Nagrody

04 Września

Ig Nobel dla polskich naukowców!

Polsko-niemiecki zespół naukowców otrzymał Ig Nobla za badania nad percepcją zapachu niemowląt i nastolatków przez rodziców. Doroczne wyróżnienie wręczono po raz pierwszy w Europie – w Szwajcarii.

Ig Nobel to humorystyczny odpowiednik Nagrody Nobla. Przyznawany jest od 1991 roku za osobliwe prace naukowe, które „najpierw śmieszą, a potem skłaniają do myślenia”. Wyróżnienie ma na celu pokazanie niecodziennych aspektów pracy naukowców oraz popularyzację nauki. Wszystkie nagradzane badania posiadają realną wartość naukową, zostały opublikowane w prestiżowych, recenzowanych czasopismach, a ich komiczny charakter to tylko dodatkowy atut.

W tym roku Ig Nobelk trafił do międzynarodowego zespołu naukowców z udziałem badaczy Uniwersytetu Wrocławskiego: Tomasza Frąckowiaka i Agnieszki Sorokowskiej. Wraz z Iloną Croy (Uniwersytet w Jenie) i Thomasem Hummelem (Uniwersytet Techniczny w Dreźnie) od lat prowadzą oni badania nad zapachem. Ich nagrodzony artykuł dotyczy zapachu dzieci w odbiorze ich rodziców.

Poprosiliśmy 255 matek i ojców o ocenę przyjemności zapachu ciała swojego dziecka. Dla porównania oceniali także zapach ciała swojego partnera/partnerki. Wyniki wykazały, że zdecydowana większość rodziców uważała zapach ciała niemowląt i małych dzieci za szczególnie przyjemny – istotnie przyjemniejszy niż zapach partnera/partnerki – opisuje prof. Sorokowska. – Jednak wraz z wiekiem dzieci ta szczególna preferencja węchowa znacznie się obniżała, niezależne od tego, jak pozytywnie rodzice oceniali swoją relację z dzieckiem – dodaje psycholożka.

Nagrodzone badanie kwestionariuszowe stało się punktem wyjścia do serii kolejnych eksperymentów. Prof. Ilona Croy zebrała próbki zapachów ciała od ponad 300 dzieci w różnym wieku. Próbki te były przedstawiane w różnych badaniach rodzicom oraz osobom niebędącym rodzicami. Niektóre eksperymenty obejmowały badania genetyczne lub analizy prowadzone z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI).

Wyniki dowodzą, że bodźce zapachowe wpisują się w „Kindchenschemę”, czyli odnoszącą się do niemowląt i małych dzieci grupę cech, która sprawia że wydają się one wyjątkowo urocze. Zapach ciała niemowlęcia aktywuje kluczowe obszary systemu nagrody w mózgu, co może sprzyjać zachowaniom opiekuńczym. Zmienia się to w okresie dojrzewania: rodzice mają większe trudności z rozpoznawaniem nastolatka po węchu, matki mogą nawet wykazywać awersję do zapachu ciała swoich synów, a ojcowie do córek. Po okresie dojrzewania rodzice ponownie przyzwyczajają się do zapachu ciała swoich dzieci i ponownie wykazują do niego preferencję.

Nasze badania pokazują, że ludzkie zapachy przekazują istotne informacje społeczne i biologiczne – wyjaśnia prof. Sorokowska. – A być może mówią nam też coś o miłości: biologicznie jesteśmy predysponowani do opieki nad naszymi dziećmi. Jednocześnie możemy nauczyć się kochać zapach bliskich nam osób na nowo, nawet jeśli zmieniają się oni w ciągu życia – dodaje badaczka.

Zwraca przy tym uwagę, że badania dotyczące zmysłu węchu pozostają dość niszową dziedziną i nie zawsze przyciągają uwagę mediów czy „głównego” nurtu nauki.

Paradoksalnie, być może Ig Nobel skłoni więcej osób do zastanowienia się, ile informacji przyswajamy poprzez zmysł, o którym tak rzadko świadomie myślimy – komentuje badaczka.

Wyróżnienia Ig Nobel przyznawane są co roku w Massachusetts Institute of Technology w Cambridge. Tym razem ceremonia po raz pierwszy miała miejsce w Europie, konkretnie w Szwajcarii. Dodajmy, że poprzedni Ig Nobel też był udziałem polskiego naukowca – prof. Marcin Zajenkowski z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz z prof. Gillesem Gignakiem (University of Western Australia) zostali nagrodzeni za badania analizujące wpływ informacji zwrotnej dotyczącej poziomu inteligencji na chwilowy poziom narcyzmu.

MK, źródło: UWr