) |
|
Kajetan Komian (1771-1856) Publicysta historyczny, poeta, tumacz, krytyk literacki, pamitnikarz. |
Urodzi si 31 grudnia 1771 w Gazowie koo Bychawy (Lubelskie). By jednym z piciorga dzieci Andrzeja herbu Nacz, sdziego ziemskiego lubelskiego, i Anny z Kieczewskich. Do szesnastego roku ycia ksztaci si z brami w Lublinie i Zamociu. Na wyborze yciowej drogi Komiana zawaya wola ojca. Do 1792 pracowa w palestrze lubelskiej, gdzie pozna Ludwika Osiskiego i Alojzego Feliskiego. Podczas insurekcji kociuszkowskiej by sekretarzem lubelskiej Komisji Porzdkowej. W 1795 osiad w Piotrowicach koo Lublina. Wkrtce oeni si z Ann Mossakowsk, crk ziemianina, waciciela Budowa na Woyniu. Po nagej mierci ony w 1806, powodowany trosk o wychowanie syna Andrzeja Edwarda (crka Aniela zmara w wieku piciu lat), zawar zwizek maeski z jej siostr Mariann, na co uzyska wymagan przez prawo kanoniczne dyspens.
W 1809 w galicyjskim Rzdzie Centralnym przyj funkcj zastpcy przewodniczcego Komisji Lubelskiej. W 1810 zosta referendarzem w Radzie Stanu Ksistwa Warszawskiego. Zaprzyjani si wwczas m.in. ze Stanisawem Staszicem, Pawem Woroniczem i Jzefem Morawskim. Od 1812 by sekretarzem Rady Konfederacji Generalnej Krlestwa Polskiego. Nalea do masoskiej loy „witynia Izis” i Towarzystwa Przyjaci Nauk. W czasie odwrotu armii Napoleona przebywa krtko w Krakowie, Bejscach i Piotrowicach. Odmwi przyjcia godnoci rektora Uniwersytetu Jagielloskiego. W czasach Krlestwa Kongresowego mieszka w Warszawie, zajmujc kilka wysokich urzdw. W 1815 zosta referendarzem w Komisji Rzdowej Wyzna Religijnych i Owiecenia Publicznego, w 1818 - nadzwyczajnym radc stanu, w 1821 - dyrektorem administracji krajowej w Ministerstwie Spraw Wewntrznych, a w 1829 car Mikoaj I mianowa go kasztelanem Krlestwa. By take czonkiem Towarzystwa Iksw, bywa na obiadach literackich Wincentego Krasiskiego. Recenzje i utwory drukowa na amach m. in.: „Gazety Warszawskiej”, „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”, „Pamitnika Warszawskiego”, „Biblioteki Polskiej”, „Rocznika Towarzystwa Przyjaci Nauk”, „Sybilli Nadwilaskiej”, „Wandy”. Jako wrg powstania listopadowego zosta potpiony przez sejm powstaczy.
Jesieni 1831 osiad na stae w Piotrowicach, skd korespondowa m.in. z Franciszkiem Morawskim, Franciszkiem Wykiem, Zygmuntem Krasiskim, i powici si pracy literackiej (majtek zda synowi w 1840). Bdc epigonem klasycyzmu, krytykowa wspczesn polsk literatur, zwaszcza Adama Mickiewicza, ktrego uwaa za „szatana literatury i moralnoci”. Zmar 7 marca 1856 w Piotrowicach, pochowany zosta na cmentarzu w Bychawce.
Pocztkowo Komian pisa drobne utwory literackie oraz tumaczy autorw staroytnych: elegie Tibullusa i ody Horacego (debiut w „Nowym Pamitniku Warszawskim”, 1802-1805). Popularno jako poecie przynis mu cykl piciu d napoleoskich, m.in. Oda na zawieszenie orw francuskich w Lublinie (1809) i Oda na poar Moskwy (1812). W 1830 ukoczy poemat dydaktyczny Ziemiastwo polskie, majcy by odpowiedzi na Sonety krymskie Mickiewicza. Utwr skada si z czterech czci: pierwsza opowiada o pracy na roli, druga zawiera opis gospodarstwa i zwierzt, trzecia - sadw i lasw, czwarta za, najbardziej osobista, jest pochwa przyjemnego ycia rolnika-ziemianina. Sigajc do wyidealizowanego obrazu staropolskiego folwarku, Komian za naturaln i sprawiedliw uznaje panujc na wsi hierarchi spoeczn. Ziemianin to „mdry ojciec” wieniaczej wsplnoty, ktremu doradza pleban. Poeta przeciwstawia si zarazem wyzyskowi chopw przez waciciela, ktry „powinien pamita, e nie s to martwe narzdzia, lecz ywi ludzie, stworzeni jak on na obraz i podobiestwo Boe, oddani mu wszake do dyspozycji. Pan wyznacza kademu z nich miejsce i rol do odegrania w tym rytualnym teatrze pracy” (Ryszard Przybylski). Cyzelowane przez ok. 25 lat i liczce ponad 3800 wersw Ziemiastwo nie zostao przyjte przez wspczesnych z entuzjazmem. Autorowi wytykano „pezanie ladami Wergilusza”, a poemat uznano za nudny i „paski jak droga z Warszawy do Bonia”.
Poeta z Piotrowic jest te autorem wzorowanego na Eneidzie Wergilusza i Henriadzie Woltera poematu historycznego Stefan Czarniecki (wyd. 1858), planowanego jako polemika z Konradem Wallenrodem Mickiewicza. Utwr by martwy ju w momencie ogoszenia, gwnie z powodu archaicznej formy. Spord historycznych pism Komiana warto wymieni: Biografi ks. Adama Czartoryskiego, ywot Staszica, O yciu Tadeusza Kociuszki i pamitkach po nim zachowanych w wityni Sybilli w Puawach i Pochwa Jana Henryka Dbrowskiego z polecenia Towarzystwa Przyjaci Nauk Warszawskiego napisan. Powstaniu listopadowemu powici Kilka sw o Joachimie Lelewelu i o rewolucji 1830 r. Pod koniec ycia Komian napisa take biogramy m. in.: Jana Feliksa Tarnowskiego, Stanisawa Nacz Maachowskiego i swojego modszego brata - Jzefa, biskupa kujawsko-pomorskiego. Najciekawsze dla dzisiejszego czytelnika i zarazem najwartociowsze dla badaczy czasw Ksistwa Warszawskiego oraz Krlestwa Polskiego s spisane pod koniec ycia barwne, pene anegdot Pamitniki (wyd. ocenzurowane przez syna, t. 1-3, 1858-65; wyd. pene 1972).