Sowo demagogia utrwalio si w wiadomoci spoecznej dziki politykom. Pierwotnie oznaczao (od gr. demos – lud, agogos – wiodcy) uprawianie polityki przez schlebianie oczekiwaniom mas. Wspczenie – zgodnie z tez jednego z naszych posw, e „ciemny lud to kupi” – demagogia jest nadal jednym z gwnych narzdzi walki o zdobycie lub utrzymanie wadzy. Jednak, wraz z postpujc komercjalizacj ycia, zakres znaczeniowy tego sowa znacznie si rozszerzy. Dzisiaj tym, co w slangu modzieowym okrela si mianem „wciskania ciemnoty”, przesiknite s niemal wszystkie dziedziny aktywnoci ludzkiej. Dotyczy to zwaszcza sfery usug, ktra – pod wzgldem zasigu spoecznego – wyprzedzia aktywno produkcyjn czowieka.
Tego typu demagogia zorientowana jest nie tylko na zjednywanie „ciemniakw”, ale take ludzi wyksztaconych. Dlatego jej metody ulegy znacznemu zrnicowaniu. Od skrajnie prymitywnych do wyjtkowo wyrafinowanych. Przykadem pierwszych moe by obiecywanie przez politykw rwnoczesnego obnienia podatkw i wzrostu wydatkw na cele socjalne. Przykadem drugich – postpowanie psychoterapeutw, ktrzy za niepowodzenia swoich pacjentw obwiniaj zwykle ich rodzicw. Co prawda, nie ma twardych dowodw na to, e trudne dziecistwo prowadzi nieuchronnie do trudnoci w yciu dorosym, jednak, o czym pacjenci na og nie wiedz, ju samo wskazanie winnego – niezalenie od jego winy – ma waciwoci terapeutyczne.
Moe zabrzmi to niezbyt logicznie, ale wydaje mi si, e mona mwi rwnie o demagogii nieuwiadomionej. Na przykad nie wiem, czy lekarze, ktrzy przypisuj pacjentom wicej ni 2−3 leki, maj wiadomo, e w wietle wspczesnego stanu wiedzy medycznej nie da si przewidzie wszystkich zachodzcych midzy nimi w organizmie interakcji. Wiem natomiast, e owi pacjenci s ofiarami demagogii. O demagogii uprawianej przez firmy farmaceutyczne nie warto nawet wspomina.
Demagogii nie da si wyeliminowa z naszego ycia. Co wicej, trzeba si liczy z tym, e jej zasig spoeczny bdzie si zwiksza. Mona jednak, jak si wydaje, zmniejsza jej negatywne skutki. Wymaga to pooenia nacisku w pracy dydaktyczno−wychowawczej z modzie na ksztatowanie racjonalnego sceptycyzmu z uwzgldnieniem edukacji logicznej. Sceptycyzmu dlatego, e jest przeciwiestwem naiwnoci. Znajomo logiki natomiast uatwia eliminacj powiza przypadkowych midzy jakimi zjawiskami, a tym samym – wykrywanie zwizkw przyczynowych.