) |
| Nikt chyba nie prbowa wykorzysta w celu poprawy wydajnoci uprawy rolin elektrotropizmu - mwi prof. Gorgolewski. |
Wszyscy jestemy poddani dziaaniu naturalnego pola elektrycznego, ktrego warto wynosi rednio okoo 130 V/m na caej Ziemi w czasie dobrej pogody. Jednak obecno rnych obiektw moe modyfikowa pole elektryczne Ziemi. Linie pola elektrycznego s zakcane take przez roliny. Najwiksze skupienie tych linii znajduje si na czubku roliny. Linie koncentruj si na zakoczeniach czubkw wzrostu. Na ziemi rolina rzuca swego rodzaju elektryczny cie. Pod ni pole elektryczne jest sabsze ni na otwartej przestrzeni. Czy dlatego lubimy lee w cieniu drzew, nie zdajc sobie sprawy, e leymy nie tylko w cieniu „wietlnym”, ale take jestemy poddani dziaaniu mniejszego pola elektrycznego? A moe w ogle uciekamy na „wiee powietrze”, aby znale si w naturalnym polu Ziemi, ktre ekranuj nasze nowoczesne domy?
Prof. Stanisaw Gorgolewski zwiza swoje ycie zawodowe z podtoruskim orodkiem radioastronomicznym w Piwnicach. Zajmowa si szkoleniem zespou kadr i instrumentacj oraz konstrukcj radioteleskopw, ktre umoliwiaj obserwacj nieba.
Obok budynku, gdzie pracowa, rs ywopot z morwy. - Okoo 20 lat chodziem obok tych rolin, a nie zauwayem, e morwy, wbrew naturalnym tendencjom, rosy tylko w stron pnocn, a nie poudniow, czyli do soca. Nie zwraca uwagi na dziwne zachowanie rolin do czasu, gdy przeszed na emerytur. Zaczto wwczas wycina ywopot. Zastanowio go, skd bierze si ta anomalia. Okazao si, e z jednej strony, od poudnia wanie, roliny „ograniczaa” mao widoczna wrd lici siatka metalowa. - Bya przezroczysta dla wiata w 89 procentach - mwi prof. Gorgolewski. - Gazie i licie powinny swobodnie przerasta przez siatk, a tego nie robiy. Doszed do wniosku, e siatka wpywaa na wzrost krzeww nie tyle swoj fizyczn obecnoci, ile ekranowaniem elektrycznego pola atmosfery. Byo ono ekranem Faradaya dla rolin. Ta obserwacja skoncentrowaa zainteresowanie radioastronoma na wpywie pola elektrycznego na roliny. Ponad dziesi lat bada to zjawisko, nie tylko obserwujc natur, ale eksperymentujc z rnymi gatunkami rolin, ktre uprawia, poddajc je dziaaniu pola elektrycznego.
Roliny reaguj na szereg bodcw rodowiskowych. Rosnc, musz na przykad przezwyciy si grawitacji. Mwimy wtedy o zjawisku grawitropizmu, czyli podaniu roliny za oddziaywaniem pola grawitacyjnego. Wpyw wiata na roliny nazywamy fototropizmem, a podatno na oddziaywanie rnych substancji - chemotropizmem. Tigmotropizm to wpyw czynnikw mechanicznych, na przykad obecnoci podpr w pobliu roliny. Hydrotropizm to podanie za wilgoci (dodatni) lub jej unikanie (ujemny). Tropizmy to sposb reakcji organizmw na bodce rodowiskowe. Jednym z nich jest elektrotropizm, czyli sposb reakcji na obecno i natenie pola elektrycznego (tzn. wektora E mierzonego w woltach na metr V/m). Intensywno i kierunek wzrostu wielu rolin elektrotropowych zale bowiem od wielkoci i kierunku linii pola elektrycznego. Nie wszystkie roliny reaguj na pole elektryczne jednakowo. Te, ktre charakteryzuj si elektrotropizmem, podaj w kierunku dodatnich adunkw tworzcych pole elektryczne. Okoo poowa wszystkich rolin nie reaguje w ogle lub minimalnie na pole elektryczne rzdu 130 V/m (gwnie trawy).
Prof. Gorgolewski zbudowa pocztkowo dwie klatki do uprawy rolin (szeciany o boku 0,5 m). Mona w nich generowa pola elektryczne 130 V/m. Siatka „podogi” ma biegun ujemny, a „sufitu” dodatni i stanowi pole odniesienia takie, jak w przyrodzie. Pole 1,6 kV/m w kolejnych eksperymentach skierowane byo w trzech rnych kierunkach: „+” u gry, a „-” na dole (+/-) i odwrotnie (-/+) oraz horyzontalne -|+. Uprawia w pojemnikach midzy innymi saat i kukurydz. O ile ta pierwsza - dwulicienna - jest rolin, ktra wykazuje wyrany elektrotropizm, czyli zaleno tempa i kierunku wzrostu od natenia i kierunku pola elektrycznego, o tyle kukurydza - jako trawa, rolina jednolicienna - nie wykazuje elektrotropizmu, pole elektryczne nie wpywa na jej wzrost. Zdaniem prof. Gorgolewskiego pole elektryczne dziaa na niektre roliny jak hormon wzrostu. Saata najbujniej rozwijaa si w polu horyzontalnym -|+ 1,6 kV/m. Oczywicie morwa take wykazywaa elektrotropizm w naturalnym polu Ziemi o nateniu 130 V/m, ale tylko w kierunku pnocnym, bo nie bya ekranowana tak, jak z kierunku poudniowego przez uziemion metalow siatk potu.
Swoje badania uczony prowadzi gwnie za wasne pienidze, traktujc je jako rodzaj bardzo interesujcego, ale i wanego hobby. - To nawet co wicej ni hobby. Jestem na emeryturze i mog robi, co chc - mwi z radoci. Wyniki obserwacji i przemyle na temat wpywu pola elektrycznego na wzrost rolin przedstawia i publikowa na sympozjach COSPAR i URSI. Uwaa, e naley zwrci uwag na pole elektryczne w pojazdach i stacjach kosmicznych - powinno si przywrci tam naturalne pole elektryczne. Prof. Gorgolewski sdzi, e cho w uprawie rolin bierze si pod uwag wiele czynnikw, nikt nie docenia dotd znaczenia pola elektrycznego. Modyfikujemy wzrost rolin podajc im nawozy (wykorzystujemy w ten sposb chemotropizm), podlewamy je (wykorzystujemy hydrotropizm), dowietlamy (fototropizm) i ogrzewamy (termotropizm) odpowiednio roliny w hodowli szklarniowej, by lepiej rosy. - Nikt chyba nie prbowa wykorzysta w celu poprawy wydajnoci uprawy rolin elektrotropizmu - mwi prof. Gorgolewski. - Moje eksperymenty pokazuj, e w przypadku rolin elektrotropowych mona zastosowa pole elektryczne w celu poprawy wzrostu rolin niezalenie od modyfikacji genetycznych czy intensywniejszego nawoenia.
Ostatnio profesor zaj si badaniem wpywu pola elektrycznego na przebieg fotosyntezy i uzyska kilka wanych wynikw. Trudno powiedzie, czy zjawisko elektrotropizmu uda si kiedy powszechnie wykorzysta w hodowli rolin na Ziemi. Wykorzystanie elektrotropizmu pewnych rolin umoliwioby ich upraw podczas dugotrwaych lotw kosmicznych na orbicie czy ewentualnie na Marsa. Stworzenie sztucznego pola elektrycznego przywrcioby bowiem rolinom wyczucie kierunku i tym samym umoliwio normalny rozwj.