„W zwizku z przygotowywaniem materiaw do „Rankingu Szk Wyszych 2007” miesicznika edukacyjnego „Perspektywy” i dziennika „Rzeczpospolita” – napisaa do mnie rzeczniczka prasowa mojej uczelni – uprzejmie prosz o wypenienie zaczonej ankiety i przesanie jej w terminie do 2 marca br.”
Wypeniem i przesaem. Chodzio tylko o dane dotyczce warunkw pracy stwarzanych przez uczelniany system biblioteczno−informacyjny: czna powierzchnia pomieszcze zajmowanych przez bibliotek..., liczba woluminw ksikowych..., liczba tytuw prenumerowanych czasopism krajowych... Podaem ponadto liczb tytuw prenumerowanych czasopism obcojzycznych, zachodzc w gow, jak liczy czasopisma wprawdzie obcojzyczne, ale za to krajowe. Policzyem take licencje na bazy penotekstowe w wersji elektronicznej oraz miejsca w czytelni gwnej i bibliotek wydziaowych. Czy mamy komputerowy katalog ksiek? Mamy. Dostpny lokalnie? Tak. Dostpny w Internecie? A jake. Komputerowy katalog obsugi wypoycze? No, to jest pojcie puste, nie katalogujemy wypoycze ani obsugujcych, ale uznaem, e chodzi o funkcjonowanie moduu wypoycze w katalogu oglnym. No to mamy. Dostpny jak wyej? Owszem. I to koniec.
Ranking szk wyszych, czyli oceniamy i szeregujemy uczelnie „na podstawie prestiu, siy naukowej, warunkw studiowania oraz umidzynarodowienia studiw” (ranking za rok 2006, http://www. rzeczpospolita.pl/tematy/szkoy, notowane 7 marca 2007). Mona mie nadziej, e liczby woluminw, tytuw, licencji oraz metry kwadratowe i miejsca w czytelniach bd zrelatywizowane do rozmiarw spoecznoci akademickiej, tak jak w rankingu za rok 2006. Oczywicie, wielka biblioteka, zamulona materiaami bezuytecznymi i przeznaczajca dla nich wielkie poacie magazynw, bdzie wynagradzana bezpodstawnie – a w dwjnasb. Jeszcze wiksze kopoty zaczynaj si wraz z katalogiem komputerowym: jeli nasz obejmowaby, powiedzmy, 15 proc. zbiorw (i tyle mona by przez ten komputer zamwi), to odpowied nie przestaaby by twierdzca. Ale jeli byby pierwszorzdnym katalogiem, obejmujcym nie tylko ksiki i czasopisma, ale take materiay audiowizualne, zbiory specjalne i rda internetowe, to nie dostaniemy za niego wicej punktw, prawda?
W tym kontekcie warto zapyta, jak liczony jest – uwzgldniony w objanieniach do rankingu za rok 2006 – „stopie skomputeryzowania wypoyczalni, katalogu oraz dostp do [peno] tekstowych baz czasopism”. Mona tu uzyska 2 proc. Czyli e za katalog dostpny tylko lokalnie (a s jeszcze takie?) Wysoka Kapitua z marsowym grymasem odejmuje nam, dajmy na to, p procent? A za brak jakichkolwiek baz danych niepenotekstowych odjcia si nie nale? A gdzie tu w ogle jest miejsce na jako pracy i dostarczanej informacji, kwalifikacje personelu, wskaniki wykorzystania ksigozbioru, nakady poniesione na gromadzenie na studenta przeliczeniowego i inne dane, stosowane zazwyczaj przy ewaluacji bibliotek?
Dyrektorzy z upodobaniem opowiadaj sobie, jak dziwnie i niekonsekwentnie ich ksinice lokuj si w tym rankingu. Podzielajc opini, e jest on zrobiony w sposb amatorski, chciabym poprze sam ide publicznego porwnywania uczelni i zmuszania ich do konkurencji. eby ranking nabra powagi, trzeba by – mniejsza o biblioteki – uwzgldni jeszcze rozmiary i rang produkcji naukowej oraz recepcj tej produkcji przez nauk wiatow, co wyraa si liczb cytowa. Mona to wszystko zrobi skrupulatnie i uwzgldni w oficjalnych procesach kategoryzacyjnych i akredytacyjnych. Rankingi gazetowe albo bd tak naprawd skrtem tego materiau, albo zabaw. Niewoln zapewne od manipulacji.
Tymczasem za Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego dysponuje ju projektem umoliwiajcym uproszczon ocen biblioteki za pomoc jednego, atwego do wdroenia wskanika. Podsun go wiceministrowi resortu Zesp ds. Standaryzacji Konferencji Dyrektorw Bibliotek Szk Wyszych latem ubiegego roku. Jest on iloczynem dwch ilorazw: pierwszy odnosi liczb jednostek w zbiorach do liczby czonkw spoecznoci akademickiej, drugi odnosi wydatki biblioteki na zbiory elektroniczne do oglnych kosztw gromadzenia zbiorw. Wskanik ten pomija wszystkie sprawy „mikkie”, jakociowe, ale te spjrzmy, e biblioteka, ktra „postawia” na zbiory elektroniczne, na og prowadzi je w sposb profesjonalny, dbajc o precyzj swojego instrumentarium wyszukiwawczego i kultur obsugi czytelnika. Przeprowadmy kilka prostych symulacji: na pewno uderzy nas, e wskanik ten nie daje nadmiernych przywilejw wielkim ksinicom. Nie wiadomo, czemu ministerstwo nie miaoby go tymczasowo przyj i wdroy. Byoby atwo zebra takie dane, a zrozumieliby je nawet czytelnicy „Faktu” i „Naszego Dziennika”. Na razie fakt jest jeden: ministerstwo nie ustosunkowao si jeszcze do propozycji.