)
Ustawa „Prawo o szkolnictwie wyszym”, ktrej brak dawno by odczuwany przez kierownictwa uczelni akademickich, nie bya z rwnym entuzjazmem oczekiwana przez szkoy zawodowe, nie tylko prywatne, a take nauczycieli akademickich, nawet tych z pierwszych szeregw profesury, ktrej najsprawniejsi przedstawiciele osigali wietne wyniki finansowe w pracy „wielowarsztatowej”.
Gwnym zmartwieniem rektorw pastwowych wyszych szk zawodowych byo wypenienie, pocztkowo skromnego, minimum kadrowego specjalnoci, nastpnie zwikszanego i wreszcie przeksztaconego w - czsto nieosigalne w lokalnych prowincjonalnych warunkach - minimum kadrowe kierunku studiw.
W tej sytuacji wczeniejszy zapis projektu ustawy, pozostawiajcy zezwolenie na drugie zatrudnienie nauczyciela akademickiego rektorowi podstawowego miejsca pracy (szkoy akademickiej), wprowadza w panik kierownikw wyszych szk zawodowych obu formu wasnociowych. Wszyscy odetchnli, gdy ustawa dopucia zaliczenie do minimum kadrowego zawodowego kierunku studiw nauczyciela zatrudnionego w innej szkole wyszej jako jego podstawowym miejscu pracy.
Mimo tych obaw oraz dalszych zastrzee do innych zapisw „prezydenckiego” projektu ustawy, Konferencja Rektorw PWSZ, pierwsza obok KRASP, popara ten projekt. Najistotniejsze zagroenia wizay si z utrat partnerstwa pastwowych szk akademickich, ktrego wymagaa ustawa „o wyszych szkoach zawodowych” z 26 czerwca 1997 roku.
Ustawa ta zobowizywaa do zawarcia porozumienia o wsppracy midzy szkoami pastwowymi obu stopni, ksztaccymi w tych samych dziedzinach edukacji wyszej i do udziau przedstawicieli uczelni akademickich w ciaach kolegialnych (obok Senatu obowizkowy Konwent) PWSZ. Wynikay z tych obligacji liczne pozytywy, nie zawsze w peni wykorzystywane przez obie strony. To zobowizanie zostao w zapisach nowej ustawy przeksztacone w moliwo.
Rwnoczenie rektorom PWSZ, zrzeszonym w KRePSZ, nie udao si przeforsowa wprowadzenia do ustawy ich konferencji jako trzeciej obok KRASP i zapisanej w tym akcie Konferencji Rektorw Szk Zawodowych. Zasadno podziau wedug kryterium „akademickoci” bya tak oczywista, e nie udao si wprowadzi do ustawy KRePSZ mimo bardzo silnego wsparcia w tej sprawie ze strony KRUN, zgadzajcej si z argumentacj, e prywatnych i pastwowych szk zawodowych nie czy nic poza edukacj na pierwszym stopniu.
Nie jest odkrywcze, e wszdzie tam, gdzie istnieje rynek dbr reglamentowanych, wzrasta zagroenie powstawania, najdelikatniej mwic, nieprawidowoci. Wiadomo te, e liberalizacja rynku wyszej edukacji, wprowadzona przez ustaw z 1990 roku, miaa co najmniej dwa negatywne wymiary: nieprzewidziany prawie zupeny brak kontroli pastwa nad poziomem ksztacenia i ideologicznie akceptowany brak regulacji naboru z perspektywy potrzeb rynku pracy.
Dobre tradycje autonomicznych szk akademickich przewanie skutecznie przeciwdziaay zjawiskom patologicznym, cho nawet najwiksze z nich nie opary si pokusie wykorzystania koniunktury na niektre, chwilowo deficytowe kierunki studiw, uruchamiajc masowe, miejscowe i zamiejscowe studia zaoczne, na ktrych liczba suchaczy przekraczaa wielokrotnie liczb studentw stacjonarnych danego kierunku.
Duo gorzej przedstawiaa si sytuacja w powstajcym sektorze prywatnym, gdzie liberalizm ustawy pozwoli na niemal niekontrolowane zakadanie uczelni z atwoci otwierania kramiku z warzywami. Tak wic ju do 1998 roku powstao ponad 150 wyszych szk niepublicznych. Nie mona mie pretensji o to, e w tych warunkach prawnych i przy przewanie skromnym kapitale zakadowym, wybierano najbardziej rynkowe kierunki ksztacenia, wymagajce przy tym minimalnego zainwestowania w warsztat dydaktyczny. Trudno ju jednak usprawiedliwi to, e wykorzystano wszystkie luki prawodawstwa, aby realizowa „strategi” rynkow - maksymalny zysk przez maksymaln liczb studentw, przy minimalnym, nawet nie zawsze akceptowalnym, poziomie nauczania.
Wspomniana ustawa z 1997 roku bya pierwsz prb wprowadzenia pastwowej kontroli nad tym chaosem. Najistotniejszym elementem tej kontroli bya Komisja Akredytacyjna Wyszego Szkolnictwa Zawodowego (KAWSZ), ktra staa si protoplastk pniejszej PKA. Ustawa wprowadzia te liczne czynniki dyscyplinujce proces ksztacenia, idce dalej ni te obowizujce szkoy akademickie, jak ograniczenie grupy suchaczy zaocznych do liczby studentw stacjonarnych na danym kierunku oraz minimum (80 procent) wymiaru studiw zaocznych w stosunku do stacjonarnych. Pojawio si te obligatoryjne minimum (15 tygodni) praktyk zawodowych.
Konsekwencj zapisw tej ustawy byo te powoanie do ycia przez ministra Mirosawa Handkego, rok pniej, pierwszych szeciu PWSZ. Szkoy te, ze zrozumiaych wzgldw, zostay przyjte jako konkurencja, niestety nie tylko przez uczelnie sektora niepublicznego, ksztacce w wikszoci na tym samym pierwszym stopniu edukacji wyszej. PWSZ zostay jak gdyby poczte z grzechem pierworodnym powszechnie dostrzeganej oraz krytykowanej patologii licznych szk prywatnych, od ktrych nie byy odrniane. Ciko pracujc nad zwalczaniem tego nieuzasadnionego utosamiania, niestety nie ustrzegy si silnie nagonionego medialnie, jednostkowego wypadku patologii w swoim gronie.
Wanie od 1998 roku wszystkie nowe szkoy obu sektorw wasnociowych zakadano ju wedug podniesionych kryteriw stosowanych przez KAWSZ, a pniej, po kolejnych nowelizacjach ustawy z 1990 roku, regulowanych przez PKA. Te rygory spowodoway, e cho liczba szk niepublicznych wzrosa w tym czasie blisko dwukrotnie, to zakres zjawisk nieprawidowych znacznie si zmniejszy. Otwarto w tym okresie 32 PWSZ, lokujc je w wikszoci w zupenie pustynnych lub mao nasyconych wysz edukacj miastach drugiej wielkoci - przewanie byych wojewdztwach.
Niespena 2 procent szk niepublicznych osigno status uczelni akademickich, a cz tworzonych na podstawie ustawy z 1990 roku ma uprawnienia do prowadzenia studiw magisterskich. Nie zmienio si prawie wcale to, e szkoy prywatne ksztac w bardzo wskim przedziale 15-20 procent wszystkich kierunkw studiw, utworzonych przez Rad Gwn Szkolnictwa Wyszego. S to gwnie kierunki ekonomiczne, administracyjno-prawne i inne humanistyczne (jzyki, pedagogika), ktre wymagaj maych inwestycji w warsztat dydaktyczny, z reguy nie wychodzcych poza komputeryzacj.
Oczywiste jest, e czynnikiem najsilniej konfliktujcym wewntrznie rodowisko wyszych uczelni jest kurczcy si rynek rekrutacyjny, ktry ju odczuwa takie efekty, jak: koczce si „douczanie” zaniedbanych edukacyjnie starszych rocznikw, skutkujce zmniejszaniem si liczby studentw niestacjonarnych, znaczna nadpoda wymienionych przed chwil kierunkw studiw, oferowanych przez szkoy obu sektorw wasnociowych, i przede wszystkim widmo nadchodzcego niu demograficznego.
Nie ulega wtpliwoci, e nadchodz trudne lata i rynek zmusi wiele szk do poszukiwania nowych obszarw i technik edukacji, wymuszajc przy tym wzrost jakoci, w miar jak nie tylko zawarto dyplomu, ale rwnie jego wydawca, bd si liczy przy pozyskiwaniu dobrej pracy. Te szkoy, ktre nie sprostaj nowym wyzwaniom, nieuchronnie znikn z rynku.
Najoczywistszym narzdziem walki konkurencyjnej jest dostpno kadry nauczajcej, zwaszcza profesorskiej, wymagajcej wielodekadowego ksztacenia. Stao si to narzdziem wrcz zabjczym w sytuacji zniesienia specjalnoci zawodowej, jako najniszego moduu ksztacenia i wprowadzenia, rwnie w szkolnictwie zawodowym, kierunku studiw ze znacznie podniesionym minimum kadrowym. Dalsze restrykcje, to ograniczenie prawa zaliczenia nauczyciela do minimum kadrowego nie wicej ni w dwch szkoach, przy prowadzeniu ministerialnej bazy danych notujcej deklaracje nauczycieli akademickich o ich limitowanym zatrudnieniu.
W tej sytuacji, w ktrej PWSZ okazay si jednoczenie najsabszym ekonomicznie podmiotem wrd szk wyszych, tej rosncej wci grupie szk publicznych groziby raczej szybszy ni wolniejszy upadek. Naleao zatem odpowiedzie na pytanie: czy tworzenie PWSZ byo bdem, czy byy one potrzebne tylko chwilowo i ich czas ju min, czy maj dalsze uzasadnienie spoeczne, a jeeli tak, to jak umoliwi ich prawidow dziaalno?
Rektorzy zrzeszeni w KRePSZ oraz lokalne spoeczestwa w miejscach dziaania tych szk nie maj wtpliwoci, e powoanie do ycia PWSZ byo jedn z najlepszych decyzji edukacyjnych i spoecznych okresu powojennego. Znaczne ubstwo spoecznoci obszarw odlegych od duych orodkw akademickich uniemoliwia modziey podre i utrzymanie si w tych orodkach - edukacja wysza musi zatem przyj do niej! Niezbadane w skali kraju, ale awizowane lokalnie obserwacje procesw rekrutacyjnych wskazuj, e spadek naboru w znacznie mniejszym stopniu dotyka szkoy pastwowe ni prywatne. Zreszt stan ekonomiczny rodzin wielu maych orodkw ju zadecydowa o tym, e nie zagniedzia si tam adna szkoa niepubliczna. Wreszcie, o czym ju wspomniano, oferta szk prywatnych pokrywa tylko nieznaczn cz caego obszaru ksztacenia, omijajc najwaniejsze strategicznie dziedziny edukacji technicznej, medycznej i rolniczej.
Ideolodzy tworzenia PWSZ mieli od pocztku wiadomo, e upyn dziesiciolecia, nim te szkoy wytworz wasn kadr, zwaszcza profesorsk, i zakadali w tym wzgldzie daleko idc pomoc pastwowych szk akademickich, co znalazo odbicie w artykuach ustawy z 1997 roku, ekskluzywnie dotyczcych zawodowych szk pastwowych - utworzenie Konwentu, przedstawicielstwo uczelni akademickich w Konwencie i Senacie PWSZ, obligatoryjne porozumienia midzy pastwowymi szkoami obu stopni nauczania. Pod tym wzgldem sytuacja nie tylko nie ulega poprawie, ale wspomniane, suszne obiektywnie, uregulowania kadrowe znacznie j zaostrzyy.
Z tymi argumentami zgodzio si najbardziej autorytatywne gremium profesury - rektorzy uczelni akademickich zrzeszeni w KRASP, ktra ju w 2002 roku, z inicjatywy jej wczesnego przewodniczcego prof. Franciszka Ziejki, przyja Konferencj Rektorw PWSZ do swego grona na zasadach czonka stowarzyszonego. Nowa sytuacja prawna stworzona przez „Prawo o szkolnictwie wyszym”, a zwaszcza wynikajca z niego reglamentacja kadrowa, spowodowaa konieczno jeszcze silniejszego powizania obu gremiw skupiajcych rektorw publicznych szk polskich. Lutowe posiedzenie Prezydium KRASP we Wrocawiu oraz majowe Zgromadzenie Plenarne w odzi wprowadziy do regulaminu KRASP istotne zmiany otwierajce szerok platform wsppracy wielostronnej midzy czonkami obu konferencji rektorw oraz dwustronnej: midzy pastwowymi uczelniami akademickimi i nieakademickimi, zaangaowanymi w edukacj pierwszego stopnia.
Ta paszczyzna porozumienia i wsppracy jest oczywicie nieodzowna szkoom zawodowym, ale bdzie rwnie pozytywnie wpywaa na oglny poziom publicznej edukacji pierwszego stopnia. PWSZ powinny ksztaci licencjatw i inynierw na takim poziomie, aby mogli kontynuowa studia magisterskie na odpowiednich wydziaach bez dodatkowych warunkw wstpnych. Nauczyciele szk akademickich, jeeli ju chc podj dodatkowe zatrudnienie, powinni znale, poza motywacj, rwnie aktywne poparcie kierownictw swoich uczelni, a cz ich misji to wanie wyrwnywanie poziomu edukacji pierwszego stopnia w akademickich i nieakademickich szkoach publicznych.
Z rozmw z prof. Tadeuszem Lutym, przewodniczcym KRASP, wynika, e naley dy do zejcia tej wsppracy z formalnego poziomu midzyuczelnianego na poziom roboczych kontaktw midzy odpowiadajcymi sobie obszarem dydaktyki podstawowymi jednostkami szk partnerskich (wydzia - instytut lub wydzia - wydzia). Naley te analizowa nowe prawo pod ktem stwarzanych przez nie moliwoci wchodzenia w bardziej sformalizowane ni umowy partnerskie zwizki midzy szkoami publicznymi. Dotyczy to w szczeglnoci tych wypadkw, kiedy na terenie dziaania PWSZ istniej zamiejscowe jednostki uczelni akademickich. Koncentracja bazy materialnej oraz zasobw kadrowych moe mie nie tylko wymiar edukacyjny, ale rwnie ekonomiczny i spoeczny.
Prof. dr hab. in. Tomasz Winnicki, profesor Akademii Ekonomicznej we Wrocawiu (Wydzia Jelenia Gra), emerytowany profesor Politechniki Wrocawskiej, przewodniczcy Konferencji Rektorw Pastwowych Szk Zawodowych (KRePSZ), rektor Kolegium Karkonoskiego (PWSZ) w Jeleniej Grze.