Sprawy nauki

04 Maja

Prof. Leszek Kaczmarek: Jeżeli nie inwestuje się w naukę, to i grantów ERC ma się niewiele

Musimy zrozumieć, że jedna wybitna praca na parę lat jest więcej warta niż dwadzieścia artykułów rocznie. Średniej jakości prace nie budują liczącego się dorobku naukowego. Jeżeli namawia się naukowców, by publikowali dużo i średnio, to tym samym pozbawia się ich kart w europejskim rozdaniu – mówi w wywiadzie dla „Forum Akademickiego” prof. Leszek Kaczmarek, członek Rady Naukowej European Research Council (ERC).

Prof. Leszek Kaczmarek z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN od 2023 roku zasiada w Radzie Naukowej ERC. To najwyższy organ zarządzający European Research Council, który określa specyfikę grantów i poziom ich finansowania, opracowuje roczny program prac, ustala procedurę oceny wniosków i powołuje ekspertów je oceniających, a także monitoruje proces wdrożenia programów. Rozmawiamy z nim o ostatnich decyzjach ERC zmieniających zasady ubiegania się o europejskie granty oraz przyczynach, dla których Polska ma wciąż tak niewielki udział w podziale tego tortu. Wywiad przeprowadził Mariusz Karwowski.

 ERC padła ofiarą własnego sukcesu?

Rzeczywiście, jesteśmy w momencie, w którym dostajemy tak dużo aplikacji, że zaczynamy mieć kłopoty z ich selekcją. Z roku na rok liczba nadsyłanych wniosków lawinowo rośnie. Dla przykładu: na konkurs Starting Grants 2024 mieliśmy 3474 aplikacji, rok później – 3928, a ostatnio – już 4807. To wzrost o blisko 40%. Na zamknięty w styczniu konkurs Consolidator Grants przyszło 3060 aplikacji, tj. o 2% więcej niż w 2025 i o 32% więcej niż w 2024. I jeszcze Advanced Grants – 3329 wniosków w ostatniej odsłonie to o blisko 1/3 więcej niż w poprzedniej i aż o 82% niż dwa lata wcześniej. Przy takich wzrostach nie jesteśmy już w stanie dać sobie rady. Są panele, gdzie liczba aplikacji przekracza ćwierć tysiąca. Te liczby stają się nie do opanowania.

To niedobrze, że naukowcy podejmują rękawicę i coraz śmielej sięgają po granty, które od zawsze były symbolem doskonałości?

Znajdujemy się trochę między młotem a kowadłem. Z jednej strony, oczywiście, liczymy się jak najbardziej z głosem osób starających się o granty, czego przejawem jest choćby ostatnia korekta proponowanych przez nas zmian (ERC wycofała się z ograniczeń przy składaniu wniosków – dop. MK). Ale z drugiej strony musimy brać pod uwagę również zdanie tych przedstawicieli środowiska, którzy zasiadają w panelach i wykonują tam katorżniczą pracę. To są dwa sprzeczne wektory. A jak sam pan zaznaczył, przy pogodzeniu tych sprzecznych interesów dochodzi jeszcze kryterium jakości, z którego nigdy nie chcemy rezygnować.

Po ogłoszeniu nowych zasad w środowisku wybuchła burza, internet aż płonął od komentarzy, że ERC obrało złą drogę – w zamian za komfort pracy panelistów naukowcy muszą cierpieć.

Jeżeli członkowie paneli nie będą mieli komfortu pracy, to aplikujący nie zostaną rzetelnie ocenieni. Więc to w ich najlepszym interesie jest to, żeby zadbać o komfort pracy panelistów. Już i tak się trochę ugięliśmy rezygnując z czterech osób oceniających projekty w panelu na rzecz trzech na pierwszym etapie oceny. Ale musieliśmy też wprowadzić ograniczenia dla najsłabszych wniosków, żeby paneliści nie tracili czasu na pisanie odpowiedzi.

Nie mam pojęcia, co ludzie piszą w internecie, bo nie czytam takich rzeczy. Zresztą, muszę się przyznać, że też poniekąd jestem odpowiedzialny za obecną sytuację w kontekście roku 2027. Z mojej inicjatywy dokonaliśmy zmian w okresach kwalifikowalności – ERC StG do 10 lat po doktoracie (było 2–7 – przyp. MK), a w CoG 5–15 po obronie, zamiast 7–12. Byliśmy na to gotowi już jakiś czas temu, ale postanowiliśmy poczekać i jakoś zapanować w pierwszej kolejności nad tą lawiną aplikacji.

Wyszło tak, że ERC nakłada kaganiec na naukowców.

Myślę, że zadziałała tu psychologia. Robiliśmy oczywiście symulacje pokazujące, jak dużą liczbę osób dotknęłyby wprowadzone restrykcje, tzn. ilu ponownie aplikujących dostałoby granty. I okazało się, że nie byłaby ich nawet setka. To mniej niż realny wzrost liczby aplikacji.

Cała ta sytuacja pokazuje bardzo dobrze, jak przez lata ERC wyrobiło sobie znakomitą markę. Dlatego dziś tak wiele osób wyraża troskę o sukces i przejmuje się tą sprawą. W mailach, które przychodzą do nas z różnych krajów padają propozycje innych sposobów radzenia sobie z problemem nadmiaru aplikacji przy ograniczonym budżecie. Większość z nich była już analizowana wcześniej, tym niemniej przemyślimy je jeszcze raz.

Presja środowiska zatem działa.

Bardzo się przejmujemy głosem środowiska i cenimy sobie to, że ludzie się angażują. Naszą winą było to, że w niewystarczający sposób przedstawiliśmy środowisku nasze argumenty. W sensie czysto prawnym nie zgadzamy się przy tym z zarzutem, że zmieniamy warunki w czasie trwania gry. Nie mogliśmy uprzedzić rok czy dwa lata wcześniej o tym, że w 2027 nie będzie można w określonych przypadkach złożyć wniosku. Oczywiście, naukowcy chcą funkcjonować w stabilnym systemie, mieć w ogóle poczucie, że jest on stabilny, dlatego będziemy robić wszystko, by te ich obawy ograniczyć. Natomiast to nie rozwiązuje problemu z zalewem wniosków.

Przez prawie dwie dekady funkcjonowania ERC badacze z polskich ośrodków pozyskali nieco ponad 100 grantów różnych kategorii. Co jest nie tak z tym systemem, bo przecież trudno uwierzyć, że nasi badacze są gorsi od swoich europejskich kolegów?

To dotyczy wszystkich krajów w grupie Widening, czyli tych, które wstąpiły do Unii Europejskiej od 1 maja 2004 roku plus Grecja i Portugalia. One wszystkie dostały w sumie niewiele ponad 600 grantów na niemal 14 tys. przyznanych. Więc tak, to jest dramatyczny wynik. Są oczywiście w tej grupie kraje, które spisują się nieco lepiej i tu dobrym przykładem jest Portugalia. Mimo że trzyipółkrotnie mniejsza od Polski, ma dwa razy więcej grantów od nas. W opublikowanej niedawno tzw. białej księdze dobitnie pokazaliśmy przyczyny takiego stanu rzeczy. Jeżeli się nie inwestuje w naukę w danym kraju, to ma się mało grantów ERC. To proste: mało inwestujemy w naukę, w związku z tym także najlepszej nauki w skali europejskiej nie jest u nas za dużo.

Co poza finansami decyduje o naszym skromnym udziale?

Mamy jeszcze wiele do zrobienia w kulturze akademickiej. Kiedy tworzyliśmy Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie byliśmy dumni z tego, że od samego początku były otwarte konkursy na stanowiska szefów grup badawczych. Ludzie wygrywali konkursy, dostawali warunki, miejsce, środki i mogli się rozwijać. Proszę mi powiedzieć, czy to jest powszechne w każdej instytucji naukowej w Polsce?

Po drugie, czy każdy szef grupy badawczej, nawet ten z grantem ERC, co już samo w sobie jest stemplem niezależności naukowej, pozostaje w Polsce niezależny? Dalej, czy każda instytucja naukowa ma mocny Grant Office? Czy ktoś, kto aplikuje, dostaje wystarczające wsparcie instytucjonalne już na etapie, kiedy w ogóle zaczyna myśleć o grancie?

Robiliśmy w ERC badania, których wyniki dowodzą, że na poziomie europejskim nie ma żadnego „upośledzenia” grantowego krajów wideningowych, w tym Polski. Ale myślę, że istnieje taki bias na wcześniejszym poziomie, co ma później konsekwencje przy aplikowaniu o granty.

Co to za przeszkoda?

Ten wcześniejszy poziom dotyczy publikowania i widzę to jako nasz główny problem. Otóż, żeby w ogóle dostać się do recenzji w bardzo dobrym czasopiśmie, musimy wykonać więcej prób niż nasi zachodni koledzy. W zeszłym roku miałem artykuł w „Science Advances”, ale starałem się o to parę lat i kilkanaście innych czasopism tę pracę odrzuciło. Chcę przez to powiedzieć, że polscy naukowcy, którzy ubiegają się o granty ERC, często nie mają dorobku, który by ich kwalifikował do uzyskania finansowania. Właśnie dlatego w ostatnim czasie ERC w większym stopniu przerzuciła się na znaczenie projektu niż dorobku. Ale mimo wszystko w głowach członków paneli, jestem o tym absolutnie przekonany, istnieje to, w jakich czasopismach ktoś publikuje czy gdzie wydaje książki.

Na to, co jest w głowach panelistów, nie mamy wpływu.

Za to całkowicie zależne od nas jest największe zło, jakie może być w nauce, czyli ocena parametryczna. Sami je sobie sprawiamy. To właśnie ten czynnik prowadzi do niewłaściwych nawyków publikacyjnych. Pamiętam jeszcze z czasów zasiadania w panelu w roku 2012 aplikację Austriaka, który chciał wrócić do Europy po siedmioletnim stażu podoktorskim w Kalifornii. I przywiózł stamtąd… jedną publikację pierwszoautorską. On tą jedną pracą dostał laboratorium w Wiedniu i grant ERC. To była jego przepustka do sukcesu. W Polsce musimy zrozumieć, że jedna wybitna praca na parę lat jest więcej warta niż dwadzieścia artykułów rocznie. Średniej jakości prace nie budują liczącego się dorobku naukowego.

Nauczyłem się tego jeszcze w EMBO (European Molecular Biology Organization). Wcześniej nie zdawałem sobie sprawy, że tak można myśleć. Otóż był Hiszpan, który aplikował o stypendium podoktorskie, w czasie doktoratu miał około 10 publikacji, z czego dwie pierwszoautorskie w bardzo dobrym czasopiśmie. Ale do tego osiem słabszych. Panel uznał, przy moim zresztą wówczas sprzeciwie, że właśnie tych osiem prac ma decydujący wpływ na ocenę całego dorobku. Stwierdzili, że to nie jest future leader, a o takich im chodzi. Jednym słowem, w ich oczach nie była to osoba prowadząca naukę, tylko rozpraszająca się bezsensownym publikowaniem. Gdyby miał tylko te dwie prace jakościowe, to stypendium by dostał bez problemu. W Polsce wciąż nie możemy zrozumieć, że liczą się tylko naprawdę wartościowe wyniki badań, odkrycia, ważne syntezy. Chodzi o potrzebę doskonałej nauki, której granty ERC są tylko pochodną.

Odnoszę wrażenie, że u nas publikowanie ma być celem samym w sobie.

Publikowanie powinno być konsekwencją dokonania znaczącego odkrycia. Ale jeżeli naukowców się namawia, by publikowali dużo i średnio, to pozbawia się ich kart w europejskim rozdaniu. Kiedy w ewaluacji w Portugalii oceniałem tamtejsze instytucje, pod uwagę z całego kilkuletniego okresu braliśmy zaledwie około dwadzieścia najwartościowszych publikacji i na tej podstawie ocenialiśmy dorobek setek ludzi w danym instytucie czy uczelni. To jest środowisko, które potrafi wyprodukować kilkanaście, ale wybitnych publikacji. Raportują tylko wybitne odkrycia naukowe, bo one są ważne. A my tego nie rozumiemy i dalej rozliczamy się punktowo.

Dlaczego zniwelowanie grantowej luki między Wschodem a Zachodem jest dziś potrzebne bardziej niż kiedykolwiek?

Często porównuję to do gender bias. Przez lata rola kobiet w nauce i ograniczenia, które utrudniały im pracę, były niedostrzegane, ale to środowisko akademickie już przerobiło, zrozumiało i moim zdaniem mentalnie ten problem został rozwiązany. Jeżeli kraje wideningowe stanowią dziś około 25% populacji Unii Europejskiej i mają średni wskaźnik sukcesu w ERC na poziomie 5%, to uważam, że to katastrofa.

Musimy zrozumieć, że każdy europejski grant w naszym kraju tworzy „wyspę szczęśliwości” i przyczynia się do rozwoju masy krytycznej, w której ta jakość stanie się ważna i doceniana. Obserwuję, że w Polsce aktywizuje się środowisko grantobiorców, członków paneli, teraz także ambasadorów ERC (prof. Justyna Olko i prof. Michał Tomza – przyp. MK), którzy będą wywierali presję na polityków, żeby ci doceniali znaczenie badań. Wszystkie badania są potrzebne, również podstawowe, ale granice poznania najbardziej przesuwają jednak frontier research, to one pchają świat do przodu. ERC to właśnie takie badania.

Powiedział pan w jednym z wywiadów, że ta luka między naszą częścią Europy a „starą Europą” osłabia siłę naukową całego kontynentu.

Jeżeli marnujemy potencjał intelektualny tkwiący w 25% europejskiej populacji, potencjał na odkrycia w zakresie nauk podstawowych, nowe terapie, nowe leki, nowe technologie, to on przepadnie i w konsekwencji osłabi to nasze możliwości rozwojowe. Jeżeli nie damy szansy młodym ludziom na rozwój, a każdy grantobiorca tworzy mikrośrodowisko doskonałej nauki, to oni po prostu nie zasilą nauki nigdzie. Zachód Europy nie dostanie przez to ludzi do współpracy. Ani doktorantów, ani postdoków o odpowiedniej klasie intelektualnej, motywacji, zaangażowaniu, poświęceniu się tej najtrudniejszej profesji na świecie. Jest to więc oczywista strata dla wszystkich.

No i jest jeszcze aspekt cyniczny. Jeżeli politycy reprezentujący w Parlamencie Europejskim tę część kontynentu uznają, że w nauce faworyzowana jest „stara Unia”, to może to ich skłonić np. do wsparcia rolników czy innych sektorów, bo po co inwestować w naukę? Ten argument ma wbrew pozorom niebagatelne znaczenie. Jak widać, ta utrzymująca się luka to olbrzymia strata dla Europy w bardzo wielu wymiarach.

Czy ERC nie stało się jednak „zamkniętym klubem”? W białej księdze piszecie, że naukowcy mogą stosować autocenzurę lub unikać aplikowania ze względu na ograniczone szanse na sukces. Mogą postrzegać granty ERC jako pozostające poza ich zasięgiem.

Autocenzura świadczy o mądrości składających. Pamiętam z początków mojej pracy w panelach ERC, że ktoś z Polski złożył aplikację na podstawie publikacji w roczniku którejś z akademii wychowania fizycznego. Nie miał żadnej międzynarodowej publikacji. Wtedy, być może jeszcze nie zdając sobie sprawy, czym jest ERC, Polacy składali bardzo dużo wniosków. Szybko jednak się zorientowali, że to bardzo wysoki próg i nie pokonają go przy skromnym dorobku. Liczba naszych wniosków zaczęła więc spadać.

Z drugiej strony są naukowcy, którzy zasługują na to, żeby mieć o wiele lepszy dorobek, tylko trzeba ich dobrze pokierować. W jaki sposób? Myślę, że droga, jaką obrali Czesi, może być pewną wskazówką. W Consolidator Grants 2024 uzyskali współczynnik sukcesu 25%, najwyższy ze wszystkich krajów. Przyznano im aż 10 grantów. Z ciekawości zaczęliśmy to badać, rozmawiać z tymi, którzy za tym stali.

I co się okazało?

Stworzyli społeczność grantobiorców i panelistów, którzy kilka lat wcześniej zaczęli mocno pracować nad tym, żeby poprawić sytuację. Wyszukiwali potencjalnych kandydatów, prowadzili ich za rękę, żeby mieli odpowiedni dorobek naukowy, pomagali w przygotowaniu projektu. Z tego co wiem tą drogą zamierzają pójść teraz Węgrzy, namawiam z całej siły także polskie środowisko, by podjąć taki trud. Jestem przekonany, że za pięć, sześć lat przyniesie to owoce. Ale trzeba się wyłamać ze schematów. Nie chodzi o to, żeby zasypać ERC wnioskami z Polski, tylko żeby wysyłać więcej bardzo dobrych aplikacji, doskonałych projektów. Tylko trzeba to umieć wydobyć. Nasza kultura akademicka, finansowanie, sposób oceny badań – to wszystko nie pomaga, a wręcz nas dramatycznie upośledza. Dlatego musimy wyłuskiwać najlepszych, którzy będą mieli na tyle siły, charakteru, by nie działać w myśl bezsensownych pomysłów ludzi zarządzających polską nauką. Nie ma innego wyjścia.

System oceny preferuje naukowców z Zachodu, oni także dominują w składach paneli, kryteria faworyzują badaczy o wysokiej mobilności i braku obciążeń dydaktycznych – to tylko część z zarzutów pod adresem ERC formułowanych przez niektórych polskich uczonych.

Wspólny mianownik dla tych zarzutów jest taki, że gdzieś nauka się rozwija lepiej, a gdzie indziej gorzej. I najlepiej, o czym już mówiliśmy, rozwija się w bogatszych krajach. Trudno z tym argumentem w ogóle polemizować. Gdzieś pieniądze na naukę są, tam dokonuje się odkryć, prowadzi badania, które dają przełomowe wyniki, rozwija technologie. W związku z tym tamte standardy przyjmuje się za najlepsze. Nie wiem, jak inaczej to zrobić, to są obiektywne miary. Trudno standaryzować naukę pod kraj, który nie ma sukcesów i finansuje naukę w sposób homeopatyczny.

Mobilność rzeczywiście jest tak istotna?

Uważam model kariery naukowej opartej o mobilność za optymalny. Mobilność jest niesłychanie pożyteczna i należy ją promować. Gdy pojawiamy się w innym miejscu, więcej dajemy z siebie. Ale zaskoczę pana, otóż w 2020 i 2022 roku w konkursie Consolidator zadziwiająco dużo osób z Europy Zachodniej dostało granty bez znaczącej mobilności naukowej. To byli głównie naukowcy z Hiszpanii czy z Włoch. Więc wcale to nie jest takie powszechne, a na pewno nie tak jak w najmocniejszych krajach, typu Wielka Brytania, Izrael, Holandia czy państwa skandynawskie. Tym niemniej, tak, mobilność pomaga, gdyż większe szanse mają ci, którzy przyjeżdżają z dobrego ośrodka naukowego, bo mają jednocześnie lepsze publikacje.

Z zachodnią dominacją w panelach musi się pan jednak zgodzić. Wspominacie nawet o tym w białej księdze.

Rzeczywiście, to problem widoczny, bierzemy za niego odpowiedzialność jako Rada Naukowa ERC i chcemy go rozwiązać. Jak? Przygotowujemy już bazę danych potencjalnych panelistów z krajów wideningowych, których w dużej liczbie zamierzamy dołożyć do ogólnej puli. Liczę także na polską społeczność naukową w tym względzie. I teraz kluczowa sprawa: w formularzu zgłoszeniowym członków paneli zostanie wprowadzona odpowiednia rubryka do zaznaczenia, czy kandydat pochodzi z kraju Widening, czy nie. Tak jak swego czasu gender, tak i Widening zostanie „sztywno” wprowadzony do formularza, dzięki czemu osoby decydujące o składzie danego panelu będą miały pełny obraz sytuacji.

Problem polega na tym, że my dajemy granty nie za coś, tylko na coś. Nikt nie powinien dostawać środków za coś, co kiedyś zrobił albo jaką ma płeć bądź skąd pochodzi. To nas nie interesuje. Opieramy się na obietnicy, co zostanie wykonane z tych pieniędzy i czy nie zostaną zmarnowane. One są osób, które dają najlepszą gwarancję ich wykorzystania, bo prowadzą przełomowe badania. Do tego się to sprowadza. Jeśli ktoś robi doktorat w Pradze i publikuje nie tak doskonale jak by był np. w instytucie Maxa Plancka, ale z kolei najlepiej ze wszystkich w danej grupie kandydatów, to dla mnie jest to wskazówka, że może być doskonały naukowo. Uważam, że doskonałość należy rozpatrywać kontekstowo.

Wspomniał pan w pewnym momencie o instytucjonalnym wsparciu dla osób starających się o granty ERC, ale czy nie ma pan wrażenia, że to niekiedy przerost formy nad treścią? Mówię nie o pomocy przy wypełnianiu wniosku, budżetowaniu projektu, bo to jest potrzebne, ale o tych wszystkich szkoleniach z mowy ciała, występów publicznych, komunikacji perswazyjnej, zatrudnianiu ekspertów wszelkiej maści czy specjalnych funduszach na fryzjera i odpowiedni ubiór, a wszystko po to, żeby zrobić dobre wrażenie w trzyminutowej prezentacji na żywo.

Jeśli np. w instytucie PAN pojawiłyby się trzy granty Starting, każdy po 300 tys. euro rocznie, czyli w sumie 4 mln zł, to naprawdę nie opłacałoby się tej instytucji zatrudnić takiego specjalistę w Grant Office? Tymczasem wolimy oszczędzić i koniec końców nic z tego nie mieć. Nie doceniamy w Polsce, zarówno finansowo, jak i prestiżowo, ludzi, którzy pomagają nam pracować. Naukowiec jest od tego, żeby mieć pomysł naukowy i go przedstawić. Za resztę powinno się płacić innym.

Wracając jednak do pana pytania, zgadzam się, że umiejętność sprzedaży nauki zaczęła odgrywać za dużą rolę. Powiedziałbym nawet, że zrobił się z tego rozwinięty przemysł. Dla mnie to horrendum. Ale rozumiem, że w tę stronę zmierza całą nauka, bo świat się robi coraz bardziej skomplikowany i trzeba go umieć wytłumaczyć. Nie wiem, co można zrobić w tej kwestii. Zresztą nie dotyczy to tylko Polski. Mnie osobiście się to nie podoba, ale obawiam się, że nie ma odwrotu.

Czy w ERC myślicie o tym, by do selekcji wniosków zaprząc sztuczną inteligencję?

Bardzo intensywnie. Dużo uwagi poświęcamy temu zagadnieniu, analizujemy sytuację. Trochę się bronimy, bo uważamy jednak, że to człowiek jest ważniejszy i mądrzejszy. AI jest o tyle dobra, o ile dane, z których się uczy, są dobre. Więc zdajemy sobie sprawę z ryzyka z tym związanego, ale też zastanawiamy się, jak może wspomóc naszą pracę. Może odsieje najsłabsze wnioski, ale jak zdefiniować najsłabszy wniosek? Może nam pomoże w pisaniu opinii, ale czy ten feedback dla wnioskodawcy będzie wartościowy? Nie są to trywialne pytania.

Co pan myśli o mechanizmie transferu funduszy, który Polska chce właśnie uruchomić?

Zdecydowanie dobry ruch, liczba grantów dzięki temu wzrośnie. Będą to granty, które zostały uznane za warte sfinansowania, ale dla których nie starczyło pieniędzy (tzw. unfunded As). I teraz one zostaną sfinansowane już na poziomie krajowym z tych przesuniętych środków. Jeszcze raz podkreślę – to są najlepsze pod względem wartości naukowej projekty, dla których w ERC po prostu zabrakło funduszy.

Jaki jest planowany budżet ERC w kolejnej perspektywie finansowej?

To informacje nieoficjalna, ale zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej budżet ERC ma wzrosnąć do 31,5 mld euro, czyli mniej więcej dwukrotnie. Obecnie to jest nieco ponad 16 mld euro. Tu trzeba jednak zaznaczyć, że – po pierwsze – nie wiadomo, czy taki rzeczywiście będzie, a po drugie – jest on łączony w ramach Filaru I z MSCA.

Jeżeli by rzeczywiście wzrósł, powstaje pytanie, co najrozsądniej zrobić z tymi środkami. I tu kluczowe wydaje się to, że wysokość grantów w zasadzie nie zmieniła się od 2007 roku. Więc jednym z rozważanych priorytetów będzie z pewnością wzrost wartości grantów.

Rozmawiał Mariusz Karwowski

Prof. Leszek Kaczmarek będzie gościem tegorocznego Copernicus Festival w Krakowie. Wystąpi 19 maja na Scenie ERC w panelu dyskusyjnym „Co naprawdę oznaczają badania przełomowe?”. Patronem medialnym wydarzenia jest „Forum Akademickie”.