W auli Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego zainaugurowano działalność nowej pozawydziałowej jednostki tej uczelni. Jagiellońskie Centrum Badań nad Zbiorami Berlińskimi zajmie się unikatowym zasobem o wyjątkowym znaczeniu dla światowego dziedzictwa kulturowego.
Jagiellonian Centre for Research on the Berlin Collections powstało z inicjatywy Wydziału Filologicznego UJ i Biblioteki Jagiellońskiej. Działalność Centrum ma na celu inicjowanie, prowadzenie i koordynowanie interdyscyplinarnych badań nad Zbiorami Berlińskimi oraz innymi rękopiśmiennymi zasobami Biblioteki Jagiellońskiej, a także digitalizację i wspieranie rozwoju nowoczesnej infrastruktury cyfrowej UJ.
Zbiory Berlińskie, zwane „Berlinką”, to unikatowy zasób o wyjątkowym znaczeniu dla światowego dziedzictwa kulturowego. Obejmują one kolekcje rękopisów, druków i zbiorów specjalnych pochodzących z dawnej Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie. To m.in. autografy muzyczne Jana Sebastiana Bacha, Wolfganga Amadeusza Mozarta czy Ludwiga van Beethovena, unikatowe kolekcje listów i rękopisów literackich obejmujące okres od XV do początków XX wieku, ponadto cenne zbiory kartograficzne, graficzne oraz bogate kolekcje rękopisów i druków orientalnych.
Zbiory Berlińskie trafiły do Krakowa w następstwie wydarzeń II wojny światowej. Od 1941 roku były sukcesywnie ewakuowane z bombardowanego Berlina. Początkowo przechowywano je w zamku Fürstenstein (obecnie Książ), a następnie w opactwie cystersów w Grüssau (dzisiejszy Krzeszów) na Dolnym Śląsku. Po zakończeniu wojny miejscowości te znalazły się w granicach Polski. Odnalezione przez prof. Stanisława Sierotwińskiego, delegata Ministerstwa Oświaty, zbiory trafiły w 1946 roku do Biblioteki Jagiellońskiej, która zajmuje się ich przechowywaniem, konserwacją i – od końca lat siedemdziesiątych XX wieku – udostępnianiem do celów badawczych.
Jagiellońskie Centrum Badań nad Zbiorami Berlińskimi kontynuuje i rozwija działania naukowe, digitalizacyjne i popularyzatorskie zapoczątkowane w ramach projektu flagowego DiHeLib – European Heritage in the Jagiellonian Library: Digital Authoring of the Berlin Heritage, realizowanego w latach 2022–2026 w programie Inicjatywa
Doskonałości – Uczelnia Badawcza. Jednak jest ono przede wszystkim – jak podkreśliła w czasie inauguracji dr hab. Jadwiga Kita-Huber, dyrektor Centrum – konsekwencją starań kilku pokoleń badaczy oraz osób zaangażowanych w życie Uniwersytetu Jagiellońskiego, którym szczególnie leżało na sercu to wspólne światowe dziedzictwo kulturowe, przechowywane w Krakowie.
Wśród czterech filarów działalności JCRB dyrektor wymieniła: cyfryzację i udostępnianie Zbiorów Berlińskich, które to działania mają na celu zarówno upowszechnienie tego dziedzictwa jak i jego ochronę i zabezpieczenie dla przyszłych pokoleń; badania naukowe, przede wszystkim badania interdyscyplinarne na styku nauk humanistycznych, społecznych, nauk o sztuce i informatyki oraz rozwój ekspertyzy na miejscu, w Krakowie; upowszechnianie i popularyzację wiedzy o Zbiorach Berlińskich (tzw. III misję uniwersytetu) oraz tworzenie nowoczesnych narzędzi ucyfrowienia dziedzictwa kulturowego i dalszy rozwój infrastruktury Biblioteki Jagiellońskiej.
Kulminacyjnym punktem inauguracji był wykład prof. Barbary Hahn z Uniwersytetu Vanderbilt zatytułowany „Travelling Letters. The Varnhagen Collection in Cracow”, podczas którego przedstawiła losy współzałożycielki kolekcji, Rahel Levin Varnhagen, oraz dzieje samej kolekcji Varnhagena na tle wydarzeń historycznych XX wieku. Podzieliła się również własnymi doświadczeniami z wieloletnich badań nad Zbiorami Berlińskimi w Krakowie. Prof. Hahn jest literaturoznawczynią i germanistką, specjalizującą się w literaturze niemieckiej, historii intelektualnej oraz studiach nad kulturą żydowską. Należy do najważniejszych badaczek twórczości Hannah Arendt oraz Rahel Levin Varnhagen. Była jedną z pierwszych osób, które w latach osiemdziesiątych XX wieku zaczęły systematyczne badania nad Zbiorami Berlińskimi w Krakowie.
Więcej o samym Centrum i badaniach w nim prowadzonych na stronie internetowej https://jcrb.uj.edu.pl/
AŻP