Stefan Szolc-Rogoziski Badacz, podrnik, eglarz i odkrywca. Czonek kilku europejskich towarzystw geograficznych, m.in. Royal Geographical Society w Londynie, Towarzystwa Geograficznego w Madrycie i Paryu. Autor licznych artykuw i dwch ksiek: egluga wzdu brzegw Afryki i Pod rwnikiem.
Stefan Szolc−Rogoziski potrafi realizowa najbardziej zaskakujce projekty badawcze. Gdy we wrzeniu 1881 w „Wdrowcu” ukazaa si krtka notka, rozpoczynajca si sowami: Z radoci przywitabym pomidzy zjednoczonymi siami swej wyprawy towarzysza podry z ojczystej niwy, ktry zechciaby ze mn dzieli trudy i owoce..., w Warszawie zawrzao. Zaprojektowana przez Rogoziskiego wyprawa do Afryki znalaza si w centrum uwagi nie tylko naukowcw, pisarzy, publicystw, lecz i przemysowcw oraz mieszczan. Aleksander witochowski nie szczdzi pira, aby udowodni, jak zbdn jest podr i miesznym czowiek, ktry zamiast inwestowa w budow polskich drg, wydaje pienidze na awanturnicze wojae. Po stronie modego podrnika stanli wierni odtd jego przyjaciele: Bolesaw Prus, Henryk Sienkiewicz, Wacaw Nakowski i Filip Sulimierski, waciciel oraz redaktor „Wdrowca”. Na amach tej gazety mona byo potem przeczyta o przebiegu wyprawy, niezwykych przygodach, jakie spotkay jej uczestnikw. Nikt jednak nie podejrzewa, co tak naprawd chcia uczyni Rogoziski dla ojczyzny.
Wielu krytykw wypominao modemu badaczowi jego niemieckie pochodzenie oraz to, e by ewangelikiem. Z tego powodu, a take, by umocni „polsko” swojej wyprawy, podrnik zmieni nazwisko. By jednym z czterech synw Ludwika Scholtza i Malwiny z Rogoziskich. Urodzi si 14 kwietnia 1861 w Kaliszu, miecie, ktre ukocha i do ktrego zawsze powraca. W tajemnicy przed ojcem wstpi jako ochotnik do szkoy marynarki wojennej w Kronsztadzie, gdzie w 1880 otrzyma stopie oficera floty rosyjskiej. Wtedy te wyruszy na pokadzie „Generaa Admiraa” w podr dookoa wiata. Po raz pierwszy ujrza Afryk, ktra zachwycia go egzotyk tak bardzo, e wkrtce uzna j za swoj drug ojczyzn. Pod wpywem emocji, lecz i zapewne wielkich aspiracji, Stefan Scholtz spolszczy swoje nazwisko oraz doczy do niego rodowe nazwisko matki. W ten sposb nikt nie mg mie wtpliwoci, kim s nowi badacze Czarnego Ldu.
Ju w szkole nauczyciele ganili Stefana za rysowanie mapek w atlasach. Niewiele wtedy wiedziano o Afryce, a owa niewiedza rozpalaa modziecz wyobrani. Nie tylko jego. W szkolnej awce siedzia wsplnie z Klemensem Tomczekiem, ktry rwnie uleg tym marzeniom. Gdy w 1881 Rogoziski przedstawi mu zarys wyprawy, mody geolog nie odmwi.
Do szybko wyprawa Rogoziskiego staa si synna w Europie. Poparo j Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne w Petersburgu (tylko chwilowo – w kilka miesicy potem wykrelono polskiego badacza z listy czonkw za jego „zbytni polsko”), a take Paryskie Towarzystwo Geograficzne i Klub Afrykaski w Neapolu. Zesp badaczy mia by midzynarodowy, lecz w ostatniej chwili spord licznej grupy naukowcw pozostali tylko: Szolc−Rogoziski, Tomczek oraz Leopold Janikowski, meteorolog.
Wyprawa rozpocza si 13 grudnia 1882, kiedy to z Hawru, przy dwikach Mazurka Dbrowskiego, wypyn may statek „ucja Magorzata”. Powieway na nim dwie flagi: francuska i nieznana nikomu – z herbem Warszawy Syrenk. Do statku doczone zostay dwie szalupy: Syrenka i Warszawianka. Wyprawa Rogoziskiego miaa udowodni, e Polacy potrafi na rwni z innymi narodami dokona wielkich odkry geograficznych. Po licznych przygodach modzi podrnicy przybyli do Kamerunu. Tu, za czarny tuurek, cylinder i trzy skrzynki dinu, Szolc−Rogoziski zakupi wysp Mondolch. Staa si ona sta baz badawcz, porodku ktrej powiewaa biao−czerwona flaga.
Wraz z Tomczekiem Rogoziski zbada wybrzee Kamerunu, odkry rzek Mungo (to docenili szczeglnie badacze z Anglii), kilka wodospadw oraz Jezioro Soniowe. Niestety, zdolny geolog zmar na t febr. Pozostawi jednak po sobie pokane zbiory etnograficzne i geograficzne, mnstwo zapiskw, ktre przekazano krakowskiemu muzeum. Po mierci przyjaciela Rogoziski wsplnie z Janikowskim wdrowa po grach. Dzi jeden ze szczytw nosi jego imi. Oprcz tego badacz zdoby mniejszy ze stokw wulkanu Mongo−ma−Etinoleh, ktry nazwa gr Kraszewskiego. Nazwa ta jednak nie przyja si.
Tubylcy zachwyceni byli dziaaniami Rogoziskiego, jednak w tym czasie toczya si wojna o kolonie pomidzy Brytyjczykami a Niemcami. Rogoziski wystpi oficjalnie przeciw Niemcom, a nawet jednoczy przeciw nim plemiona afrykaskie. Doprowadzi do tego, e w 1884 przeciw polskiemu badaczowi wystpi w Reichstagu Bismarck, nazywajc Rogoziskiego „osob niepodan”. Badacze musieli opuci Kamerun. Odbyli wielk podr po Europie, wygaszajc odczyty naukowe i popularnonaukowe. Po licznych perturbacjach Rogoziski znalaz si w Warszawie. Dziki Bolesawowi Prusowi pozna mod pisark Helen Bogusk, znan jako Hajota. Niestety, nie by to udany zwizek, a ich maestwo szybko si rozpado. Gwn przyczyn byo na pewno wielkie rozczarowanie, jakie powstao po upadku plantacji kakao, ktr odkrywca stworzy na wyspie Fernando Po. Bez pienidzy musieli wrci do kraju. ona wystpia o rozwd. Podrnik czu si bardzo zagubiony. Kilka miesicy spdzi w zakadach dla nerwowo chorych w Krakowie i Bonn. Zawdrowa potem jeszcze nad Nil, marzy o podry dookoa wiata. Niemcy starali si zatrze w Kamerunie wszystkie lady dziaalnoci Rogoziskiego i jego przyjaci.
Szolc−Rogoziski posegregowa swoje zbiory i odda je kilku polskim muzeom. Wyjecha do Parya, by zorganizowa kolejn wypraw badawcz. 1 grudnia 1896 zgin pod koami omnibusu. Jego ona rozgaszaa w kraju, i zmar na chorob tropikaln na ukochanym Fernando Po. By moe sdzia, e taka mier jest godniejsza znanego badacza Kamerunu.
W 1932 na jednym z zebra naukowych, jedyny yjcy uczestnik wyprawy Leopold Janikowski oznajmi, e zamierzeniem Rogoziskiego byo „wyszukanie odpowiedniego terenu dla kolonizacji polskiej, jako przyszej ostoi dla tych, ktrym nie tylko materialnie, ale i duchowo byo za ciasno pod rzdami trzech naszych zaborcw”.