ERASMUS - SPOTKANIE KULTUR

Autorka i jej sąsiedzi stypendyści w akademikowej kuchni

Pobyt na stypendium Erasmusa może być mniej lub bardziej udany, ale zawsze jest wyzwaniem. Dla mnie był czasem wielkiej przygody. Myślę, że przez tych dziesięć miesięcy nauczyłam się więcej niż przez jakikolwiek rok szkoły czy studiów. Jednak nie chodzi tu o zwyczajną wiedzę - to była niepowtarzalna okazja poznania innych, czasem bardzo odmiennych, ludzi i innych kultur. Starałam się zebrać i porównać doświadczenia własne i znajomych, którzy byli na Erasmusie w innych miastach i krajach. Będą to więc głównie spostrzeżenia stypendystki ULB w Brukseli, ale też tych, którzy mieli okazję studiować w Barcelonie, Valladolid, Cartagenie, Strasburgu, Kilonii, Bochum, Perugii i Leuven.

Oswajanie &8222;tubylców&8221;

Pierwszą kulturą, z którą zagubiony, &8222;początkujący&8221; erasmus niechybnie się zetknie, jest kultura kraju goszczącego. Wbrew pozorom, o ile dość łatwo poznać sam kraj (stypendyści większymi lub mniejszymi gromadami często wybierają się na zwiedzanie co ciekawszych zakątków), o tyle zaprzyjaźnienie się z &8222;tubylcami&8221; stanowi większy problem. Może nieco łatwiej jest pod tym względem w krajach południowych. W każdym razie wszędzie lepszy kontakt z miejscowymi studentami w samej uczelni mają erasmusi chodzący na większość zajęć ze stałą grupą. Jeśli natomiast, jak to często bywa, stypendysta dobierze sobie przedmioty z różnych lat, grup czy nawet kierunków, to małe ma szanse zżyć się z ludźmi, których widzi raz na tydzień. A przecież z kim tak dobrze można poznać język, kraj, obyczaje, kuchnię i kulturę w ogóle, jak nie z &8222;tubylcami&8221;? Warto się przebić przez mur pierwszej nieufności i obojętności (w przypadku krajów północnych, niestety, częsty), a także przez panujące stereotypy. Poza zajęciami na wydziale, z miejscowymi studentami można się zżyć na przykład działając w lokalnych grupach rozmaitego autoramentu działających przy uczelni. Rozpiętość ich zainteresowań jest ogromna. Ja na przykład śpiewałam w chórze uniwersyteckim, którego repertuar nie nadawałby się do powtórzenia po polsku. Poza tym w Belgii każdy wydział ma swoje koło, bynajmniej nie naukowe, które oprócz tego, że organizuje &8222;chrzest&8221; pierwszorocznych, spotyka się regularnie na piwie. Na przeciwległym biegunie znajdują się organizacje charytatywne, skauting, czasopisma studenckie, które chętnie przyjmą świeże spojrzenie studenta zagranicznego, a także na przykład duszpasterstwa akademickie.

Niektórzy erasmusi mają możliwość zaprzyjaźnić się z &8222;tubylcami&8221;, mieszkając z nimi pod jednym dachem, co z czasem zwykle owocuje wspólnymi imprezami i w ogóle integracją, urządzaniem wspólnych wyjść, posiłków itd. Jednak polityka wielu uczelni prowadzi do umieszczania studentów w akademikach według narodowości albo &8222;blokami&8221; geograficznymi. W przypadku mieszkań studenckich oddzielenie erasmusów jest wymuszone przez długość pobytu: studenci lokalni wynajmują je ze znajomymi od razu na kilka lat, podczas gdy stypendyści przyjeżdżają tylko na rok albo i na semestr. W przypadku akademików izolacji od kultury lokalnej sprzyjają także koszty. W tańszych akademikach, które moi znajomi wybierali w Niemczech, Strasburgu czy Leuven, nie było prawie nikogo nie tylko z kraju goszczącego, ale nawet z Europy Zachodniej.

Innym względem, dla którego miejscowi - na przykład solidni studenci niemieccy czy belgijscy - niezbyt chętnie dzielą mieszkanie z erasmusami, jest rozrywkowy tryb życia stypendystów. W Brukseli każde piętro mojego akademika było przedzielone na dwie części. Jedną w świętym spokoju zamieszkiwali studenci regularni - w większości Belgowie, z rzadka pozwalający sobie na urządzanie tam imprez. Drugą, z osobną kuchnią, zajmowaliśmy, z paroma wyjątkami, my - stypendyści, nie tylko erasmusi.

Pod jednym dachem

Miałam wielkie szczęście, dzieląc piętro z niezwykłą mieszaniną narodowości z różnych kontynentów, przy czym - co bardzo istotne dla dobrych kontaktów - żadna z nich nie dominowała. Przez to niejako nie mieliśmy wyjścia - trzeba się było otworzyć na &8222;obcych&8221;. I to jest właśnie druga fantastyczna okazja spotkania kultur na Erasmusie. Obok kultury kraju przyjmującego, siłą rzeczy poznaje się inne, reprezentowane przez stypendystów. To oni z reguły są naszymi współlokatorami, z nimi jeździ się na wycieczki, chodzi na różne imprezy, nie tylko te urządzane przez organizacje opiekujące się erasmusami.

Stypendystów jest wszędzie pełno, bo zwykle mają więcej czasu niż studenci regularni. Zwiedzają, chodzą na uczelniane sporty, kursy językowe, no i, oczywiście, wszelkie możliwe imprezy. Słyszałam o erasmuskach w Leuven, z którymi hiszpańscy współlokatorzy, prawie stale nieobecni, bo bawiący się głównie z innymi Hiszpanami, ograniczali męczące konwersacje angielskie do rzucanego w przelocie: &8222;Will be party - will call you&8221;.

Same imprezy, jeśli nawet integrują w jakiś sposób, na pewno nie sprzyjają głębokim rozmowom - ograniczają się do small talków z sakramentalnymi: &8222;Skąd jesteś?&8221;, &8222;Co studiujesz?&8221; i &8222;Jak ci się tu podoba?&8221;. Natomiast spędzenie pół roku czy roku na jednym piętrze akademika albo w jednym mieszkaniu pozwala naprawdę poznać ludzi. Zdarzają się ostre dyskusje, bo też punkty widzenia bywają skrajnie różne. Na moim piętrze w Brukseli mieliśmy przekrój od ateistów, przez agnostyków, baptystę, prawosławnych, katolików i muzułmanów, po kolegę, który wierzył w energię międzyludzką i magiczne zdolności szamanów. Nikt nikogo do swoich poglądów nie przekonał, ale miałam okazję stwierdzić, że chrześcijaństwo ma z islamem parę punktów wspólnych, zdziwić Bruna-baptystę, że katolicy czytają Biblię, a nawet pewnego dnia doznać szoku, kiedy nasza zagorzała materialistka Julie obiecała, że poczyta tę księgę, żeby zobaczyć, co my w niej widzimy. Miałam też możliwość przekonać się - i to było chyba najcenniejsze - że ludzie o skrajnie różnych poglądach mogą żyć w zgodzie pod jednym dachem, a nawet się zaprzyjaźnić.

Rozmowy z ludźmi innych nacji pozwalają też pocieszyć się ich zrzędzeniem na polityków i stan ich krajów, które nam się często zdają kwitnące gospodarczo. Można też uzmysłowić sobie, gdzie dokładnie leżą na przykład Ekwador i Haiti, z jakimi borykają się problemami i jakie są poglądy części tamtejszej ludności w wielu sprawach. Niewątpliwie stypendyści kończący studia wyższe nie są reprezentantami większości swojego społeczeństwa, ale jestem przekonana, że ich opinie dają prawdziwszy obraz sytuacji ich krajów niż nasze media. Mieszkanie pod jednym dachem daje też okazję do konfrontacji ulubionej muzyki. W moim brukselskim akademiku prowadziło to do sporów, czy mamy słuchać mrocznej muzyki naszej Francuzki Julie, czy żwawych i bliźniaczo do siebie podobnych płyt Ekwadorczyka Fausta.

Otwarty umysł

Następna dziedzina, w której pojawia się dużo różnic, a która dostarcza wielu niespodzianek i może być cenną nauką na przyszłość, to kuchnia. Zdziwienie moich sąsiadów na widok kaszy gryczanej, protesty, gdy Fausto wkładał do swojego kakao ser żółty, apetycznie wyglądające sałatki z kuskusem Amani Tunezyjki, nauka robienia tortilli według rad naszych Hiszpanek i właściwego gotowania makaronu pod okiem Peppego i Andrei, kolacja francuska z fondue, wieczór naleśnikowy, degustacja niemieckich ciast bożonarodzeniowych, deser z przepisu siostry Antonia, który wyszedł zupełnie nie do przełknięcia... To dla mnie właśnie Erasmus. Parę rad i przepisów zawsze zostaje na przyszłość, nauka nie idzie w las. Przyspieszony kurs wielu kuchni świata to naprawdę doświadczenie nie do przecenienia, a nawet rodzaj survivalu, zwłaszcza dla studentów płci brzydkiej, mieszkających przez całe studia z rodzicami. Innym też się przyda...

Bardzo ważne jest to, żeby nie zamykać się w gronie swojej narodowości, chociaż wiadomo, że to łatwiejsze językowo, obyczajowo i mentalnie. Z moich obserwacji wynika, że zwłaszcza Hiszpanie i Włosi rzadko potrafili się oprzeć tej pokusie i wyjeżdżali po roku studiów za granicą, nie mówiąc w języku obcym wiele lepiej niż na początku i nie mając dużo większego pojęcia o świecie. Do swoich ciągnie się zwłaszcza w początkowym okresie onieśmielenia i adaptacji w nowym kraju. Warto jednak od początku robić ten wysiłek i szukać znajomych innych narodowości, nawet jeśli nie mieszkają z nami pod jednym dachem. Pomocą służą między innymi imprezy organizowane dla erasmusów, na przykład wycieczki oraz urządzany prawie w każdej uczelni posiłek międzynarodowy.

Poza tym ze stypendystami łatwiej się zżyć niż z miejscowymi, bo jest się w podobnej sytuacji. W odcięciu od swojego kraju, bliskich, znajomych, rzuceni w obcy język i obcą kulturę, erasmusi lepiej się rozumieją nawzajem. Jeszcze łatwiej o porozumienie ze studentami z krajów naszego regionu, krajów o podobnych doświadczeniach historycznych: Czechami, Słowakami, Węgrami, Słoweńcami, a także mieszkańcami krajów bałtyckich. Ciągły kontakt z nie-Polakami zmusza do mówienia w obcym języku, do próby zrozumienia ludzi czasem bardzo odległych kulturowo i do poznania ich podejścia do wielu spraw. To otwiera nasz umysł, ograniczony stereotypami na temat innych krajów - i vice versa.

Nie gęsi...

W tym miejscu pojawia się trzeci aspekt kontaktów kulturowych w czasie stypendium Erasmusa. Jest to świetna okazja, aby wyjaśnić wielu ludziom, że nie jesteśmy republiką radziecką, że u nas nie biegają białe niedźwiedzie, że mamy telewizję i lodówki i że w ogóle Polska jest krajem, który warto i można bez ryzyka życia odwiedzić. Nawet ci, którzy nie lubią szumnego słowa &8222;patriotyzm&8221;, muszą przyznać, że stypendysta wyjeżdżający na Erasmusa jest reprezentantem swojego kraju i że według niego i tego, co mówi, wielu ludzi będzie ten kraj oceniać. Czas, w którym ma się kontakt z tak wieloma studentami innych narodowości, jest okazją do sprostowania stereotypowych opinii o Polsce, uświadomienia większości, gdzie w ogóle ta kraina leży, a także do delikatnej jej promocji. Kilka standardowych sytuacji wymusza przedstawienie własnego kraju. Zwykle uczelnia organizuje międzynarodowy posiłek dla erasmusów, na który każdy przynosi potrawy ojczystej kuchni. Krótszej lub nawet referatowej prezentacji swojego kraju wymagają też zwykle kursy językowe dla obcokrajowców.

Ambasady polskie dysponują materiałami promocyjnymi - można się z nimi skontaktować, złożyć zamówienie przez e-mail i wtedy przyślą plakaty i broszurki w językach obcych. W zeszłym roku, dzięki podobnej akcji przedsięwziętej przez naszego sąsiada Peppego, mieliśmy całe piętro akademika wyklejone plakatami z Włoch. Wyglądało to rewelacyjnie! Można się też przewidująco zaopatrzyć przed wyjazdem w broszurki o miastach lub regionach - urzędy miasta i inne instytucje odpowiedzialne za promocję powinny dysponować takimi materiałami. Mój Urząd Miasta wydał nawet mały ilustrowany przewodnik po Poznaniu, jego francuska wersja okazała się w czasie Erasmusa bardzo przydatna.

Stypendyści zamieszkujący akademiki mają często ciekawe pomysły na wzajemne poznanie swoich kultur - wieszają w kuchni mapę (świata, nie Europy!) z zaznaczonym miejscem pochodzenia każdego, listy przydatnych słówek w językach wszystkich mieszkańców piętra itd. Z mojego doświadczenia wynika, że znakomitym i prostym sposobem promocji Polski bez zbędnej gadaniny jest dać ludziom do spróbowania nasze ciasta albo charakterystyczne potrawy (te smaczne, oczywiście). Moi sąsiedzi byli naprawdę zachwyceni piernikiem, piszingerem cioci i biszkoptem, który udało mi się zrobić u jedynej koleżanki, która miała piekarnik. Warto było. Mieliśmy też wszyscy dużo zabawy przy smażeniu pączków na polskie... andrzejki.

W związku z promocją kraju pojawia się problem, który w pewnym momencie dotyka wielu erasmusów i jest przedmiotem licznych dyskusji i kontrowersji: czy w ogóle wracać do Polski? Zważywszy na wysokość stopy bezrobocia i na płace absolwentów, wielu stypendystów woli za wszelką cenę pozostać za granicą, pracując nawet w dziedzinach zupełnie niezwiązanych z zawodem, bo nie widzą dla siebie perspektyw w kraju. Pojawiają się jednak niekiedy głosy - i ja dołączam się do nich - argumentujące, że nie będzie lepiej, jeśli na to nie zapracują wykształceni i przedsiębiorczy ludzie, a tacy właśnie są erasmusi. Moim zdaniem, skoro mieliśmy możliwość bezpłatnego studiowania - większość erasmusów wyjeżdża z dziennych studiów w państwowych uczelniach - i w dodatku mogliśmy wyjechać na stypendium, to mając możliwość skromnego nawet utrzymania się z pracy zbliżonej do naszego zawodu, powinniśmy spożytkować naszą wiedzę i doświadczenie dla innych w kraju, tu gdzie nas do tej pracy (lepiej lub gorzej, ale jednak) przygotowano.

Wracając do kontaktów kulturowych - najwięcej satysfakcji dają te, które znajdują przedłużenie po powrocie ze stypendium. Jeśli uda się uskutecznić na przykład coś w rodzaju wymiany, to jest to wielka radość dla obu stron, a pozwala zobaczyć kraj, który oceniało się na przykładzie garstki znajomych erasmusów. Ale to może się udać wyłącznie wtedy, gdy przekroczymy swoje ograniczenia i otworzymy się na innych ludzi, akceptując różnice i &8222;dziwne&8221;, bardzo czasem odmienne od naszych obyczaje.

Warto dodać, że nawet podróż w obrębie Europy nie oszczędzi erasmusowi zaskoczeń. Zrozumienie, że kiedy Sycylijczycy krzyczą, to nie znaczy, że się kłócą, próby wyjaśnienia Francuzce, dlaczego w Krakowie w szczycie wakacji nie wsiądziemy do autobusu do Zakopanego, jeśli nie użyjemy łokci... To jest właśnie doświadczanie na własnej skórze kultur, z którymi stypendysta miał okazję zaprzyjaźnić się przez konkretnych ludzi, którym z czasem zaufał na tyle, żeby powierzyć im się jako przewodnikom w kolejnej niepowtarzalnej przygodzie Erasmusa - spotkaniu kultur &8222;na żywo&8221;.

Mgr Barbara Chełkowska, absolwentka filologii polskiej UAM w Poznaniu, stypendystka programu Sokrates/Erasmus na ULB w Brukseli 2003/04 oraz programu MOST w UJ w Krakowie 2002/03.

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną