Czas na profesjonalizm

Dr Bogdan Szajkowski, prof. USz., socjolog, politolog, szef Centrum Europejskiego Uniwersytetu Exeter z Wielkiej Brytanii, pracownik Instytutu Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego. Był profesorem uniwersytetów w Canberze, Los Angeles, Calgary, Lueven-la-Neve i Uniwersytetu Europejskiego we Florencji. W 2000 roku za swój wkład do edukacji europejskiej otrzymał Krzyż Kawalerski od Prezydenta Rzeczpospolitej. Z ramienia OBWE pełni funkcję obserwatora w Macedonii. Obecnie zajmuje się problematyką paneuropejską.

Umberto Eco porównał relację uczelnie - media do małżeństwa, które się może kochać, wydać na świat nowe życie, znosić lub nienawidzić. Jeżeliby to porównanie przyjąć, to uważam, iż jest to małżeństwo we wstępnym stadium rozwodu.

- To dobre porównanie, tylko musimy na to małżeństwo spojrzeć pod różnymi kątami. Uczelnie i media są jednymi z wielu segmentów życia społecznego, kulturowego, ekonomicznego czy politycznego. I mimo że transformacja w Polsce rozpoczęła się ponad piętnaście lat temu, to zmiany trwają permanentnie, zarówno w uczelniach (mam na myśli głównie ewolucje wynikające ze zmiany systemu finansowania uczelni państwowych, nowych ustaw rządowych, podporządkowanie się regulacjom unijnym itd.), jak i w mediach (pojawienie się mediów prywatnych, globalizacja mediów, proliferacja mediów elektronicznych, szybkość przekazywania informacji itd.). Przedstawiciele mediów bardzo często nie rozumieją zmian zachodzących w uczelniach. Po prostu nie mają czasu, a często także i środków, aby odpowiednio głęboko zająć się analizą zachodzących zmian i przedstawiać je w szerszym kontekście społeczno-polityczno-ekonomicznym. Dlatego też często dochodzi do usensacyjnienia skomplikowanych procesów zmian. Z drugiej strony uczelnie, które szczególnie w ciągu ostatnich 7-10 lat nie miały wyraźnie nakreślonych ram egzystencji ekonomicznej i odbierały sprzeczne zlecenia ciągle zmieniających się władz centralnych, aby móc wypełniać swoje obowiązki dydaktyczne i badawcze oraz zachować przynajmniej stopień autonomii, zamknęły swoje wrota dla dziennikarzy. W ten, nie bardzo zaradny, sposób chciały zapobiec dziennikarskiej sensacji. Oczywiście, owe procesy są powyżej przedstawione skrótowo - niemniej jestem przekonany, że sygnalizują one meritum sprawy. Po obu stronach istnieje brak wzajemnego zaufania, poczucia odpowiedzialności i zrozumienia szerokich procesów transformacji, które są ostoją przeszłości naszego kraju. W pewnym sensie jest to dowodem braku pewnego typu profesjonalizmu z obydwu stron. Uczelnie muszą profesjonalnie podejść do konieczności informowania społeczeństwa o „wytworach swojej pracy” i do zagadnień public relations. Uczelnie muszą zrozumieć, że spoczywa na nich obowiązek rzetelnego i prawdziwego przekazywania wiedzy i niedopuszczanie do upraszczania otaczającego nas świata przez media. Najgorszym rozwiązaniem jest zamknięcie się na kontakty z mediami, wówczas to one będą same szukały tematu do opisania, z tego zazwyczaj nie wynika nic dobrego. Rzetelne informacje nie tylko budują solidną podstawę moralną i etyczną dla dalszej działalności, ale także zmuszają odbiorców owych informacji, w tym także szczególnie media, do profesjonalnego podejścia do istniejących problemów i szukania racjonalnych rozwiązań.

Mówił Pan o zmianach, jakie zachodzą w Polsce. Jednym z wyzwań, stojących zarówno przed mediami, jak i uczelniami, jest budowa społeczeństw opartych na wiedzyCzy mogą one stać się partnerami w tej misji?

- Nie tylko mogą, ale muszą, bez ich wzajemnej współpracy trudno byłoby mówić o jakimkolwiek postępie. Tutaj istnieje szczególnie mocne, powiedziałbym „symbiotyczne” powiązanie pomiędzy mediami i uczelniami. Popularyzacja osiągnięć dydaktycznych i badawczych, rola i znaczenie uczelni w krajowym, europejskim i światowym systemie szkolnictwa wyższego powinna być jedną z najważniejszych spraw uczelni. Znaczenie uczelni zależy od jej rankingu w społecznym systemie wiedzy, a popularyzacją tego znaczenia zajmują się media.

Dzięki wykorzystaniu mediów edukacja byłaby szybsza i powszechniejsza...

- Uczelnie muszą się dzielić swoimi osiągnięciami poprzez różne kanały informacji, w tym głównie poprzez media, szczególnie te elektroniczne, gdyż na ich poziomie bardzo łatwo i szybko zauważyć współzawodnictwo pomiędzy uczelniami. Inną ogromnie ważną dziedziną jest powszechne użycie mediów elektronicznych i Internetu nie tylko do wymiany osiągnięć badań naukowych, ale także do dydaktyki. W Stanach Zjednoczonych i w wielu krajach Azji istnieje kilka uniwersytetów, które używają Internetu w dydaktyce. Na przykład student z Malezji, Węgier, Nigerii czy Chin łączy się w tym samym czasie z kampusem na Florydzie, gdzie profesor wygłasza wykład, mając na swoim ekranie twarze tych, którzy są z nim połączeni. Studenci zadają pytania i otrzymują odpowiedzi. Wszystko jest transmitowane „na żywo”. Egzaminy także odbywają się przez Internet. Dla całego procesu dydaktycznego ze strony studenta potrzebny jest komputer, Internet, kamera i mikrofon. Uniwersytet ma odpowiednią bazę techniczną, umożliwiającą wielopoziomowy „trafik” internetowy. Notabene, tego typu przedsięwzięcia pozwalają na wykłady i ćwiczenia na całym świecie. Sam udzielałem tego typu wykładów siedząc w swoim gabinecie w Anglii, połączony z Florydą, skąd sygnał był transmitowany do odbiorców na całym świecie.

Wiemy, że trzeba współdziałać. Łatwo powiedzieć, trudniej zrobić. Tyle nas różni, między innymi język i sposób przekazu informacji. Jak obejść te bariery?

- To prawda, media i uczelnie wiele różni. Wiedza uniwersytecka jest teoretyczna i praktyczna, wiedza mediów - informacyjna, to fundamentalnie różne podejścia. Jeżeli pomiędzy nimi dojdzie do różnicy poglądów, to jak sobie z nią poradzić? Sprawa nie jest prosta, wymaga bowiem wzajemnego zrozumienia. Uczelnie powinny selekcjonować informacje. Nie wszystko, co jest z akademickiego czy naukowego punktu widzenia ciekawe, nadaje się do „sprzedaży” mediom. Po drugie - dostosować nie tylko język, ale i formę przekazu wiedzy. Kolejna konferencja naukowa nie zainteresuje wielu gazet, tym bardziej telewizji, ale prezentacja multimedialna może stanowić novum.

A media muszą również zrozumieć, że uczelnie nie są „maszynami” produkującymi informacje naukowe, że to długi i ciężki proces. Najgorsze, jeżeli media zaczynają się interesować tylko skandalami, które są elementem życia nie tylko elit intelektualnych, ale każdego segmentu życia społecznego. A niestety, szczególnie w sytuacji mediów dopiero co się rozwijających, mamy z tego typu sytuacjami do czynienia. Napisanie negatywnej informacji jest o wiele łatwiejsze niż tej pozytywnej, którą trzeba znaleźć, wyselekcjonować i opisać w sposób wyjątkowo ciekawy.

Media bardzo wybiórczo podchodzą do tematyki akademickiej. Prof. Piotr Węgleński, były już rektor UW, napisał, że „zła prasa polskich uniwersytetów wynika z chęci zaistnienia dziennikarza poprzez ujawnienie skandalu. Profesor zajmuje pierwsze miejsce na liście zawodów cieszących się największym zaufaniem społecznym, jest więc zwierzyną wartą dużo większego zachodu niż na przykład polityk”.

- Muszę przyznać, że mnie to dziwi. W każdej grupie społecznej znajdzie się jakąś „czarną owcę,” każda instytucja ma jakieś niedomagania, wszędzie istnieją możliwości poprawy i reform - elity intelektualne nie są żadnym wyjątkiem. Ale celowo szukać niedomagań w akademickich murach? To dziwne. Jestem przekonany, że musimy mieć racjonalne i realistyczne podejście do misji i możliwości uniwersytetów w okresie transformacji. Negatywna krytyka dla samej krytyki jest błędem. Natomiast pozytywna krytyka z przedstawianiem możliwych wyjść z problematycznych sytuacji jest często pomocna i trafna. Takie jest w zasadzie podejście mediów w krajach zachodnich. Media, jako partnerzy zmian, są potrzebne polskim uczelniom. Sensacyjność dewaluuje nie tylko rolę mediów, ale także podważa znaczenie roli uczelni i ludzi tam pracujących.

Truizmem jest twierdzenie, że żyjemy w świecie zdominowanym przez media. Czy na uniwersytetach spoczywa obowiązek inicjowania debat, bycia ekspertami, weryfikowania zakłamanych informacji?

- Ależ oczywiście, jak sama nazwa wskazuje universum - powszechny, ponadczasowy, ponad wszelkimi dominującymi ideologiami, systemami ekonomicznymi czy kulturowymi. Uczelnie nie mogą być rzecznikami partii politycznych, organizacji międzynarodowych, gdyż one powstają i znikają. Academia polega na wielopokoleniowym budowaniu, studiowaniu i przekazywaniu nowych idei, systemów itp.

Uczelnie nie oferują mediom sfinalizowanego produktu, który można zmierzyć i ocenić. Czy nie będzie dużym nadużyciem twierdzenie, że być może już teraz, każdego dnia uczelnie kształtują swoją przyszłą rolę w świecie zdominowanym przez media?

- Całkowicie się z tym zgadzam.

Rozmawiała
Paulina Olechowska

Najnowszy numere-wydanie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

   Wróć na stronę główną