Jednym ze znaczcych organizatorw nauki w Polsce Ludowej by Jzef Chaasiski. Jednak nie dokonania organizacyjne, a wiedza, jake krytyczna, o systemie wadania nauk pozostanie trwaym dorobkiem tego wybitnego socjologa. Sekwencja dziaa i krytycznego obrazowania uwarunkowa bya w przypadku Chaasiskiego powtarzalna - tumaczy j naley po marksistowsku pochodzeniem spoecznym i wiar w socjalizm, jaka mimo krytycznych skonnoci, nieodmiennie uczonemu przywiecaa.
Jako wsporganizator i prorektor Uniwersytetu dzkiego, Chaasiski zabra gos w debacie na temat przebudowy szk wyszych. Na amach „Kunicy” (17 VI 1947) w artykule O spoeczny sens reformy uniwersytetw wskazywa, i rozbudowa kompetencji pastwa wie si z biurokratyzacj. Postulowa wic „ograniczenie do minimum roli czynnika pastwowego i partyjno-politycznego” w sferze kultury, sztuki i nauki. Ocenia, e „stare uniwersytety zostay nieprzejednane dla idei gbszej spoecznej reformy uniwersyteckiej”. Wedug Chaasiskiego, „uniwersytet musi znale sposoby duchowego zblienia si do ruchu robotniczego i chopskiego (...) w ramach wsplnej kultury narodowej”. Zblienie to nie moe by realizowane „kosztem naukowych zada”, a do tego „demokratyzacja spoeczestwa nowoczesnego jest nie do pomylenia bez jego intelektualizacji”. Wanie uniwersytety maj mie znaczcy udzia w „krystalizowaniu opinii intelektualnej (...) Warto nauki dla demokracji polega nie na dogmatycznym propagowaniu jakiej jednej teorii naukowej, lecz na krytycznej metodzie mylenia naukowego, ktra usuwa bezkompromisowo dogmatycznych stanowisk religijnych i politycznych”. Tezy te nie znalazy uznania u adnej ze stron sporu.
Z kolei, jako wieloletni zastpca sekretarza naukowego PAN, Chaasiski wystpi w okresie przeomu padziernikowego z dogbn krytyk systemu zarzdzania nauk. W „yciu Warszawy” (18 XI 1956), w artykule O odrodzenie polskiej myli naukowej, ujawni rozmiary „ucisku nauki polskiej przez stalinizm”. Posugujc si hasem walki klasowej wadze „doprowadziy do intelektualnego i moralnego rozbicia uniwersyteckich rodowisk”. Powoany przez nie „system poufnego kierowania nauk przez zaufanych uczonych z awansu politycznego wyrzdza ogromne szkody (...) prowadzi do zamieszania w kryteriach kompetencji naukowej i do obniania jakoci produkcji naukowej. Polityczny organizator nauki usun w cie uczonego (...) wierzy w organizowanie i reorganizowanie, w mechaniczne sposoby dziaania”. W efekcie „rozgromienie etyki prawdy w yciu politycznym - to byo zwycistwo, jakie ofensywa ideologiczna odniosa nad nauk polsk”.
Tezy te rozbudowa Chaasiski w artykule Drogi i bezdroa socjalizmu w nauce polskiej (1949-1954), opublikowanym w „Kulturze i Spoeczestwie” (nr 1, 1957). Ujawnia czasy, w ktrych moliwe byo „pozbawienie uczonego katedry, zmiana charakteru katedry na inny, a nawet zamknicie profesora czy rektora do wizienia”. Wskazywa na „rozbienoci pomidzy fikcyjn fasad Akademii, jako samorzdu uczonych, a jej rzeczywistym charakterem - narzdzia do politycznego opanowania k naukowych”. Rzdzono PAN poprzez upartyjniony Sekretariat Naukowy. W tym systemie „wolno nauki nie istniaa”, a „kacyk prowincjonalny komitetu wojewdzkiego (...) wraz z kacykiem spoecznym dezorganizowa nauk na uniwersytetach”. Pojawi si podzia na swoich i obcych. Do swoich naleeli take dobrani bezpartyjni. Wielu uczonych uzyskao swoistego opiekuna - „partyjnego halabardnika”. Dominowa „realizm praktyczny” oraz „prymitywizacja” stosunkw w nauce. Chaasiski podj te liczne wtki osobiste. Nie bya to spowied ani samorozgrzeszenie - nie ulega jednak wtpliwoci, i zrozumia, kto i za co ma odpowiedzie.