sypa artami jak z rkawa i zwykle jest dusz kadego towarzystwa, tym razem po kilku nieudanych prbach rozweselenia zebranych usysza reprymend, z ktrej wynikao, e jest niepoprawny politycznie. „Ludoerca te czowiek”, powiedzia cakiem serio przedstawiciel gospodarzy. Na to chwiejcy si ju z lekka Einar: „Zapraszam si do pana w odwiedziny, chc zobaczy, co pan trzyma w tej lodwce, ktr pan ukrywa w piwnicy”. Kilka osb rykno miechem tak gono, e zatrzs si pobliski paac krlewski, ale potem zapada zowroga cisza. Przewodniczcy postanowi wznie toast. Mwi do dugo i banalnie o wartociach kultury i nauki, wida w mylach przygotowywa miadc odpowied. Wreszcie wykrztusi, e „brak szacunku do ludzi zrodzi si na prawicy, bo tylko prawica niszczy godno czowieka”. Gumundsson nie dawa za wygran, chcia powiedzie, e wszystko przez lewic, ktra zjada sam siebie, ale gocie zaczli zbiera si do wyjcia.
Do hotelu wracaem z norweskim literaturoznawc, ktry mnie przekonywa, e wszystko, co w literaturze wartociowe, wyszo spod pira ludzi lewicy. Czym si wyrniali? Wraliwoci na los jednostki i spoeczestwa, negatywnym stosunkiem do wadzy autorytarnej, walk o pokj, a przede wszystkim niechci do religii, ktra zniewala czowieka. Zapytaem, jak w takim razie sklasyfikuje Cervantesa, Shakespearea, Rabelaisgo. „Mwili, e wierz, ale nie wierzyli” - odpar. Wyzna, e od lat prowadzi list wybitnych artystw i naukowcw, ktrzy s ateistami, a w najlepszym razie agnostykami.
Zatrzymalimy si na koniaczku w hotelowym barze. Rzeczywicie, wyj starannie oprawion broszurk. Miaa zrobi na mnie wraenie, z ktrym powinienem by wrci do kraju, eby nawraca rodakw. Na ateizm, wolno i poprawno polityczn, rzecz jasna. Zanim jednak zajrzaem do tego maszynopisu, opowiedziaem, jak to cenzura w 1975 roku zdja z anteny Polskiego Radia mj dramat o zasypanych grnikach. Literaturoznawca oburzy si na Urzd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, nie dostrzegajc, e w ten sposb sprzeciwia si wanie poprawnoci politycznej. Nie miecio mu si w gowie, e wadza nie chciaa dopuci do emisji utworu, z ktrego wynikao, e w socjalistycznych kopalniach zdarzaj si katastrofy i e ludzie wobec miertelnego zagroenia ujawniaj prawdziwe oblicze. No, ale po chwili smutnej refleksji przystpilimy do wertowania listy ateistw i agnostykw. Byo tam duo bdw merytorycznych i logicznych. Przy nazwisku „Freud” widniaa notka, e otrzyma Nagrod Nobla, przy nazwisku „Einstein”, e dosta nagrod Nobla za teori wzgldnoci, przy „Luter”, e w swoich 95 tezach wystpi przeciwko papieowi. I tak dalej. Sowem lista powstaa w wyobrani i zostaa skompilowana stosownie do wojujcego temperamentu. A mg sprawdzi dane w encyklopedii. Zapytaem wic, jak jego pogldy maj si do norweskiej konstytucji, w ktrej jak w stoi, e krl tego kraju „powinien stale wyznawa religi ewangelicko-augsbursk, popiera j i ochrania”, a wyznawcy tej religii maj obowizek wychowywa dzieci w wierze? Nie dowiedziaem si. Poprosi, eby go nie nagabywa, bo s to sprawy wyszego rzdu, ale doda, e to dla dobra narodu, bo wierzcym jest z wiar wygodnie. Boj si mierci, wic uwaaj, e jest jaki drugi wiat i mier jest tylko przejciem na tamt stron, a kiedy dosiga ich inne nieszczcie, mog odby psychoterapi przez modlitw, a, jak wiadomo, wiara czyni cuda. Nastpnego dnia wrciem do Warszawy bez wiary, e kogo nawrc.
Powysze sprawozdanie mgbym wci trzyma midzy kartkami dziennika, gdyby nie to, e wanie przeczytaem kilka wywiadw z Noamem Chomskim, wybitnym jzykoznawc, logikiem i guru naukowej lewicy wiata, ktry owiadcza, e Zwizek Radziecki mia ogromne sukcesy gospodarcze, a Polska i inne kraje Europy Wschodniej w 1990 roku wyrzeky si komunistycznego raju, przy czym nic nie stoi na przeszkodzie, by Hitlera i Stalina uzna za zbrodniarzy. Jest relatywist, ale nie liberaem. I tak dalej. Idealne cigi niekoczcych si sprzecznoci. Gdyby jeszcze zacytowa naszym robotnikom „Midzynarodwk”, pewnie by dosta po pysku.
e-mail: pmuldner@mp.pl