Co decyduje o zachowaniach proekologicznych osób starszych i jak kształtować ich działania na rzecz zrównoważonego rozwoju? Badania na ten temat prowadzi międzynarodowy zespół z udziałem naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
Zapewnienie odpowiednich warunków życia obecnym starszym pokoleniom przy jednoczesnym zadbaniu o przyszłe generacje jest jednym z celów zrównoważonego rozwoju. Wymaga to m.in. takiego korzystania z zasobów planety, aby przeciwdziałać degradacji miast, zmianom klimatycznym i niszczeniu ekosystemów. Przekształcanie społeczeństw w bardziej zrównoważone jest jednak zadaniem długofalowym. Wiąże się ze zrozumieniem postaw, zachowań oraz stylu życia wszystkich obywateli, zarówno młodszych, jak i starszych generacji.
Dotychczasowe badania wskazują, że wiek wpływa na proekologiczne zachowania. Na przykład młodzi częściej wyrażają obawy dotyczące zmian klimatycznych, ale niekoniecznie podejmują konkretne działania na rzecz środowiska. A jak w tym kontekście zachowują się osoby starsze, które stanowią rosnącą część populacji na całym świecie? Co wpływa na ich praktyki związane z działaniami na rzecz środowiska?
Temu zagadnieniu przyjrzeli się badacze z międzynarodowego zespołu City & Co kierowanego przez prof. Joosta van Hoofa (Holandia). W projekt zaangażowani są także naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
Konieczne jest dostrzeżenie zróżnicowania osób starszych oraz przeanalizowanie ich potencjalnego wkładu w działania na rzecz ochrony środowiska. Zidentyfikowanie różnych grup pozwala na opracowanie odpowiednich strategii promujących działania na rzecz zrównoważonego rozwoju, w tym aktywnych zachowań na rzecz środowiska – wyjaśnia dr hab. Jolanta Perek-Białas z Instytutu Socjologii i Centrum Ewaluacji Analiz Polityk Publicznych UJ.
Badacze zebrali informacje od ponad 2,3 tys. osób powyżej 65 roku życia mieszkających w wybranych miastach z Polski, Macedonii Północnej, Rumunii, Holandii i Izraela. Dane zbierano w latach 2022–2023. Uczestnicy badania odpowiadali na pytania dotyczące m.in. postaw proekologicznych i zachowań proekologicznych oraz roli sytuacji finansowej w działania dotyczących tego obszaru.
Sytuacja finansowa osób starszych odgrywa kluczową rolę w determinowaniu poziomu zaangażowania w działania prośrodowiskowe. Osoby z większymi zasobami finansowymi częściej wdrażają ekologiczne technologie, aczkolwiek nie tylko one są kluczowe. Osoby z ograniczonymi środkami koncentrują się na oszczędnościach, które często mają pozytywny wpływ na środowisko, np. poprzez redukcję zużycia energii – raportuje dr hab. Jolanta Perek-Białas.
Przykładowo, badanych z Izraela cechuje najlepsza sytuacja finansowa, ale niski poziom proekologicznych działań. Wśród badanych z Rumunii i Holandii widać wysoki poziom zachowań proekologicznych i przekonań. Z kolei w Polsce i Macedonii Północnej przekonania proekologiczne respondentów są na umiarkowanym poziomie, ale wskazywali oni na niższy poziom konkretnych działań.
W badaniu wyodrębniono cztery główne grupy osób starszych, różniące się pod względem postaw i zachowań proekologicznych. Grupę pierwszą stanowią osoby „Nieaktywne z ograniczonymi zasobami finansowymi”. Dominują w niej osoby między 65 a 69 rokiem życia oraz o niskim poziomie wykształcenia. Mają ograniczone środki finansowe, co utrudnia wprowadzanie proekologicznych rozwiązań. Charakterystyczny dla tej grupy jest sceptycyzm wobec znaczenia indywidualnych działań na środowisko.
Grupa druga to „Nieaktywni przekonani”. To osoby o silnych przekonaniach proekologicznych, które jednak nie podejmują realnych działań na rzecz środowiska. Choć są w stabilnej sytuacji finansowej, to wykazują niewielkie zainteresowanie inwestowaniem w ekologiczne technologie. Kolejną grupę stanowią osoby „Aktywne i przekonane do działań proekologicznych, ale z ograniczonymi zasobami finansowymi”. Cechuje je chęć do oszczędzania energii i minimalizowania zużycia zasobów. Ostatnia grupa to „Aktywni i przekonani do działań proekologicznych z zasobami finansowymi”. Cechuje je najwyższy poziom proekologicznych przekonań i zachowań. Sytuacja finansowa pozwala im na inwestycje w zieloną energię i ekologiczne technologie.
Wyniki badania wskazują, że różne grupy osób starszych wymagają różnych strategii interwencji, niezależnie od miejsca zamieszkania. Dla grupy pierwszej najważniejsze byłoby zapewnienie wsparcia finansowego na poprawę efektywności energetycznej mieszkań, np. dopłaty do izolacji, energooszczędnych urządzeń. Korzyści mogłaby przynieść edukacja na temat prostych i tanich działań proekologicznych, które mogą przynieść oszczędności finansowe. Najodpowiedniejsze dla grupy drugiej mogą okazać się kampanie edukacyjne podkreślające realny wpływ indywidualnych działań na środowisko, zachęcanie do prostych zmian w stylu życia, np. zmniejszenia zużycia plastiku, segregacji odpadów. Dla osób z grupy trzeciej odpowiednie będą programy wsparcia finansowego, które umożliwiają inwestowanie w ekologiczne technologie, ułatwienia w dostępie do zrównoważonych rozwiązań, np. dotacje na instalację paneli słonecznych i wspieranie inicjatyw sąsiedzkich, które promują działania na rzecz ochrony środowiska. W grupie czwartej skuteczne może okazać się zachęcanie do angażowania się w działania społeczne, wspieranie lokalnych inicjatyw środowiskowych, tworzenie platform wymiany doświadczeń i najlepszych praktyk dotyczących zrównoważonego stylu życia.
Wyniki badań międzynarodowego zespołu ukazały się na łamach „Renewable and Sustainable Energy Reviews”.
Łukasz Wspaniały, źródło: UJ