Nagrody

19 Września

Źródło: Serwis Naukowy UW

Prof. Marcin Zajenkowski z UW laureatem Ig Nobla

Prof. Marcin Zajenkowski z Uniwersytetu Warszawskiego został tegorocznym laureatem Ig Nobla. To humorystyczny odpowiednik Nagrody Nobla, przyznawany za osobliwe prace naukowe, które „najpierw śmieszą, a potem skłaniają do myślenia”.

Ig Nobel ma na celu pokazanie niecodziennych aspektów pracy naukowców oraz popularyzację nauki. Wszystkie wyróżniane tą nagrodą badania posiadają realną wartość naukową, zostały opublikowane w prestiżowych, recenzowanych czasopismach, a ich komiczny charakter to tylko dodatkowy atut.

Tegorocznymi laureatami w dziedzinie psychologii zostali prof. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz z prof. Gillesem Gignakiem (University of Western Australia). Wspólnie prowadzili badania analizujące wpływ informacji zwrotnej dotyczącej poziomu inteligencji na chwilowy poziom narcyzmu. Badanie przeprowadzono na grupie 361 osób, którym po wykonaniu testu IQ przekazano losowo informację, że ich wynik był albo powyżej, albo poniżej średniej. Artykuł został opublikowany w czasopiśmie „Intelligence”.

Od dawna badam to, jak osoby narcystyczne postrzegają siebie, a szczególnie – jak bardzo chcą uchodzić za inteligentne. Inteligencja w potocznym znaczeniu niesie pewien „ładunek narcystyczny”. Chciałem sprawdzić, czy można to odwrócić i zobaczyć, jak informacja o własnym poziomie inteligencji wpływa na poczucie wyjątkowości. Najpierw wszyscy rozwiązywali test inteligencji, a następnie otrzymywali sfałszowaną, nieprawdziwą informację zwrotną. Jednej grupie mówiliśmy, że wypadła poniżej średniej, drugiej – że powyżej – tłumaczy prof. Zajenkowski w wypowiedzi dla portalu academia.pan.pl.

Efekt? Osoby, które usłyszały, że są ponadprzeciętnie inteligentne, zaczynały bardziej wierzyć w swoją mądrość i czuły się wyjątkowe, doświadczyły wzrostu narcystycznej wielkościowości. Ci, którym powiedziano, że wypadają słabiej, tracili pewność siebie – zarówno w ocenie własnej inteligencji, jak i w poczuciu wyjątkowości. Co ciekawe, osoby o wyraźnie narcystycznych cechach były bardziej odporne na negatywną informację. Może to sugerować, że narcyzm potrafi działać jak tarcza ochronna przed krytyką.

To pokazuje, że narcyzm można w pewnym sensie wzbudzać albo osłabiać. Ma to potencjalne znaczenie w takich obszarach, jak edukacja: jeśli stale będziemy podbijać czyjeś poczucie intelektualnej wyjątkowości, może to kształtować określone postawy i emocje. A jeśli będziemy to poczucie zaniżać – efekt będzie odwrotny – wyjaśnia w rozmowie z serwisem academia.pan.pl badacz, który narcyzmem zajmuje się już od dekady.

Dodaje, ze bada go nie jako zaburzenie, lecz cechę, którą ma każdy, tyle że w różnym natężeniu. U jednych jest ona bardzo wysoka, u innych niska. Narcyzm, przekonuje prof. Zajenkowski, istnieje tylko w relacji z innymi: bez publiczności, która nas obserwuje, nie ma znaczenia.

Portal Polskiej Akademii Nauk przypomina też poprzednich polskich laureatów Ig Nobla:

• 1993 – nagroda z literatury dla grupy 360 polskich naukowców (wspólnie z ponad 600 badaczami z innych krajów) za publikację artykułu medycznego, który miał… 100 razy więcej autorów niż stron. To do dziś jeden z rekordów w historii nauki;
• 2001 – dr Wojciech Kopczuk, ekonomista pracujący na Columbia University, za analizę związku między datą śmierci a podatkiem od spadków – badanie pokazało, że w pewnych sytuacjach „opłaca się” żyć lub umierać w określonym momencie;
• 2019 – Agnieszka Górecka, Aleksandra Urbanek i Tomasz Paterek z międzynarodowym zespołem, za badanie magnesowania karaluchów – i odkrycie, że martwe i żywe reagują inaczej;
• 2020 – Agnieszka Żelaźniewicz z Uniwersytetu Wrocławskiego współtworzyła badanie pokazujące, że w krajach o większych nierównościach dochodowych częściej dochodzi do pocałunków usta–usta;
• 2022 – zespół lekarzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego (m.in. Marcin Jasiński, Martyna Maciejewska, Agnieszka Tomaszewska) udowodnił, że pacjenci poddawani chemioterapii lepiej znoszą zabieg, jeśli w trakcie jedzą lody;
• 2023 – prof. Jan Zalasiewicz, geolog i paleontolog, został nagrodzony za wyjaśnienie, dlaczego uczeni liżą skały – to prosty sposób na rozpoznawanie minerałów;
• 2024 – Wojtek Przepiórka wraz z zespołem międzynarodowym otrzymał nagrodę pokojową za algorytm pomagający plotkarzom zdecydować, kiedy lepiej mówić prawdę, a kiedy kłamać.

MK, źródło: academia.pan.pl