Innowacyjne badania nad chorobami mózgu oraz czujnikami nowej generacji do zastosowania m.in. w diagnostyce medycznej będą realizowane dzięki wsparciu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Dwa ośrodki – we Wrocławiu i Warszawie – otrzymają na ten cel w sumie ponad 68 mln zł.
Finansowanie zostało przyznane w ramach konkursu Międzynarodowe Agendy Badawcze. Wrześniowy nabór skierowany był do laureatów programu Teaming for Excellence (Horyzont Europa). Oceniano dwa projekty.
Pierwszy to P4Health: Centrum Doskonałości Precyzyjnego Fenotypowania i Bankowania Danych Biologicznych dla Spersonalizowanego Zdrowia Mózgu kierowany przez prof. Bastiana Hengerera. Wrocławski ośrodek, działający przy Sieci Badawczej Łukasiewicz – PORT, będzie poszukiwał nowych metod walki z chorobami mózgu, takimi jak zaburzenia psychiczne czy otępienne, które są dziś jednym z największych wyzwań dla medycyny.
Nowy projekt badawczy koncentruje się na komórkach glejowych, a szczególnie astrocytach – kluczowych regulatorach metabolizmu i komunikacji w mózgu. Coraz więcej dowodów wskazuje bowiem, że to ich dysfunkcja może być jednym z pierwszych etapów rozwoju chorób mózgu. Celem badań jest identyfikacja zaburzonych procesów zachodzących w astrocytach oraz opracowanie nowych, celowanych strategii terapeutycznych i biomarkerów diagnostycznych. Wyniki projektu mogą przyczynić się do powstania innowacyjnych metod leczenia oraz rozwoju rozwiązań o potencjale wdrożeniowym. Dzięki temu w przyszłości powstaną nowe możliwości diagnostyczne i terapeutyczne dla pacjentów z chorobami mózgu.
Z kolei Astrocent – Centrum Technologiczne Astrofizyki Cząstek działające przy Centrum Astronomicznym im. M.
Kopernika Polskiej Akademii Nauk w Warszawie otrzymało środki na stworzenie nowej generacji niezwykle czułych i skalowalnych systemów detekcji, które znajdą zastosowanie zarówno w badaniach naukowych, jak i w praktyce komercyjnej. Technologie te mają kluczowe znaczenie dla badań nad ciemną materią, neutrinami i falami grawitacyjnymi, a tym samym dla lepszego zrozumienia Wszechświata.
Jednocześnie rozwijane rozwiązania mogą wspierać medycynę, bezpieczeństwo, ochronę klimatu, energetykę odnawialną oraz sejsmologię, w tym systemy wczesnego ostrzegania. Projekt kierowany przez dr. hab. Marcina Kuźniaka, łączy wysoką czułość detektorów z możliwością prowadzenia pomiarów na dużą skalę i w wielu kanałach, przełamując ograniczenia dotychczasowych technologii.
Wybór projektów został dokonany na podstawie oceny, która składała się z trzech etapów: oceny formalnej oraz dwuetapowej oceny merytorycznej. Była prowadzona przez Komisję Oceny Projektów, w skład której wchodzili eksperci z poszczególnych dziedzin oraz przedstawiciele FNP. Na realizację każdego z projektów przeznaczono ponad 34 mln zł. Finansowanie zostało przyznane do końca 2029 roku i jest ono uzupełnieniem budżetu w wysokości 15 mln euro, które oba projekty otrzymały z Komisji Europejskiej, po wygraniu konkursu w programie Teaming for Excellence. Połowę wkładu krajowego zapewniają właśnie fundusze z programu FENG MAB Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (8 mln euro) oraz z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (7 mln euro).
MAB-y pozwalają na uruchomienie lub rozwój w Polsce wyspecjalizowanych, wiodących w skali światowej zespołów i organizacji badawczych, w których możliwe będzie osiągnięcie doskonałości naukowej i międzynarodowej konkurencyjności badań. W dotychczasowych naborach FNP przyznała środki 18 projektom (w tym czterem, które zdobyły wsparcie z konkursu Teaming for Excellence) w łącznej kwocie ponad 550 mln zł.
MK