Jasność i przejrzystość

Poważnym dotychczas mankamentem procesu bolońskiego był brak reprezentacji nauczycieli akademickich i innych pracowników szkół wyższych, wśród konsultacyjnych członków Grupy Follow-Up, powołanej w Berlinie do kontynuowania prac pomiędzy spotkaniami ministerialnymi. Były natomiast w niej reprezentowane nie tylko szkoły wyższe jako instytucje, poprzez swoje stowarzyszenia europejskie, ale także studenci. W tym kontekście warte odnotowania jest podkreślenie przez ministrów w komunikacie końcowym z konferencji kluczowej roli nie tylko studentów i szkół wyższych, ale także ich pracowników. Ministrowie stwierdzili ponadto, że rola tych trzech partnerów jest jeszcze ważniejsza teraz, gdy niezbędne reformy bolońskie są w znacznym stopniu wdrożone i zachęcili ich do zintensyfikowania wysiłków na rzecz ustanowienia Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (EHEA) do 2010 roku. Powitali z przyjemnością duże zaangażowanie szkół wyższych w proces boloński, uznając jednak, że niezbędny jest pewien czas na zoptymalizowanie wpływu zmian strukturalnych na programy studiów i wprowadzenie w całej Europie innowacyjnych procesów nauczania i uczenia się.

Nowym elementem konferencji było odnotowanie w komunikacie ministrów wsparcia procesu bolońskiego przez organizacje reprezentujące biznes i partnerów społecznych oraz oczekiwanie od nich zintensyfikowania współpracy w osiągnięciu celów procesu bolońskiego.

Wobec powyższego nie może stanowić zaskoczenia poparcie ministrów udzielone wnioskowi Grupy Follow-Up o przyjęcie Education International Pan-European Structure jako nowego członka konsultacyjnego tej Grupy. Education International jest globalną federacją związkową, liczącą ponad 29 milionów członków pracowników edukacji, w tym szkolnictwa wyższego i innych instytucji badawczych. Chce ona pełnić zarówno rolę partnera społecznego, jak i przedstawiciela interesów zawodowych pracowników. Status członka konsultacyjnego Grupy Follow-Up został przyznany także Europejskiemu Stowarzyszeniu do spraw Zapewnienia Jakości (ENQA) oraz Związkowi Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE).

SYSTEM STOPNI

Z treści komunikatu i innych dokumentów towarzyszących spotkaniu ministrów wynika, że system studiów o dwóch cyklach kształcenia jest już wprowadzany w Europie na dużą skalę. Świadczy o tym między innymi fakt, że w większości krajów europejskich przyjmuje się już ponad połowę studentów na studia o strukturze dwustopniowej. Są jednak różne niedociągnięcia w realizacji procesu bolońskiego, w tym pewne przeszkody w dostępie do drugiego cyklu, zawarte w &8222;Czarnej księdze&8221; stowarzyszenia studenckiego ESIB oraz raporcie tej organizacji &8222;Bolonia w oczach studentów&8221;, które swoją krytycznością bardzo odbiegają od gładkich dokumentów innych partnerów konsultacyjnych procesu bolońskiego. Zdaniem ministrów, istnieje także potrzeba szerszego dialogu pomiędzy rządami, szkołami wyższymi i partnerami społecznymi w celu poprawy zatrudnialności absolwentów studiów na poziomie pierwszego cyklu, w tym zwiększenia liczby stanowisk w służbie publicznej dla absolwentów o kwalifikacjach na tym poziomie.

Ministrowie zaakceptowali przygotowany przez Grupę Follow-Up ramowy opis kwalifikacji na poszczególnych poziomach studiów do Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (EHEA), obejmujący 3 cykle kształcenia. Zgodnie z tym opisem, studia w pierwszym cyklu wymagają zgromadzenia 180-240 punktów ECTS, a w drugim - 90-120, ale nie mniej niż 60 punktów. Opis ramowy stworzył także możliwość wprowadzenia, w kontekstach krajowych, pośrednich kwalifikacji poniżej stopnia bachelor, w tak zwanym krótkim cyklu kształcenia, wymagających zgromadzenia 120 punktów ECTS. Krótki cykl kształcenia może być związany z pierwszym cyklem lub stanowić jego część składową. Punktom ECTS towarzyszą deskryptory kwalifikacji oparte na efektach kształcenia, w tym kompetencjach. Ministrowie zobowiązali się do opracowania w okresie do 2010 roku opisów ramowych kwalifikacji na poziomie krajowym, kompatybilnych z opisem europejskim i rozpoczęcia prac w tym kierunku do 2007 roku. Na spotkaniu w Bergen podkreślono potrzebę zapewnienia komplementarności pomiędzy opisem ramowym kwalifikacji do EHEA a opisem proponowanym przez Unię Europejską do edukacji przez całe życie, obejmującej edukację ogólną, zawodową i szkolenie, a także komplementarności w tym zakresie pomiędzy krajami uczestniczącymi w procesie bolońskim. Poproszono Unię Europejską o konsultowanie wszystkich stron procesu bolońskiego w miarę postępów pracy.

ZAPEWNIENIE JAKOŚCI

Ministrowie odnotowali z przyjemnością, że prawie wszystkie kraje posiadają systemy zapewnienia jakości oparte na kryteriach ustalonych w komunikacie berlińskim. Uważają jednak, że niezbędny jest dalszy postęp, w szczególności w zakresie zaangażowania studentów w proces oceny jakości poprzez ich uczestnictwo w agencjach akredytacyjnych i zespołach oceniających. Postęp jest także niezbędny w zakresie uczestnictwa ekspertów zagranicznych w procesie oceny jakości. Ministrowie nakłaniają szkoły wyższe do kontynuowania wysiłków w celu wzmocnienia jakości swojej działalności poprzez systematyczne wprowadzanie wewnątrzuczelnianych mechanizmów zapewnienia jakości bezpośrednio skorelowanych z zewnętrznym zapewnieniem jakości. W tym kontekście zaakceptowali standardy i wytyczne zapewnienia jakości w EHEA opracowane przez ENQA i zobowiązali się do wprowadzenia zaproponowanego przez tę sieć modelu peer review agencji zapewnienia jakości, szanując akceptowane powszechnie wytyczne i kryteria. Powitali z radością zasadę wprowadzenia europejskiego rejestru agencji zapewnienia jakości i podkreślili wagę współpracy pomiędzy uznanymi przez poszczególne kraje agencjami do spraw zapewnienia jakości na poziomie krajowym w celu poprawienia wzajemnego uznawania akredytacji lub decyzji w zakresie zapewnienia jakości.

UZNAWANIE STOPNI I OKRESÓW STUDIÓW

Spośród 45 krajów uczestniczących w procesie bolońskim 36 ratyfikowało Konwencję Lizbońską, która jest uważana za bardzo pomocną w ułatwieniu wzajemnego uznawania kwalifikacji. Kraje uczestniczące w konferencji zobowiązały się do pełnego wprowadzenia w życie jej zasad i, tam gdzie jest to właściwe, włączenia ich do ustawodawstwa krajowego, a także zobowiązały się do opracowania planów krajowych poprawy jakości procesu uznawania zagranicznych kwalifikacji. Te plany będą stanowiły część raportów krajowych na następną konferencję ministerialną. Ministrowie poparli teksty uzupełniające Konwencję Lizbońską i wezwali wszystkie władze krajowe oraz innych zainteresowanych do uznawania wspólnych stopni nadawanych przez dwa lub więcej krajów w EHEA.

Krajowe i europejskie opisy ramowe kwalifikacji są postrzegane także jako możliwość głębszego osadzenia w szkolnictwie wyższym edukacji przez całe życie. Ministrowie zobowiązali się pracować wspólnie ze szkołami wyższymi i innymi partnerami na rzecz poprawy uznawania poprzedniej nauki, także tam, gdzie to możliwe - nieformalnej nauki, i uwzględniania jej zarówno przy rekrutacji na studia, jak i jako elementu programów studiów.

SZKOLNICTWO WYŻSZE I BADANIA

W komunikacie podkreślono znaczenie szkolnictwa wyższego we wzmacnianiu, poprzez prowadzone badania, rozwoju gospodarczego i kulturalnego poszczególnych społeczeństw oraz spójności społecznej. Stwierdzono także, że wprowadzane zmiany strukturalne w szkolnictwie wyższym i poprawa jakości nauczania nie powinny zaszkodzić wysiłkom na rzecz wzmocnienia badań i innowacji. Podkreślono znaczenie badań i szkolenia badawczego w utrzymaniu oraz poprawie jakości i zwiększeniu konkurencyjności i atrakcyjności EHEA. W celu osiągnięcia lepszych wyników ministrowie uznali potrzebę poprawy współdziałania w poszczególnych krajach pomiędzy sektorem szkolnictwa wyższego a innymi sektorami oraz pomiędzy EHEA a Europejskim Obszarem Badawczym (ERA), tworzonym od 2000 roku przez Unię Europejską. Aby osiągnąć te cele, kwalifikacje na poziomie doktorskim powinny być całkowicie włączone do opisu ramowego z wykorzystaniem podejścia opartego na efektach kształcenia. Zasadniczą częścią szkolenia doktorskiego jest rozwój wiedzy poprzez prowadzenie oryginalnych badań. Biorąc pod uwagę potrzebę restrukturyzacji programów doktorskich oraz ich przejrzystego nadzoru i oceny, ministrowie zauważyli, że normalne obciążenie pracą 3 cyklu w większości krajów odpowiada 3-4 latom studiów. Zachęcili uniwersytety do promowania szkolenia interdyscyplinarnego w programach doktorskich i rozwoju przenoszalnych umiejętności, w celu dostosowania kształcenia doktorskiego do potrzeb szerszego rynku pracy. Warto w tym miejscu podkreślić zdanie zawarte w komunikacie końcowym, w którym ministrowie uznali uczestników programów studiów na poziomie trzeciego cyklu zarówno za studentów, jak i pracowników badawczych w początkowym stadium kariery zawodowej.

Warto także zauważyć, że również Komisja Europejska traktuje doktorantów jako pracowników badawczych na początku ich kariery badawczej. Wydaje się więc, że ten pogląd powinien znaleźć swoje odzwierciedlenie w ustawie o szkolnictwie wyższym w naszym kraju w części dotyczącej statusu doktorantów. Ministrowie powierzyli Grupie Follow-Up, zapraszając do współpracy Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (EUA) i innych zainteresowanych partnerów, przygotowanie raportu na temat rozwoju podstawowych zasad programów doktorskich i przedstawienie go ministrom w 2007 roku.

MOBILNOŚĆ

Mobilność studentów i pracowników pomiędzy wszystkimi uczestniczącymi krajami jest traktowana jako jeden z kluczowych celów procesu bolońskiego. Świadomi wielu wyzwań ministrowie ponowili swoje zobowiązanie do ułatwienia przenoszalności grantów i pożyczek, tam gdzie to możliwe - poprzez wspólne działanie, a także do zwiększenia wysiłków na rzecz usunięcia przeszkód mobilności poprzez ułatwienie wydawania wiz i pozwoleń do pracy oraz zachęcanie do uczestnictwa w programach mobilności.

BILANS POSTĘPU

Ministrowie powierzyli Grupie Follow-Up sporządzenie poszerzonego bilansu realizacji procesu bolońskiego w zakresie systemu stopni, zapewnienia jakości oraz uznawania stopni i okresów studiów na następną konferencję, która odbędzie się w 2007 roku w Londynie. Oczekuje się zakończenia wprowadzenia w życie tych trzech priorytetów w okresie do 2007 roku.

Ministrowie oczekują postępu w zakresie: wprowadzania w życie standardów i wytycznych do zapewnienia jakości, jak proponowano w raporcie ENQA; wprowadzania krajowego opisu ramowego nadawanych kwalifikacji; nadawania i uznawania wspólnych stopni, w tym na poziomie doktorskim; tworzenia możliwości elastycznych ścieżek nauki w szkolnictwie wyższym, w tym procedur uznawania poprzedniej nauki.

Grupa Follow-Up została poproszona również o przedstawienie na następnej konferencji porównywalnych danych na temat mobilności pracowników i studentów oraz na temat sytuacji społeczno-ekonomicznej studentów w krajach uczestniczących w procesie bolońskim.

Bazując na dotychczasowych osiągnięciach ministrowie pragną ustanowić Europejski Obszar Szkolnictwa Wyższego oparty na jakości i przejrzystości. Uznali, że należy pielęgnować nasze bogate dziedzictwo i różnorodność kulturową, wnosząc je do społeczeństwa opartego na wiedzy. Ministrowie zobowiązali się do podtrzymania zasady odpowiedzialności publicznej za szkolnictwo wyższe w kontekście złożonych nowoczesnych społeczeństw. Z uwagi na to, że szkolnictwo wyższe jest usytuowane na skrzyżowaniu badań, edukacji i innowacji ma ono kluczowe znaczenie także dla konkurencyjności Europy. Ministrowie zobowiązali się do zapewnienia szkołom wyższym niezbędnego zakresu autonomii przy wprowadzaniu w życie uzgodnionych reform i uznali potrzebę ich trwałego finansowania. Europejski Obszar Szkolnictwa Wyższego jest budowany wokół trzech cykli kształcenia, z których każdy ma funkcję przygotowywania studentów do wejścia na rynek pracy, do dalszego budowania kompetencji i do aktywnego obywatelstwa. Opis ramowy kwalifikacji, uzgodniony zespół standardów i wytycznych do zapewnienia jakości oraz uznawanie stopni i okresów studiów, są także głównymi cechami struktury EHEA.

Autor jest członkiem Stałego Komitetu Szkolnictwa Wyższego i Badań Education International Pan-European Structure, a także wiceprzewodniczącym KSN NSZZ &8222;Solidarność&8221;.

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną