Jak wykorzystać potencjał nauki i innowacji do rozwiązywania najważniejszych wyzwań państwa? Narodowe Centrum Badań i Rozwoju zaprasza administrację publiczną do zgłaszania propozycji tematów, które mogą stać się podstawą przyszłych projektów zamawianych w programach strategicznych GOSPOSTRATEG, INFOSTRATEG i HYDROSTRATEG. Celem jest tworzenie rozwiązań odpowiadających na zdiagnozowane potrzeby publiczne – od cyfryzacji i sztucznej inteligencji, przez polityki rozwojowe, po gospodarkę wodną i adaptację do zmian klimatu.
W programach strategicznych, za które odpowiada NCBR, prowadzone są dwa typy konkursów. Pierwszy z nich to konkursy tematyczne – realizowane zgodnie z zakresem tematycznym danego programu. Drugi rodzaj stanowią konkursy na projekty zamawiane. W tym przypadku zakres tematyczny powstaje na podstawie wcześniejszego naboru propozycji tematów badawczych składanych przez instytucje publiczne zgodnie z ich zapotrzebowaniem. Atutem tego modelu jest zobowiązanie podmiotów zamawiających innowacyjne rozwiązania do ich wdrożenia.
Inicjatywa obejmuje trzy programy strategiczne:
Na jakie propozycje tematów zamawianych czeka Narodowe Centrum Badań i Rozwoju? Na takie, które łączą w sobie trzy elementy: ważną potrzebę publiczną, potencjał badawczo-rozwojowy oraz realną ścieżkę wdrożenia.
Takie połączenie może sprawić, że dobrze przygotowana propozycja tematu badawczego, nad którym w kolejnym etapie pochylą się innowatorzy, przyniesie korzyści nie tylko jednej instytucji, lecz także szerszemu systemowi administracji publicznej. Stanie się tak, jeżeli opracowane rozwiązanie będzie możliwe do wykorzystania przez inne urzędy, regiony, sektory lub grupy użytkowników – zwraca uwagę minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek.
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w przypadku programu HYDROSTRATEG spodziewa się osiągnąć m.in.:
Z kolei program GOSPOSTRATEG:
Zaangażowanie instytucji publicznych oraz innowatorów w przypadku programu INFOSTRATEG przełoży się zaś na:
Rezultatami mają być praktyczne rozwiązania dla administracji, obywateli i gospodarki cyfrowej.
Doświadczenia i dobre praktyki
W programach strategicznych INFOSTRATEG oraz GOSPOSTRATEG nabory są już dostępne w systemie ciągłym, natomiast w przypadku programu HYDROSTRATEG nabór rozpocznie się 18 sierpnia.
Do tej pory w programach GOSPOSTRATEG i INFOSTRATEG było już 13 konkursów, które obejmowały 18 zgłoszonych zagadnień. Wśród propozycji tematów zamawianych znalazło się np. zagadnienie dotyczące analizy skali wykluczenia komunikacyjnego na obszarze Polski wraz z rekomendacjami zmian legislacyjnych w kontekście publicznego transportu zbiorowego. Zostało ono zgłoszone przez Ministerstwo Infrastruktury, które jest podmiotem wdrażającym uzyskane wyniki. Na realizację projektu konsorcjum w składzie: Politechnika Poznańska. Politechnika Gdańska, Politechnika Śląska, Politechnika Warszawska otrzymało środki finansowe w wysokości blisko 4,9 mln zł.
Nasz zespół specjalizuje się w badaniach wdrożeniowych, prowadzonych w ścisłej współpracy z firmami czy administracją, które finalnie mają potencjał, aby przełożyć się na konkretne rozwiązania poprawiające komfort życia. Projekt realizowany w ramach programu GOSPOSTRATEG dodatkowo obejmował swoją skalą cały kraj, tj. ponad 8 milionów punktów adresowych. Owszem, było to sporym wyzwaniem badawczym, ale też dało dużą satysfakcję po zakończeniu – relacjonuje dr hab. inż. Piotr Sawicki z Wydziału Inżynierii Lądowej i Transportu Politechniki Poznańskiej, kierownik projektu.
Głównym efektem jest opracowanie kompleksowej metodyki wyznaczania poziomu zagrożenia wykluczeniem komunikacyjnym. Może ona zostać wykorzystana do prowadzenia polityki opartej na danych w tym zakresie.
Pracowaliśmy również nad powiązanymi rozwiązaniami, które są niezbędne do prowadzenia takiej polityki. Z jednej strony były to prace nad tym, jak cyfryzować informacje o transporcie zbiorowym, co niestety do tej pory było polską piętą achillesową. Z drugiej strony pracowaliśmy także nad odpowiedzią, w jaki sposób można wesprzeć podmioty zaangażowane w transport zbiorowy we wdrażaniu rozwiązań zwalczających wykluczenie. Takich podmiotów są w Polsce tysiące, więc siłą rzeczy transformacja jest wyzwaniem samym w sobie – wyjaśnia naukowiec.
Do bezpośrednich efektów przeprowadzonych prac można zaliczyć definicję wykluczenia komunikacyjnego (WK) pozwalającą na zidentyfikowanie obszarów posiadających taki status, ujednoliconą bazę rozkładów jazdy w standardzie GTFS (podobny do stosowanego w Google Maps), a także narzędzie do tworzenia cyfrowego rozkładu jazdy w standardzie GTFS. Badacze opracowali również procedurę obliczeniową wyznaczenia wskaźnika wykluczenia (z dokładnością do punktu adresowego – ponad 8,2 mln), cyfrową mapę wykluczenia oraz atlasy wykluczenia w układzie: województwo, powiat, gmina.
Powstał ponadto katalog barier rozwoju publicznego transportu zbiorowego w Polsce z perspektywy jego organizatorów, przewoźników oraz podróżnych. Na bazie doświadczeń europejskich przygotowane zostały katalogi dobrych i najlepszych praktyk przeciwdziałania zjawisku wykluczenia komunikacyjnego. Zespół projektowy przedstawił rekomendacje zmian legislacyjnych w zakresie ograniczania WK oraz określił metody wyboru i wdrażania działań przeciwdziałania temu zjawisku. Jako podstawa weryfikacji jakości i skuteczności działań podejmowanych przez samorządy terytorialne może zaś służyć koncepcja systemu monitorowania poziomu wykluczenia komunikacyjnego.
Tematy przyszłości – kluczowe kryteria
Oprócz Ministerstwa Infrastruktury tematy badawcze w programach strategicznych zgłaszały do NCBR m.in. resorty zdrowia, finansów, cyfryzacji, rolnictwa, kultury, klimatu, a także Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Główny Urząd Miar, Główny Urząd Geodezji i Kartografii czy Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Dotyczyły one np. udoskonalenia sposobu zamiany tekstu na język migowy z użyciem avatara, stworzenia polskiej bazy scenariuszy drogowych do testowania systemów widzenia w autonomicznych pojazdach, wykorzystania AI do analizy opinii konsumentów o bezpieczeństwie i jakości produktów, programu zagospodarowania złóż naturalnego wodoru, zaangażowania sztucznej inteligencji do rozwoju turystyki czy opracowania programu wielkoskalowej produkcji paliw syntetycznych.
Jak podkreślają eksperci, wszystko zaczyna się od jednego pytania: jaki problem państwa naprawdę wymaga rozwiązania przy wsparciu badań i innowacji? Propozycje tematów powinny wyrastać z konkretnych wyzwań – dotyczących administracji, gospodarki, społeczeństwa czy bezpieczeństwa. Kluczowe jest, aby zgłaszany temat miał znaczenie strategiczne, był możliwy do rozwiązania dzięki pracom B+R i wnosił coś nowego – odpowiadając na potrzeby, które dotąd nie zostały zagospodarowane.
Najważniejsze jest to, by efektem projektu rozwijanego na podstawie zgłoszonego wyzwania była innowacja gotowa do wdrożenia. Mówimy o tworzeniu nowych rozwiązań, a nie o zakupie produktów już dostępnych na rynku. Projekty zamawiane mają poprawiać jakość usług publicznych i przynosić trwałe efekty – podkreśla prof. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Temat badawczy powinien mieć jasno określonego użytkownika końcowego lub instytucję, która będzie mogła wykorzystać wyniki projektu w praktyce. Dobra propozycja to taka, która wskazuje, kto potrzebuje rozwiązania, w jakim procesie lub polityce publicznej wynik zostanie zastosowany oraz jakie decyzje, działania lub usługi publiczne zostaną dzięki temu usprawnione. Podmiot zgłaszający wyzwanie musi być gotowy do wdrożenia efektów projektu – samodzielnie lub za pośrednictwem podległych instytucji. Innymi słowy, zamówione rozwiązanie nie może pozostać na papierze i trafić do szuflady – powinno znaleźć zastosowanie w praktyce.
Rezultaty projektów mogą zostać wdrożone w działalności danej instytucji, co przekłada się na trwałe usprawnienia np. w zakresie poprawy jakości usług publicznych, usprawnienia procesów, wykorzystania danych, wsparcia decyzji, zwiększenia bezpieczeństwa albo realizacji polityk publicznych.
Więcej informacji na temat naborów NCBR na propozycje tematów zamawianych w programach strategicznych: GOSPOSTRATEG, INFOSTRATEG, HYDROSTRATEG.
MK