Czy motyl może budzić zainteresowanie naukowców i uzyskać ochronę prawną głównie dlatego, że jest piękny? O istnieniu takiej prawidłowości przekonują wyniki badania przeprowadzonego przez międzynarodowy zespół z udziałem naukowców z Uniwersytetu w Białymstoku.
Ponad 21 tysięcy osób z przeszło 100 krajów oceniało urodę setek europejskich gatunków motyli. Analiza zestawiona z danymi takimi jak publikacje naukowe, zdjęcia w serwisach iNaturalist i Flickr, uwzględnienie w Konwencji berneńskiej i dyrektywie siedliskowej oraz status ochrony według IUCN, ujawnia wyraźną prawidłowość: gatunki postrzegane jako piękniejsze są częściej przedmiotem badań, przyciągają większą uwagę opinii publicznej i są objęte szerszą ochroną prawną.
Pierwszym etapem pracy było stworzenie ankiety, która pozwoliłaby nam wywnioskować, które europejskie motyle są postrzegane jako piękne. Chcieliśmy dotrzeć do jak najszerszego i jak najbardziej różnorodnego grona ankieterów ewaluujących piękno motyli. Moim zadaniem było przygotowanie i rozpropagowanie polskiej wersji językowej ankiety. Liczymy na to, że nasza praca, poprzez zidentyfikowanie stronniczości w konwencjach o ochronie przyrody czy dyrektywie siedliskowej, pomoże skierować uwagę na gatunki być może w naszej ludzkiej percepcji mniej piękne, ale za to potrzebujące pilnej ochrony – mówi dr Marta Skowron Volponi z Wydziału Biologii Uniwersytetu w Białymstoku.
Jak podkreślają naukowcy, mamy tu do czynienia z rzeczywistym „uprzedzeniem ze względu na urodę” – zjawiskiem, które z czasem się pogłębia. Efektowne gatunki, objęte ochroną wcześniej, przyciągały więcej środków finansowych (np. w ramach unijnych projektów LIFE) i więcej badań, co umacniało ich uprzywilejowaną pozycję – podczas gdy wiele niepozornych motyli, dziś należących do najbardziej zagrożonych, pozostawało niezauważonych.
Nie chodzi o ignorowanie piękna natury, lecz o dostrzeżenie ukrytych uprzedzeń, które ukształtowały europejskie działania na rzecz ochrony przyrody – podkreślają Leonardo Dapporto i Mariagrazia Portera z Uniwersytetu we Florencji.
Postacie takie jak Karol Darwin, Barbara McClintock czy Rachel Carson – by wymienić tylko kilka kluczowych osobistości w historii współczesnej biologii i ochrony przyrody – doceniały rolę estetyki w nauce. Jednak w ich ujęciu piękno nie sprowadzało się do listy cech wizualnych; było raczej głębokim, odczuwalnym doświadczeniem ekologicznych powiązań.
Badanie polsko-włoskiego zespołu stanowi sygnał ostrzegawczy: przy odpowiednim podejściu piękno mogłoby stać się potężnym motorem zaangażowania społecznego, zamiast być cichym źródłem niesprawiedliwości w dziedzinie ochrony przyrody. Wyniki analizy ukazały się w „Current Biology”.
źródło: UwB