W tym miesiącu mija sto lat od inauguracji uniwersyteckiej nauki o muzyce w Poznaniu. Instytut Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza to jedna z najstarszych w Polsce placówek akademickich o takim profilu naukowym.
Instytut Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza należy – obok muzykologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (rok założenia 1911) oraz muzykologii na lwowskim Uniwersytecie Jana Kazimierza (1912) – do najstarszych w Polsce placówek uniwersyteckich o takim profilu naukowym. Geneza poznańskiej muzykologii w sposób niemal symboliczny zbiega się z odzyskaniem polskiej państwowości po długim okresie zaborów.
Poważny impuls do jej powstania w nowo odrodzonej Rzeczpospolitej (1919/1920) nadał ksiądz dr Wacław Gieburowski, znany dyrygent zespołów chóralnych i teoretyk muzyki, który na ówczesnym Uniwersytecie Poznańskim przeprowadził serię wykładów o tematyce historyczno-muzycznej. Z tego zalążka stosunkowo szybko – już w roku akademickim 1922/23 – zrodził się umocowany instytucjonalnie w strukturach UP Zakład Muzykologii. Jego kierownikiem został absolwent muzykologii berlińskiej prof. dr Łucjan Kamieński, działający także aktywnie jako kompozytor. Dzięki jego wszechstronnej działalności obejmującej badania historyczne, psychoakustyczne, badania folkloru muzycznego (te ostatnie zaowocowały utworzeniem pierwszego w kraju Regionalnego Archiwum Fonograficznego), muzykologia poznańska szybko stała się ważnym ogniwem szeroko rozumianego polskiego życia naukowego i muzycznego.
Po 1945 r. zadanie rekonstrukcji zniszczonej w wojennej pożodze poznańskiej placówki powierzono prof. dr. hab. Adolfowi Chybińskiemu, twórcy przedwojennej „muzykologii lwowskiej”, uznawanemu za jednego z prekursorów muzykologii jako dyscypliny uniwersyteckiej w Polsce. Już na początku XX wieku dał się poznać nie tylko jako badacz problematyki historycznej, ale także jako naukowiec wyczulony na muzyczną współczesność. Jako jeden z głównych ideologów Młodej Polski muzycznej przyjaźnił się m.in. z Mieczysławem Karłowiczem oraz Karolem Szymanowskim, tego drugiego „zarażając” nawet fascynacją folklorem podhalańskim.
Śmierć prof. Chybińskiego (1952), w połączeniu z szeregiem katastrofalnych w skutkach decyzji administracyjnych ówczesnego Ministerstwa Edukacji, oznaczała początek końca tak wspaniale rozwijającej się muzykologii poznańskiej. W 1965 r. nastąpiła całkowita likwidacja kierunku. Niespełna dekadę później z inicjatywy członków tutejszego Towarzystwa Muzycznego im. Henryka Wieniawskiego, Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Związku Kompozytorów Polskich, już po raz trzeci w dziejach poznańskiego uniwersytetu doszło do powołania Zakładu Muzykologii. Kierowanie jednostką, która stała się częścią Instytutu Historii Sztuki UAM, spoczywało początkowo w rękach Krystyny Winowicz, a po roku funkcję tę przejął Jan Stęszewski.
Przez ponad ćwierć wieku prof. Stęszewski stopniowo budował niemal od podstaw kadrę naukową i dbał o wszechstronny rozwój poznańskiej placówki, która zaczęła w polskim życiu naukowym odgrywać coraz istotniejszą rolę. W 1999 roku kierowanie Zakładem Muzykologii, przez kolejne 6 lat, przejęła dr hab. Danuta Jasińska, która zainicjowała starania o to, aby poznańska muzykologia się usamodzielniła. W efekcie w 2001 roku Zakład Muzykologii przekształcono w samodzielną Katedrę Muzykologii. We wrześniu 2005 roku funkcję jej kierownika objął dr hab. Ryszard Wieczorek. Dalszy rozwój kadry naukowej i dynamiczna działalność naukowo-dydaktyczna stały się podstawą do podjęcia decyzji przez rektora o przekształceniu w styczniu 2016 roku Katedry Muzykologii w Instytut Muzykologii. Od października 2016 do września 2019 funkcję dyrektora pełniła dr hab. Justyna Humięcka-Jakubowska.
Aktualnie Instytut Muzykologii liczy siedmioro pracowników samodzielnych (w tym trzech profesorów tytularnych) oraz sześcioro adiunktów, wspomaganych przez kilkunastu doktorantów, i dynamicznie rozwija się na kilku polach badawczych. Najważniejsze z nich to: badania historyczne nad polską i powszechną muzyką od średniowiecza do XXI wieku, problematyka etnomuzykologiczna, operologiczna, psychoakustyczna i kognitywistyczna oraz zagadnienia związane z estetyką i filozofią muzyki. Do instytutu z wykładami gościnnymi przyjeżdżali zarówno najwybitniejsi reprezentanci muzykologii światowej (m.in. prof. prof. Karol Berger, Kurt von Fischer, Martin Staehelin, Reinhard Strohm, Eero Tarasti, Helen Geyer, J. Peter Burkholder), jak i krajowej (m.in. prof. prof. Michał Bristiger, Anna Czekanowska, Maciej Gołąb, Alicja Jarzębska, Mirosław Perz, Irena Poniatowska, Zygmunt M. Szweykowski, Mieczysław Tomaszewski, Andrzej Tuchowski, Sławomira Żerańska-Kominek). Z jednostką, w ramach Specjalizacji Operologicznej UAM, stanowiącej unikatowy profil naukowy w skali całego kraju (w jej ramach kształceni są zarówno przyszli historycy i teoretycy opery, jak i krytycy teatru muzycznego), współpracują wybitni teatrolodzy na czele z prof. dr hab. Dobrochną Ratajczakową. Od 1991 roku przez kilkanaście lat trwał proces sprowadzania ze Szwajcarii prywatnego księgozbioru (w sumie ponad 2500 woluminów) przekazanego ówczesnej Katedrze Muzykologii przez wybitnego muzykologa szwajcarskiego prof. Kurta von Fischera. Dar wieloletniego przewodniczącego Międzynarodowego Towarzystwa Muzykologicznego był wyrazem szczególnego uznania dla działalności poznańskiej placówki naukowej.
Działalność dydaktyczna Instytutu Muzykologii nawiązuje dziś zarówno do dawnych tradycji poznańskich, jak i do ogólnoświatowych nurtów we współczesnej muzykologii uniwersyteckiej. Instytut prowadzi licencjackie i magisterskie studia dzienne, których program obejmuje wszystkie najważniejsze obszary muzykologii historycznej, systematycznej i etnomuzykologii, a także szereg zajęć o profilu specjalistycznym, ogólnohumanistycznym i pedagogicznym. Spośród absolwentów rekrutują się nie tylko przyszli naukowcy i nauczyciele przedmiotów muzycznych w szkołach muzycznych, lecz także krytycy muzyczni i pracownicy liczących się krajowych instytucji kulturalnych (filharmonii, teatrów operowych, domów kultury, urzędów kultury rozmaitego szczebla, Telewizji Polskiej i Polskiego Radia, prywatnych agencji impresaryjnych).
W latach 1980–2015 siedziba Katedry Muzykologii mieściła się w odrestaurowanej secesyjnej kamienicy przy ul. Słowackiego, w samym centrum Poznania. W maju 2015 r. nastąpiła zmiana lokalizacji do nowej siedziby Wydziału Historycznego na kampusie Morasko. Od 1 października 2019 roku Instytut Muzykologii, którym kieruje prof. Piotr Podlipniak, wraz z Instytutem Historii Sztuki współtworzy nowy wydział w strukturze UAM – Wydział Nauk o Sztuce.
źródło: www.muzykologia.amu.edu.pl