Ostatnio zasygnalizowano mi, e przepisy uniwersyteckie zabraniaj udostpniania kopii uprzednio obronionych prac doktorskich nawet profesorom belwederskim. Nie bardzo w to uwierzyem, ale kiedy poprosiem dyrekcj Biblioteki Jagielloskiej o odpatne zrobienie kserokopii pracy doktorskiej z 1980 roku, nadmieniajc, i chc poufnie sprawdzi, czy nie ma tam nierzetelnoci naukowej, otrzymaem odpowied odmown.
Co wicej, prof. Zdzisaw Pietrasik, dyrektor Biblioteki UJ, poinformowa mnie, e autor tej pracy (doktorat jest w jzyku niemieckim i dotyczy analizy fonetycznej dziea z poowy XVI wieku) nie wyrazi zgody, aby doktor Wroski mg jego dzieo poczyta sobie w Nowym Jorku do poduszki.
Niemono udostpnienia doktoratu Biblioteka Jagielloska motywuje nastpujco: „Zgodnie z przepisami o trybie nadawania stopnia naukowego doktora [...] obrona pracy doktorskiej ma charakter publiczny, ustawodawca nie wymaga jednake, by dysertacja zostaa opublikowana. Dlatego te w trakcie przewodu prace doktorskie bronione na Uniwersytecie trafiaj do Biblioteki, gdzie s udostpniane do wgldu wraz z recenzjami wszystkim zainteresowanym do momentu zakoczenia przewodu, czyli do koca procesu regulowanego wyej wymienion ustaw. Nastpnie prace doktorskie przekazywane s do Oddziau Rkopisw, gdzie s przechowywane i udostpniane jako materia archiwalny.
Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych biblioteki mog udostpnia bezpatnie egzemplarze utworw opublikowanych [precyzyjne sformuowanie w ustawie to „rozpowszechnionych” - MW]. Maszynopisy prac doktorskich nie speniaj kryterium dziea opublikowanego („Art. 6. p. 1: W rozumieniu ustawy utworem opublikowanym jest utwr, ktry za zezwoleniem twrcy zosta zwielokrotniony i ktrego egzemplarze zostay udostpnione publicznie”). Dlatego te prace te stanowi cz zasobu archiwalnego biblioteki, a ich udostpnianie osobom zainteresowanym nastpuje na podstawie przepisw ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (art. 16 i 17), sprecyzowanych w szczegowym regulaminie udostpniania jednostki. [...].
Biblioteka moe wykona kopi caoci jakiego dziea dla uzupenienia swoich zbiorw. W przypadku dzie nieopublikowanych - a taki status maj prace doktorskie - do wykonania kopii nawet z fragmentw dysertacji kadorazowo konieczna jest zgoda autora. Reguluje t kwesti artyku 16 ustawy o prawie autorskim”.
Kiedy przygotowujc ten artyku zapytaem elektronicznie autora doktoratu (nawiasem mwic, profesora uniwersytetu!), dlaczego nie wyrazi zgody na udostpnienie mi swojej pracy, nie otrzymaem konkretnej odpowiedzi. Jednak zapewne poruszony moj chci zdobycia dalszej wiedzy na temat redniowiecznej niemczyzny, zmieni on zdanie i zezwoli dyrekcji Biblioteki UJ, aby polska myl naukowa trafia pod nowojorskie strzechy.
I prac wanie otrzymaem, wic mj dalszy wywd to bj o zasady! Ot, na caym wiecie obronione prace doktorskie s publicznie dostpne w bibliotekach uniwersyteckich i w caoci udostpniane tym wszystkim, ktrzy chc je przeczyta lub tym, ktrych sta na opacenie standardowych kosztw kserokopiowania. Postp w nauce oparty jest na pracach poprzednikw, dlatego zakaz dostpu do doktoratw wydaje mi si konstrukcj wyduman, a poza tym jest po prostu niemoralny i sprzeczny z praktyk na caym wiecie!
Czytajc ustaw o prawie autorskim, znalazem tam szereg przepisw, ktre, moim zdaniem, w innym wietle prawnym stawiaj prace naukowe ni zinterpretowa to dyrektor Biblioteki UJ. I tak art. 1 ustawy mwi, e ochron objty jest tylko sposb wyraania, za art. 16 i 17 stwierdzaj, i gwn domen s autorskie prawa osobiste oraz prawa majtkowe. Jak wczeniej podaa Biblioteka UJ, art. 6 pkt 1 definiuje e: „W rozumieniu ustawy utworem opublikowanym jest utwr, ktry za zezwoleniem twrcy zosta zwielokrotniony i ktrego egzemplarze zostay udostpnione publicznie”, za pkt 3 stwierdza: „Utworem rozpowszechnionym jest utwr, ktry za zezwoleniem twrcy zosta w jakikolwiek sposb udostpniony publicznie”. Z kolei pkt 8 art. 6 wprowadza pojcie „uyczenia” egzemplarzy utworu, „co jest ich przekazaniem do czasowego korzystania nie majcego na celu bezporedniego lub poredniego uzyskania korzyci majtkowej”.
Art. 14 pkt 2 prawa autorskiego mwi: „Instytucja naukowa moe bez odrbnego wynagrodzenia korzysta z materiau naukowego zawartego w utworze (stworzonym w wyniku wykonywania obowizkw wynikych ze stosunku pracy) oraz udostpnia ten utwr osobom trzecim jeli to wynika z uzgodnionego przeznaczenia utworu [...]”.
Art. 23 jasno stwierdza, e „bez zezwolenia twrcy wolno nieodpatnie korzysta z ju rozpowszechnionego utworu w zakresie wasnego uytku osobistego”.
Praca doktorska jest z mocy prawa upubliczniona i powielana w minimum piciu egzemplarzach maszynopisu. To nie jest pojedynczy manuskrypt na prawach rkopisu, lecz utwr zwielokrotniony i publicznie upowszechniony, przez co spenia art. 23, jak i art. 14, pkt 2. Ustawa nie precyzuje liczby egzemplarzy dziea, ktre musz by sporzdzone, aby speni warunek rozpowszechnienia. Uczelnia ma poza tym prawo uyczenia egzemplarza, nie mwic przecie o tym, e kopie prac doktorskich zamawiamy po to, by je przeczyta, czyli jest to uytek osobisty bez odnoszenia korzyci materialnej.
Publicznie wic wzywam Konferencj Rektorw Akademickich Szk Polskich do doprowadzenia do jak najszybszego zlikwidowania tego powielaczowego „prawa”, uzaleniajcego dostp do doktoratu od widzimisi autora. Istnienie takich praktyk powoduje, e stoj one na stray nierzetelnoci naukowej, stajc si rajem dla plagiatorw.