)
W pnocno-zachodniej czci Starego Miasta w Bieczu (Pogrze Karpackie) stoi pomnik Marcina Kromera (ok. 1512-1589), historyka i kronikarza, pisarza, biskupa warmiskiego.
Urodzi si w Bieczu, w spolszczonej rodzinie mieszczaskiej pochodzenia niemieckiego. Tu skoczy szko parafialn. Studiowa w Akademii Krakowskiej (1528-1530). Po uzyskaniu tytuu bakaarza pracowa w kancelarii krlewskiej. Potem studiowa we Woszech, do Polski wrci jako doktor obojga praw, przyj wicenia kapaskie i zosta sekretarzem abp. Piotra Gamrata. Peni funkcj jego posa do Rzymu. Po mierci Gamrata zosta sekretarzem krla Zygmunta Augusta, ktry nada mu szlachectwo, i bliskim wsppracownikiem podkanclerzego Samuela Maciejowskiego. Zajmowa si sprawami pruskimi (by rzecznikiem unifikacji Prus Krlewskich z Polsk) i jako znawca tej prowincji zosta kanonikiem, a potem biskupem warmiskim. By posem na dworze cesarskim w Wiedniu. Ufundowa stypendium dla ubogich studentw z Biecza, z jego funduszy odbudowano tu wie ratuszow, umierajc zapisa pokan sum rodzinnemu miastu. Zmar w Lidzbarku, zosta pochowany w tamtejszej katedrze.
By jednym z najgorliwszych przywdcw kontrreformacji. Polemizowa z wolnomylicielami. Krytykowa stan moralny duchowiestwa. Stara si o popraw poziomu szkolnictwa. Zabiega o zagranicznych uczonych dla Akademii Krakowskiej. Najwiksz warto ma jego opis geografii, ustroju i obyczajw polskich: Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et republica regni Polonici libri duo (1575). T rzeteln, bogat i rzeczow prac opar na wielu rdach i wasnych obserwacjach. Drugim wanym dzieem bya historia: De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX (1555), obejmujca okres od pocztkw do roku 1506. Gosia ona wielko i chwa pastwa polskiego. Zyskaa w XVI w. ogromne powodzenie i wiele wyda.
Pomnik Marcina Kromera wystawiono w roku 1989, w 400. rocznic mierci wybitnego bieczanina. Popiersie wykonano wedug projektu krakowskiego rzebiarza Bogusawa Langmana.
(fig)